Appèl

In haar proefschrift 'Omwille van fatsoen. De staat van menswaardige zorg' beschrijft Willemijn van der Zwaard hoe ‘de mens’ in de verzorgingsstaat steeds meer uit beeld is geraakt, met 'institutionele vernedering' tot gevolg. Van der Zwaard, projectleider bij zorginstelling Reinaerde, onderzocht welk mensbeeld centraal stond in de decentralisaties van de verzorgingsstaat in 2015, die juist als doel hadden de zorg dichter bij de burger te brengen. In deze aflevering van Appèl legt zij uit wat er volgens haar mis is gegaan, en wat er nodig is om de verzorgingsstaat weer menselijk te maken.

Democratie lijkt steeds minder vanzelfsprekend. In veel westerse landen staat de rechtstaat onder druk, viert het wantrouwen hoogtij en neemt de maatschappelijke polarisatie toe. Populisten en autoritaire leiders spinnen hier garen bij en zagen zo aan de poten van de liberale democratische rechtsorde. Voordat we echter direct op de barricades springen om de democratie met hand en tand te verdedigen, moeten we ons volgens politiek filosoof Donald Loose eerst afvragen: hoe moet een democratie er precies uitzien? In deze aflevering van Appèl spreekt Daniël Schut met Donald Loose over de toekomst van de democratie en het liberalisme, naar aanleiding van Loose's nieuwe boek Democratie op wankele bodem.

Om de verdere opwarming van de aarde te beperken, moeten we niet alleen anders gaan handelen maar ook anders denken. Dat betoogt onderzoeker, beleidsadviseur en kunstenaar Dorine van Norren in deze aflevering van Appèl. Het westerse wereldbeeld dat gebaseerd is op onder meer economische groei, individueel welzijn en de dominantie van de mens over de natuur, is volgens haar niet voldoende om de aarde te redden. Om klimaatverandering en de groeiende ongelijkheid te lijf te gaan, zouden we vaker te raad moeten gaan bij filosofieën uit het mondiale zuiden zoals Ubuntu, Buen Vivir en bruto nationaal geluk.

De beschamende Toeslagenaffaire en de schadeproblematiek in Groningen als gevolg van de gaswinning zijn nationale crises, die een andere aanpak vergen dan bij andere problemen. Dat zegt Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen, die onderzoek doet naar klachten van burgers over de overheid en adviseert hij hoe het vertrouwen kan worden hersteld. “De houding bij de overheid is: bewijs eerst maar dat je geen fraudeur bent, dan praten we verder met je. Dat moet worden omgedraaid.”

Op 16 maart mogen we weer naar de stembus, deze keer voor de gemeenteraadsverkiezingen.

Verkiezingen die doorgaans wat minder ideologisch geladen lijken – immers, de lokale politiek moet er toch vooral voor zorgen dat de straatverlichting het doet en loszittende stoeptegels worden gerepareerd. Of is er toch een rol weggelegd voor ideologie in deze op het eerste gezicht zo praktische politiek? Daarover praten we met Josette Daemen, politiek filosoof aan de Universiteit Leiden, en Dirk-Jan van Vliet, liaison Lokale Politiek & Vereniging bij de Van Mierlo Stichting en kandidaat-raadslid voor D66 in Utrecht.

Nederlandse vrouwen werken nog altijd minder uren dan mannen, als het om betaald werk gaat. In hoeverre is dit een probleem? Welke economische risico's brengt dit met zich mee? Welke gevolgen heeft dit voor de kansengelijkheid op de arbeidsmarkt? En welke rol spelen overheersende ideeën in de samenleving, bijvoorbeeld over de verdeling van zorgtaken? Over deze vragen spreken we met Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS, en Laura de Vries, wetenschappelijk medewerker bij de Mr Hans Van Mierlo Stichting en afgestudeerd op diversiteit in organisaties.

Waar je bent geboren, beïnvloedt nog altijd je kansen in het leven. Wat moet er gebeuren om die kansenongelijkheid voor eens en voor altijd aan te pakken? Welke rol speelt onderwijs hier precies bij? En wat kan de lokale politiek doen om ervoor te zorgen dat iedere inwoner zich maximaal kan ontwikkelen? Over deze vragen gaan we in gesprek met Fonda Sahla, tot voor kort gemeenteraadslid in Den Haag en nu Tweede Kamerlid namens D66.

Op 'Verantwoordingsdag 2021' tikte de Algemene Rekenkamer het ministerie van VWS stevig op de vingers: ruim twee van de ruim vijf miljard euro die het ministerie uitgaf aan de coronacrisis bleek onrechtmatig besteed. Maar de Nederlandse overheid heeft al veel langer geen goed zicht op de uitgaven, constateert Arno Visser, de president van de Algemene Rekenkamer. Geeft de overheid haar geld dan wel op een verantwoorde manier uit en heeft het beleid wel voldoende effect?

Hebben wij nog wel grip op het handelen van de regering? Waar komt die Nederlandse bestuurscultuur vandaan waar momenteel zo veel kritiek op is? En kunnen we het tij keren? Daarover spreken we met hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans, naar aanleiding van zijn boek Het land moet bestuurd worden – Machiavelli in de polder.