5 นิทานพรรณนา

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ทารกน้อยคนนึง ถือกำเนิดมาพร้อมกับในมือที่ถือรากไม้ออกมาด้วย ผู้เป็นมารดาเห็นดังนั้นจึงรำพึงขึ้นว่า  “ลูกเพิ่งคลอดออกจากครรภ์แม่ เจ้าถืออะไรมาด้วย” ทารกน้อยคนนั้นตอบผู้เป็นมารดาว่า “รากไม้นี้ คือ โอสถจ๊ะแม่”

ความรู้ทั่ว ความเข้าใจชัดเจน รู้คุณโทษ ประโยชน์มิใช่ประโยชน์ของบุคคล คือ ปัญญา อันเปรียบดั่งแสงสว่างที่จะนำพาตนเอง และผู้อื่นข้ามพ้นจากความมืด ดำเนินไปตามทางแห่งความสว่าง ความเจริญและเป็นสุข เปรียบประหนึ่งบุรุษผู้มีแผนที่ชี้ทาง หนทางใดประพฤติแล้วเป็นสุขพึงกระทำ หนทางใดประพฤติแล้วทุกข์ก็ควรละเสีย ย่อมได้ชื่อว่าเป็นผู้มีปัญญา

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“นกกาตัวนึง มันบินถลามาเกาะที่ไหล่ของบุรุษผู้ถูกขึงตรึงพืดเสียบหลาวอยู่ ณ กลางลาน บุรุษนั้นเสวยทุกข์เวทนาแสนสาหัส เหล่านกกาพากันไปเกาะที่ศีรษะบ้าง ไหล่บ้าง เพื่อรุมยื้อแย่งจิกนัยน์ตาของเขาด้วยจะงอยปากอันคมเหมือนปลายคีม ยังความตายมาสู่บุรุษนั้น”

การประกอบตนให้ พัวพัน หมกมุ่น ลุ่มหลงในสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ แม้ทุกข์ทางกายทางใจอันถูกหอก และดาบทิ่มแทงเป็นปัจจัยนี้ก็ดี ทุกข์ที่ถูกคบเพลิงเผาอยู่เนือง ๆ ก็ดี แม้ทั้งหมดนี้ก็หาใช่ความทุกข์ไม่ ความมืดบอดย่อมบังเกิดขึ้นเหตุเพราะกลลวงแห่งกาม

บุคคลผู้มีจักษุดี ย่อมเห็นเช่นนี้ว่า กามทั้งหลายเปรียบเหมือนความฝัน เป็นของหลอกลวง เหมือนของที่ยืมเขามา เปรียบด้วยหอกและหลาว เป็นความทุกข์ยาก เป็นความลำบาก เป็นรากเหง้าแห่งความทุกข์ เป็นภัยทั้งปวง

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“บุตรเศรษฐีคนนึง มีใจเสน่หาหลงใหลในนางโสเภณี ในทุก ๆ วัน เขาจะนำทรัพย์มากมายไปให้เธอ วันละหลาย 1,000 กหาปณะ ด้วยความบำรุงบำเรอของบุตรเศรษฐีผู้นั้น เขาจึงถูกนางลวงหลอกไปฆ่าเสีย”

ความปรารถนาแห่งกามไม่มีที่สิ้นสุด เมื่อหลงใหลเสน่หาในรูปแล้ว ย่อมให้กำเนิดเกิดความปรารถนาสืบต่อเนื่องขึ้นไป เช่น ความปรารถนาในความเป็นอยู่ ความปรารถนาในเครื่องอุปโภคทั้งหลาย

ความปรารถนาในกามนั้น เมื่อพอกพูนเข้าอย่างนี้ จักไม่ยอมให้บุคคลยกศีรษะขึ้นได้จากอบาย บุคคลผู้มีปัญญาดีย่อมเห็นว่า กามทั้งหลายเป็นของเผ็ดร้อน เหมือนดั่งงูพิษ

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

“นายพรานคนนึง อยู่ ๆ มือเท้าของเขาก็เกิดหงิกงอขึ้นมา เขาไม่อาจเดิน และจับถืออะไรได้ พรานผู้นั้นได้แต่อาศัยดื่มกินน้ำในรอยเท้าโคประทังชีวิต ร่างกายของเขานั้นก็ผอมซูบ ผิวหนังค่อย ๆ แตกปริเป็นร่องริ้ว กลายเป็นสีดำคล้ำดูเหมือนเปรต เป็นเปรตทั้งที่ยังเป็นมนุษย์ เสวยทุกข์ใหญ่หลวง”

รูปที่รู้แจ้งด้วยจักษุ รสที่รู้แจ้งด้วยชิวหา เสียงที่รู้แจ้งด้วยโสต กลิ่นที่รู้แจ้งด้วยฆานะ โผฏฐัพพะที่รู้แจ้งด้วยกาย อันน่าปรารถนา น่ารัก น่าใคร่ น่าพอใจ ประกอบด้วยกามอันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด

บุคคลผู้ถูกราคะเข้าครอบงำ ย่อมถลำลงสู่กระแสแห่งตัณหา เหมือนดั่งแมงมุมตกลงไปยังใยที่ตนถักไว้ บุคคลผู้มีปัญญาจึงทำลายเครื่องจองจำนี้ เพื่อละทุกข์ทั้งปวง

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

ม้าตัวนึงมีปากสองปาก เมื่อเจ้าม้าตัวนั้นต้องการจะกินหญ้าและอาหาร มันก็ใช้ทั้งสองปากของมันนั้น กินหญ้าและอาหารอย่างเต็มที่ ดูแล้วช่างน่าประหลาดจริงหนอ

ราคะ โทสะ โมหะ ไฟอันเร่าร้อนย่อมเผาบุคคลผู้อยู่ใต้อำนาจของมันให้รุ่มร้อนกระวนกระวาย ไฟทั้ง 3 กองนี้ ย่อมตามเผาผลาญบุคคลผู้ไม่รู้สึกว่าเป็นไฟ หากบุคคลผู้ตั้งตนอยู่ในความไม่ประมาท ดำรงตนในศีลย่อมไม่ถูกไฟนั้นแผดเผา เหตุพราะศีลเป็นที่พึ่งเบื้องต้น เป็นมารดาของกัลยาณธรรมทั้งหลาย เป็นประมุขของธรรมทั้งปวง เพราะฉะนั้น ควรชำระศีลให้บริสุทธิ์

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

นกหัวขวานตัวนึง เข้าไปในปากของพระยาราชสีห์ แล้วมันก็จิกและจิก ที่ในปากของพระยาราชสีห์ตัวนั้น

การรู้คุณ และตอบแทนคุณ เป็นคุณธรรมพื้นฐานของคนดี ผู้ไม่รู้อุปการะคุณที่ผู้อื่นได้กระทำแล้ว ผู้ที่ไม่ตอบแทนอุปการะคุณที่ผู้อื่นทำให้แล้ว ดั่งนกหัวขวาน ผู้เปี่ยมด้วยความกรุณาสงสารราชสีห์จึงรับคำช่วยเหลือ

“ความกตัญญูไม่มีในผู้ใด การคบหาผู้นั้น ก็ไร้ประโยชน์”

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

นกยูงตัวนึงมีขนที่งดงามมาก แผงคอของมันแดงราวกับทับทิม ส่วนหางของมันนั้นสวยงามดั่งแก้วมณีประดับ มันกำลังรำแพนหางอยู่ท่ามกลางที่ประชุมของเหล่านกทั้งหลายอย่างงดงามอลังการเป็นอย่างยิ่ง

ความเกรงกลัวและละอายต่อบาปนั้น เป็นธรรมอันคุ้มครองเพื่อไม่ให้บุคคลกระทำความชั่ว มีความขาวสะอาด ทั้งกาย วาจา และจิตใจ

หากบุคคลขาดความเกรงกลัวและละอายต่อบาป ย่อมถูกชักจูง ชักชวนไปในหนทางที่ผิดได้โดยง่าย เหมือนดัง นกยูงทำลายหิริโอตตัปปะ แล้วรำแพนอยู่

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

หงส์ตัวนึง สามารถบินได้อย่างรวดเร็ว ความเร็วของมันนั้น เร็วยิ่งกว่าแสงเสียอีก

บุคคลเมื่อเล็งเห็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ตน ก็ไม่ควรตกอยู่ในอำนาจของความโลภ เพราะเมื่อมีความโลภมาก แทนที่จะเป็นประโยชน์ตนกลับจะเป็นการเสียประโยชน์นั้น พึงปฏิบัติตนดังผู้เป็นบัณฑิต เมื่อเล็งเห็นประโยชน์ตน ไม่พึงลุอำนาจของโลภะ พึงกำจัดน้ำใจที่ละโมบเสีย

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

สุนัขจิ้งจอก 3 ตัว ตัวนึงมันเข้าไปหลบซ่อนอยู่ในถ้ำแก้วผลึกที่สามารถมองเห็นจากภายนอกได้ อีกตัวนึงมันก็เข้าไปหากินอยู่ที่ป่าช้า ตัวสุดท้ายเข้าไปในซากศพของช้างที่ตายแล้ว ในบรรดา 3 ตัวนี้ มีอยู่ 1 ตัวที่ไม่สามารถเอาชีวิตรอดได้

บุคคลใดประสงค์จะทำการงานโดยมิได้พิจารณา คือ มิได้สอบสวนโทษในการงานนั้น รีบร้อนตกลง ผลุนผลันปฏิบัติ เพื่อรีบทำการงานนั้น การงานทั้งหลายเช่นนั้น ย่อมเผาผลาญบุคคลผู้นั้น ผู้มิได้พิจารณา ดังขาดตาปัญญาเสียแล้ว ก็เหมือนคนตาบอด เหยียบลงไปได้ แม้กระทั่งไฟที่ส่องทาง

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.