Alfabet Wojtusika

Odcinek #264, w którym spotykam się z Sylwią Zientek w krakowskim Bunkrze Sztuki i rozmawiamy o jej książce „Mela Muter. Wierna sobie” .

Zaczynamy od T jak tytułu i pierwszych stron. Próbujemy opowiedzieć o wybitnej malarce z kręgu École de Paris przez historię rodziny, artystyczny Montparnasse i krąg osób bliskich bohaterce. Pojawiają się również znane postacie ze świata kultury: Rainer Maria Rilke, Władysław Reymont, Stefan Żeromski. Rozmawiamy o tym, że „to, co niedopowiedziane, znaczy więcej”, oraz o trudnej sztuce oddzielania historycznego przeczucia od nadinterpretacji. Sprawdzamy, jak na tle innych artystek epoki funkcjonowała Mela Muter. Pytam o S jak syna artystki oraz o jej wielką M jak miłość, którą był Raymond Lefebvre. Pojawia się też Girona i opowieść o uznaniu, które ją w tym M jak mieście spotkało. Nie zapominamy o samym M jak malarstwie. 

Próbujemy uchwycić fenomen artystki, która do końca pozostała wierna sobie. Zapraszam do słuchania!

Odcinek #263, w którym spotykam się z Moniką Śliwińską w Krakowie, w siedzibie Wydawnictwa Literackiego, i rozmawiamy o książce „Muzy Młodej Polski. Życie i świat Marii, Zofii i Elizy Pareńskich” (wydanie rozszerzone, Wydawnictwo Literackie). 

Zaczynamy od M jak Muzy, ale szybko okazuje się, że w tej opowieści ważniejsze są W jak Wybory, W jak Wolność i W jak Własny głos. 

Co rusz wracamy na ulicę Wielopole do domu Pareńskich. Pojawiają się W jak Wyspiański, B jak Boy, W jak Witkacy, W jak Wojtkiewicz. Pojawiają się różne R jak relacje i różne rodzaje bliskości. Wraca pytanie o pisanie biografii kobiet, która musi opierać się na świadectwach, jakie zostawili po sobie mężczyźni. Rozmawiamy o siostrach Pareńskich, o tym, co w archiwach zostało zapisane, i o tym, co między dokumentami pozostaje niedopowiedziane. 

W końcu pytam Monikę, jaką płaci cenę za pisanie biografii. 

I wracamy tam, gdzie pisanie biografii się u autorki zaczęło – do trzech sióstr, które bardziej niż muzami były bohaterkami własnej opowieści.

Odcinek #262, w którym z Michałem Rusinkiem w Krakowie rozmawiam o książce „Literatura od podszewki. Teorie pisania" (Znak).

Zaczynamy od sprawy fundamentalnej. Zastanawiamy się jak teoria literatury może pomagać w pisaniu. Wychodzi nam, że żeby dobrze pisać, trzeba przede wszystkim C jak czytać . :)

W naszej rozmowie znajdziecie wiele różnych wątków. Jest K jak kreator kontentu. Jest I jak intertekstualność, L jak literackość i F jak fantazjowanie, bez którego nie byłoby Jamesa Bonda .

Rozmawiamy o Arystotelesie, Kancie, mitach, gatunkach literackich, serialach, filmach. Nie zapominamy o radości płynącej z czytania,  w końcu rozmawiamy o literaturze, która ma sprawiać przyjemność.

Odcinek #261, w którym w Żydowskim Muzeum Galicja w Krakowie rozmawiam z Katarzyną Surmiak-Domańską o jej książce „Świat przed nami nie istniał. Jak wojna została w naszych domach” (Wydawnictwo Agora).
 
Zaczynamy od pytania : czy jesteśmy jednym z najbardziej straumatyzowanych narodów świata? Potem wędrujemy przez kolejne bolesne warstwy tej rozmowy, w której L jak literatura faktu spotyka się z historiami bohaterów książki.
Pytam autorkę o to, dlaczego nikt po wojnie nie zajął się na poważnie R jak ruinami w sercach ludzi. Próbujemy sprawdzić, co działo się z pokoleniem D jak dzieci, które musiały być dzielne, opiekować się swoimi rodzicami.
Pojawiają się różne H jak historie - Marcina i jego ojca Adama Krzyształowicza, Wandy i jej ojca Stanisława Likiernika. Dużo miejsca poświęcamy rozmowie o propagandzie pamięci, bazując między innymi na rysunkach najmłodszych świadków wojny zamkniętych w albumie „Wojna w oczach dziecka”. Nie brakuje też odniesień do współczesności.
Przyglądamy się zabawie patykami w wojnę oraz zastanawiamy nad patriarchalną narracją historyczną i nad różnymi strategiami P jak przetrwania, przepracowania międzypokoleniowej traumy.
 
Wielu tematów tylko D jak dotykamy, zaznaczamy ich obecność w książce, która próbuje zebrać różne doświadczenia związane z traumą, o której w domu się pokoleniami - milczało.

Odcinek #260, w którym rozmawiam w Krakowie z Michałem Kuźmińskim o jego książce „Z domu Israela. Śladami zapomnianej żydowskiej rodziny” (Wydawnictwo Austeria).

 Zanim jednak usiądziemy przy stole, zaglądamy do Muzeum Etnograficznego w Toruniu, gdzie można zobaczyć fragment zakładu fryzjerskiego prowadzonego wiele lat temu w kamienicy przy rynku w Golubiu przez pradziadka autora
 Michał siada we F jak fotelu fryzjerskim, który pamięta z dzieciństwa i opowiada o Z jak zapachach zakładu i P jak przedmiotach w gablotach.

 Potem wracamy do rozmowy o książce i zaczynamy od F jak fotografii z 1902 roku. Widać na niej kamienicę i jej mieszkańców. Ludzi, którzy zniknęli nagle, po których zostało jedno zdjęcie i którym należy się opowiedzenie ich historii.

 Rozmawiamy o poszukiwaniu przez Michała M jak mikrośladów śladów rodziny Isacsohnów, przyglądamy się M jak mikrohistorii zapisanej w księgach, archiwach, metrykach, dokumentach. Pojawiają się B jak berlińczycy, H jak hiperinflacja, W jak wojna, T jak tożsamość. Cały czas jednak wracamy do M jak miejsca i do P jak potrzeby upamiętnienia, zapisania losów zwykłych ludzi, w których życiu odbija się historia pierwszej połowy XX wieku.

Odcinek #259, w którym z Pawłem Wielopolskim w Goyki 3 Art Inkubatorze w Sopocie rozmawiamy o książce „Rejestr grozy. Przewodnik po technikach narracyjnych” i próbujemy zrozumieć, dlaczego tak bardzo lubimy się bać.

Zaczynamy od S jak strachu. Tego najstarszego i najsilniejszego ludzkiego doświadczenia, o którym pisał choćby Lovecraft. Zastanawiamy się, czym właściwie jest G jak groza, czym R jak rejestr grozy i jak się to ma do artystycznego rejestru opowiadania o świecie.

Rozmawiamy o emocjach, które budują grozę: L jak lęku, P jak przestrzeni grozy. Zastanawiamy się nad miejscami, w których zmysłowe spotyka się z nadzmysłowym.

W centrum naszej rozmowy znajduje się P jak potwór, jeden z najważniejszy archetypów opowieści grozy. Skąd się bierze? Do czego nam służy? Co mówi o nas samych? Nie brakuje również wspomnień o pierwszych spotkaniach z potworami, które to spotkania, jak przekonuje autor, można lubić.

Rozmowa ma szeroki kontekst, oprócz literatury przyglądamy się filmom, serialom, grom komputerowym.
 
W końcu okazuje się, że błądzimy między rejestrami, szukając odpowiedzi na pytanie : Co właściwie budzi się wtedy, gdy rozum zasypia?

Odcinek #258, w którym z Pauliną Małochleb rozmawiamy w Goyki 3 Art Inkubatorze podczas Literackiego Sopotu 2026 o jej książce „Mięśnie mam od miłości. O macierzyństwie” (Wydawnictwo Karakter).

Punktem wyjścia staje się M jak macierzyństwo, ale bardzo szybko okazuje się, że równie ważne są M jak martwy ciąg codzienności i M jak mięśnie od miłości.

Rozmawiamy o W jak wstydzie, który pojawia się razem z dzieckiem, o presji bycia wystarczająco dobrą matką i o społecznych oczekiwaniach wobec rodziców.

Pytam Paulinę o P jak poród, o świat, który premiuje ojców, mężczyzn, a kobiety, matki ustawia nieustająco niżej, wpędza w poczucie wstydu.

Przyglądamy się R jak równości w domu, zastanawiamy się czym jest ogarnianie świata przez rodzica.

W rozmowie pojawiają się także bohaterowie książki - rodzina autorki. Dyskutujemy o tym, jak opowiadać o najbliższych w tego typu publikacji.

Cały czas wracamy do roli  P jak pracy emocjonalnej. Wraca też K jak kapitalizm.

A na koniec pojawiają się O jak oddalanie się dzieci i M jak miłość, która dzieje się między słowami.

Odcinek #257, w którym z Patrycją Bukalską siedzimy w Zakopanem i rozmawiamy o jej książce "Ziemia jednorożca. Podróże po Szkocji".

Ruszamy śladem, tego, co zniknęło. Przyglądamy się krajobrazowi Szkocji, który pamięta wysiedlonych mieszkańców, opuszczone osady, zlikwidowane linie kolejowe.  

Przyglądamy się różnym P jak procesom związanym z powolnym znikaniem ludzi, zwierząt, roślinności. Są O jak owce, które zastąpiły ludzi i J jak jelenie, które wyparły owce. Pojawia się Ś jak śledź, a z nim K jak kobiety za nim wędrujące. Są historie travellersów, rybaków, ludzi, których przesiedlono. 

Pojawiają się drobiazgi - rybackie S jak swetry, W jak wiązane muchy i T jak tkane z traw ubrania. 

Śledzimy różne stadia znikania i zanikania, także w języku.

Na koniec pytam Patrycję o wszystkie nieopowiedziane jeszcze przez nią historie ze Szkocji i mam nadzieję, że nie znikną, że będzie kolejna książka z ziemi jednorożca.

Odcinek #256, w którym z Marleną Niemiec laureatką XIV edycji Nagrody im. Wisławy Szymborskiej w Pałacu Potockich w Krakowie rozmawiamy o jej tomie poetyckim "Skroń" /Convivo/.

Zaczynamy od wierszy pierwszych, tych Z jak zapamiętanych z konkursów recytatorskich, w których autorka brała udział. Pojawia się wątek potrzeby słowa pisanego.

Pytam Marlenę o powracające S jak słowa i ulubione L jak litery. Pojawiają się: skroń, trwoga, zamiar, ciężar, pokarm, nader. Dopytuję o A jak alfabet poetki oraz o B jak bezkres, bezczas, bezwład. Zwracamy uwagę na rolę Z jak zdrobnień w tomie "Skroń".

Zastanawiamy się nad niedoskonałością poezji, pytam czy poezja może rodzić się z błędów, przejęzyczeń oraz językowych szczelin.

Orientuję się, że rozmawiamy o próbie złapania w słowach.w poezji najmniejszych drżeń.

Koniec jest wisienką na torcie - Marlena Niemiec czyta kilka wierszy z tomu "Skroń"!.
Dołączcie do naszej rozmowy słuchając odcinka #256 Alfabetu Wojtusika.

Odcinek #255, w którym z R.A. Olkiem siedzimy u mnie na wiosce i rozmawiamy o jego powieści „Ostatnia księżna. Mezalians”.

Zaczynamy od tego, że autor zbiera wyróżnienia za pisanie kryminalnych historii, a pisać chce powieści H jak historyczne. Stąd prostą drogą docieramy do głównych postaci nowego cyklu.


Pojawia się Maria Krystyna Habsburg a razem z nią inni H jak Habsburgowie. Przyglądamy się A jak arystokratom, oraz C jak cenie, którą płacą za dokonane wybory. Pojawią się wątek W jak wojny i losów mieszkańców Żywiecczyzny, ludzi z różnych grup społecznych. Dotykamy historii prawdziwych i literackich przetworzeń w powieści.

Pojawiają się też S jak skrzypce i jest S jak skarb. Współczesność miesza się nam z przeszłością, a wątki literackie z historycznymi. Liczymy ile M jak mezaliansów zawiera "Mezalians".

 R.A Olek szczerze opowiada o planowaniu powieściowego C jak cyklu i o tym jak powieść się R jak rozrasta.

 Na końcu umawiamy się na kolejne spotkanie z "Ostatnią księżną".

Odcinek powstał we współpracy z wydawnictwem Książnica, które wydało książkę "Ostatnia księżna.Mezalians".