Appèl

Waar laat de overheid steken vallen tijdens een crisis - en waarom is dat? De coronapandemie, Toeslagenaffaire, en gaswinning in Groningen leggen de scheuren in ons Nederlandse bestuur genadeloos bloot. In deze aflevering van onze boekenclub gaan wij in gesprek met schrijver en adviseur Kustaw Bessems. In zijn boek Stuurloos onthult Kustaw de misstanden die leiden tot wanorde tijdens noodsituaties.

Hier zijn verschillende redenen voor, zoals defecten in het praktische en organisatorische aspect, maar ook hoe de samenleving zelf met een crisis omgaat. Meningsverschillen worden op bestuursniveau en op publiek niveau steeds vaker gezien als een ‘probleem.’ Maar verschillen van mening, legt Kustaw uit, is essentieel voor het behoud van kwalitatief bestuur tijdens een crisis.

Hoe kunnen we problemen zien als nuttige wijzers naar waar het anders moet? Luister mee hoe Kustaw Bessems een vooruitzicht biedt in tijden van crisis.

Gast: Kustaw Bessems

Presentatie: Daniël Schut

Redactie: Avril Schroten

Steeds meer mensen consumeren alleen nieuws afkomstig van sociale media kanalen zoals Instagram of X. En zoekopdrachten worden steeds vaker beantwoord door chatbots van taalmodellenmakers zoals OpenAI of Anthropic. En dat is zeer groot probleem, zegt Nienke Venema, directeur van Stichting Democratie en Media.

Want de monopoliseringsdrift van zoekmachines, social media en taalmodellen verschralen en verschrompelen onze publieke sfeer. Dat klinkt vaag en abstract, maar Nienke Venema maakt in deze podcast concreet waarom een democratische rechtsstaat niet kan functioneren zonder gezond medialandschap, heldere grenzen tussen waarheid en leugen, een goede publieke informatievoorziening en een kritisch publiek debat.

Luister mee hoe Nienke Venema niet alleen de gevaren benadrukt, maar ook oplossingen voor de toekomst biedt.

Gast: Nienke Venema

Presentatie: Daniël Schut

Redactie: Avril Schroten

Hoe praten we eigenlijk over immigratie en vluchtelingen? In deze aflevering duiken we samen met Peter Scholten en Robert van Asten in de framing die politici en de bredere maatschappij gebruiken om het beeld van immigranten te schetsen. Vaak wordt migratie bijvoorbeeld gekoppeld aan geweld en onze problemen worden als het ware ‘gemigrantiseerd’. Maar dit frame kunnen we ook omdraaien. Wat als migratie niet de oorzaak is van onze onrust, maar juist het symptoom?

We zoeken uit hoe deze frames ontstaan en welk effect ze hebben op hoe wij als samenleving over immigratie denken. 

Gasten: Peter Scholten en Robert van Asten

Presentatie: Daniël Schut

Redactie: Amy van den Broek

We hebben het al langer over de opkomst van ‘uiterst rechts’, maar waar komt dat eigenlijk door? Catherine de Vries, hoogleraar politicologie, geeft met haar nieuwste boek, De Symfonie van de Onvrede (Querido Facto, 2026) een verklaring. Een belangrijke oorzaak ligt in het verdwijnen van publieke voorzieningen, en een politieke en bestuurlijke klasse die hier niet op reageert door de overheid dichter bij de mensen te brengen, maar juist meer technocratische afstand te zoeken.

De uiterst rechtse partijen (uiterst rechts, dat is radicaal plus extreem rechts) zijn als eerste en als beste in dat figuurlijke gat gesprongen, wakkeren de weerzin tegen een zondebok aan en surfen zo mee op de toenemende golven van onvrede. De Van Mierlo Stichting wilde graag precies weten hoe dat zit. Deze keer met Tweede Kamerlid Joost Sneller als tafelgast erbij - luister de podcast direct!

Gasten: Catherine de Vries en Joost Sneller

Presentatie: Daniël Schut

Redactie: Amy van den Broek

Wat viert Amerika op 4 juli eigenlijk? En wat betekent dat voor de rest van de wereld? In deze aflevering gaat Daniël Schut in gesprek met Anna van Zoest, directeur van de Atlantische Commissie, over 250 jaar Amerikaanse onafhankelijkheid en de huidige transatlantische relatie.

Van de Founding Fathers, en de fundamenten waarop 250 jaar Amerikaanse onafhankelijkheid is gebouwd, tot de huidige spanningen tussen de VS, de EU en de rest van wereld: Anna van Zoest neemt ons mee op een fascinerende reis door het verleden, en biedt een realistische blik op de toekomst van de transatlantische relatie.

Te gast: Anna van Zoest, directeur Atlantische Commissie
Presentatie: Daniël Schut
Redactie: Amy van den Broek

In deze aflevering gaan Karim Amghar en Kamerlid Anouschka Biekman in gesprek over de positie van het mbo in Nederland. Ze bespreken de hardnekkige vooroordelen waarmee mbo-studenten te maken krijgen, de kloof tussen mbo enerzijds en hbo en wo anderzijds, en waarom het mbo nog altijd niet de waardering krijgt die het verdient.

Daarnaast kijken ze vooral vooruit: welke verantwoordelijkheid hebben bestuurders, organisaties en onderwijsinstellingen om het mbo sterker op de kaart te zetten? En wat kunnen mbo-docenten doen om studenten meer kansen, vertrouwen en erkenning te geven?

Luister nu en denk mee: hoe kunnen we mbo de waardering geven die het verdient?

Presentatie: Daniël Schut

Redactie: Sanne Pouw

De overheid moet beter luisteren naar de burgers. Luisteren burgers nog wel naar de overheid? Voor legitiem gezag van de staat is nodig dat burgers ook het hoe en waarom van ‘de staat’ begrijpen. 

Filosoof Gijs van Oenen noemt dat ‘staatsbegrip’, en in zijn boek ‘Onbegrepen overheid’ stelt hij vast dat het met dat staatsbegrip slecht gesteld is. Het wederzijds onbegrip tussen de overheid en haar burgers leidt tot grote spanningen, in uiteenlopende dossiers, zoals:

• een goedbedoelende verzorgingsstaat die met de Toeslagenaffaire ontaardt in een verstikkende controlestaat
• een rechterlijke macht die steeds meer politiseert
• een politiemacht die steeds meer sociaal werker wordt
• en een politiek die laveert tussen politiek vandalisme en ‘leveren’

Met zijn boek biedt Gijs van Oenen geen gemakkelijke antwoorden voor de onbegrepen overheid, maar wel veel ruimte voor reflectie en kritische analyse. Luister ‘m vandaag nog!

Presentatie: Daniël Schut

Redactie: Sanne Pouw

Hoe kunnen politici verschil maken in het beschermen van onze democratie? In deze aflevering van onze boekenclub gaat Rosan Smits in gesprek over haar boek ‘Dit is fascisme’ met Joost Sneller, Tweede Kamerlid met de portefeuilles justitie, drugs en democratie.

Samen bespreken zij wat de politiek concreet kan doen om de rechtsstaat te beschermen. Smits pleit voor meer onderlinge solidariteit. Kunnen politici zich duidelijker uitspreken wanneer hun collega’s worden aangevallen vanuit extremistische hoek? Wie een invalshoek probeert te weerleggen, kan deze juist versterken door deze te herhalen.

Luister nu en bepaal zelf: wat zijn je plichten als het gaat om je democratische rechten?

Presentatie: Daniël Schut

Redactie: Amy van den Broek

‘Als ik niets doe, ben ik medeverantwoordelijk voor armoede onder kinderen’ - dat herhaalt de Rotterdamse Vanessa Umboh in deze aflevering van Appèl. De Van Mierlo Stichting ging op werkbezoek bij deze bevlogen armoedebestrijdster om uit te vinden hoe dat precies zit. Wat blijkt? Als maatschappij veroordelen we kinderen uit arme gezinnen, die zich alleen maar staande proberen te houden en soms uit wanhoop iets verkeerds doen, omdat ze hopen hiermee hun ouders uit de financiële brand te helpen.

Umboh onthult hoe sterk en regelmatig de alledaagse leefwereld van gewone mensen botst met de systeemwereld van beleidsmakers en bestuurders - en hoe vaak en hoe meedogenloos die systeemwereld dan wint. Maar Umboh is er de mens niet naar om bij de pakken neer te zitten, en loopt over van de concrete initiatieven en ideeën om mensen bij elkaar te brengen, te verbinden en zelf gewoon actie te ondernemen.

Echt Rotterdams: niet l*llen maar poetsen, ook in de armoedebestrijding. 

Laat je inspireren; luister deze podcast met Vanessa Umboh.

Presentatie: Daniël Schut

Redactie: Amy van den Broek

Een echte liberaal eet geen vlees - dat zegt filosoof en schrijver Jurriën Hamer in zijn jongste boek, ‘Wat vrijheid van je vraagt’. In dit inspirerende boek waarschuwt hij dat we al decennia het liberalisme verkeerd geïnterpreteerd hebben - en vooral: onvolledig toegepast. Een echte liberaal houdt vooraleerst rekening met de rechten van anderen, en juist dat is iets wat we te weinig doen.

Wat kunnen en wat moeten liberalen dan meer doen, in het dagelijks leven? Hoe leid je een écht liberaal leven? Hoe kun je als individu recht doen aan zowel de negatieve en positieve plichten die een liberaal moreel kompas van je vraagt? En hoe kunnen we maatschappelijke instituties meer volgens echt liberale principes inrichten?

De Van Mierlo Stichting stelde deze vragen - en meer - aan Jurriën Hamer.

Presentatie: Afke Groen.