به عبارت دیگر

پل کومور، استاد دانشگاه صنعتی بولدر در آمریکا، متخصص تغییرات اقلیمی و انرژی‌های تجدیدپذیر، و یکی از اعضای مهم تیم تحقیقات اقلیمی در آمریکا که برنده جایزه صلح نوبل در سال ۲۰۰۷ شد، معتقد است برای بهبود شرایط محیط زیست بهتر است بجای سرزنش و توصیه نخور و نپوش و نرو به مردم، سیاست‌گذاری و الگوی مصرف به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های جدید برود که هم مقرون به صرفه باشند و هم به کنترل تغییرات اقلیمی کمک کنند: « آگاهی مردم همیشه کارسازه. اما دیدگاه شخصی من اینه که اگه تغییرات اقلیمی رو به افراد، به مصرف‌کننده‌ها، به عنوان چیزی مطرح کنید که باید کاهش بدهند، باید برای برای اون کیفیت زندگی خودشون رو پایین بیارند؛ از چیزهایی چشم پوشی کنند و کارهایی رو که می‌خواهند انجام بدند، ندند، و به هدف‌هاشون نرسند اون وقت این تغییرات هیچ وقت صورت نمی‌گیره». پل کومور در گفت‌و‌گوی اختصاصی با امیر پیام در برنامه به عبارت دیگر این هفته.

هفته گذشته در یک عملیات انتحاری در یک مرکز فرهنگی، ۵۳ نفر که اکثر آنها نوجوان بودند، کشته شدند. کسانی که در این حادثه جان باختند هزاره و شیعه بودند. این رویداد تلخ سال‌هاست تکرار می‌شود و به نظر می‌رسد متوقف نمی‌شود. یحیی بیضا، استاد دانشگاه و پژوهشگر در مؤسسۀ مطالعات اسماعیلی در لندن و عضو شورای آکادمیک دانشنامه هزاره، می‌گوید «دلایل این نسل کشی را باید در سابقه تاریخی فرهنگی و مذهبی افغانستان جستجو کرد ... و طالبان در سال‌های‌گذشته در کشتار هزاران نفر از مردم هزاره‌ نقش داشتند... طالبان ادعا می‌کنند کنترل صد در صدی کشور را دست دارد و برای اینکه اعتماد مردم هزاره را جلب کنند، در نخستین گام باید اعتراف کنند در گذشته اشتباه کرده‌اند و خودشان را به امنیت این قوم متعهد نشان بدهند...». مهمان برنامه به عبارت دیگر در این برنامه، دلایل قربانی شدن قوم هزاره در افغانستان را پاسخ می‌دهد. یحیی بیضا مهمان این برنامه به عبارت دیگر است.

امید نوری‌پور، نماینده ایرانی‌تبار بوندس‌تگ، پارلمان و یکی از دو رهبرحزب سبز آلمان، اولین سیاستمدار رده بالا در آلمان بود که با پیامی در شبکه‌های اجتماعی حمایت خود را از تظاهرکنندگان و زنان ایرانی بعد از مرگ مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد اعلام کرد: «من نماینده مردم آلمان هستم در پارلمان این کشور، از طرف دیگه وظیفه ماست که صدای مردم ایران باشیم، اونجایی که صداشون شنیده نمیشه» و «وقتشه که به مردم دنیا بگیم، مخصوصا به مردم ایران بگیم که ما می‌دونیم که آزادی در ایران فقط وقتی وجود خواهد داشت که زنان به حقوق خودشون برسند و بدون اینکه زنان به حقوق خودشون برسند هیچ وقت حقوق بشر در ایران وجود نخواهد داشت». ولی آیا حمایت کافی است و‌ چه راه‌های عملی برای کمک به این مبارزات برای کشورهای اروپائی وجود دارد؟ امید نوری‌پور مهمان این برنامه به عبارت دیگر است.

چرا و چگونه و مرگ مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد به تظاهراتی همه‌گیر و اعتراضی عمومی با مرکزیت زنان در ایران و بعد در سراسر جهان تبدیل شد؟ به جنبشی که به گفته بسیاری از کنشگران و پژوهشگران در نوع خود نادر است؟ به باور منصوره شجاعی، پژوهشگر و فعال حقوق زنان این جنبش یک شبه شکل نگرفته، بلکه ریشه در تاریخی بیش از یک سده دارد: ‌«این اولین انقلاب زنانه، نه تنها در ایران، بلکه در جهانه، این بواسطه زنانه شدن ساختار اجتماعی ایران بوده. این حاصل تلاش زنانیه که در...جغرافیایی به گستردگی از اتاق خواب تا خیابان تلاش کردن» و «این متفاوته از یک جریان سیاسی، از یک جنبش ایدئولوژیک، از یک جنبش اقتدارگرا...بواسطه اینکه جنبش زنان درهای ورودیش همیشه باز بوده، ایده‌های جوان توش اومده». منصوره شجاعی و جنبش زنان ایران در برنامه به عبارت دیگر این هفته.

یکی از دیرپاترین جوایز ادبی بعد از انقلاب اسلامی که از طرف بخش خصوصی پایه‌گذاری شده، جایزهٔ ادبی مهرگان است، نهادی که در سال ۱۳۷۷ ایجاد شد و به مرور به عرصه‌های علم و محیط زیست هم گسترش یافت. بنیانگذار و مدیر جایزهٔ مهرگان ادبی، علیرضا زرگر، با پیشنه‌ای طولانی در تولیدات فرهنگی ونشر باور دارد که تشویق می تواند در فضای فعلی کمک به تولیدات ادبی بهتر وفعالیت‌های اجتماعی موثرتر بین طیف جوان شود: "ما تصممیم گرفته‌ایم که در ایران بمانیم، چراغمان در این خانه می‌سوزد. این جوانانی که من می بینم...روزنه‌های امید اونها، روزنه‌های قدرشناسی از اونها نباید بسته بشه". علیرضا زرگر مهمان این برنامه به عبارت دیگر است.

در تیرماه امسال، شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد، نازیلا قانع، حقوق‌دان و استاد حقوق‌بشر در دانشگاه آکسفورد بریتانیا را که در حوزه آزادی دین و حقوق بشر تجربهٔ بیست و پنج ساله دارد، بعنوان گزارشگر ویژه خود برای آزادی دین و عقیده برگزید. وظیفهٔ این‌ گزارشگر تحقیق در مورد رعایت یا عدم ‌رعایت استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر در ۱۹۳ کشور حوزهٔ ماموریت او و تعیین این مسئله است که آیا این کشورها به این استانداردها در خصوص آزادی دین و عقیده پایبندند یا نه:‌ «یک نقص‌هایی هست که خود دولت این را به دوش می‌گیره و خودش این را به پیش می‌بره... بعد نقص‌هایی هست که ما در جامعه می‌بینیم بخاطر تعصب بین مردم و گروهها...در ایران متاسفانه قسمت اول را مشاهده می‌کنیم». آیا این گزارشگر ایرانی‌الاصل می‌تواند تغییری در شرایط اقلیت‌های دینی و قومی ایران ایجاد کند؟ نازیلا قانع مهمان این برنامه به عبارت دیگر است.

عباس معروفی، نویسندۀ شناخته‌شده ایرانی و خالق رمان معروف سمفونی مردگان و چند کتاب پرفروش دیگر، هفته پیش پنجشنبه ده شهریور ۱۴۰۱در آلمان درگذشت. او در دبیرستان رشته ریاضی خواند اگرچه از جوانی به ادبیات علاقه زیادی داشت. بعداً برخلاف انتظار خانواده‌اش کسب و کار پدر را پیشه نکرد و به دانشکده هنرهای دراماتیک رفت. بعد از شروع به نوشتن وقتی در سال ۱۳۵۸ یکی از داستان‌هایش را به یک نویسنده‌ معروف نشان داد، نویسنده به او گفت: تو نویسنده نمی‌شوی، برو لحاف دوز شو. عباس معروفی ولی از پا ننشست و ده سال بعد رمانی منتشر کرد که همه را به تعجب واداشت. معروفی بعد از انتشار مجله گردون و توقیف آن در اواسط دهه هفتاد خورشیدی به آلمان مهاجرت کرد و نهایتا در برلین یک مرکز نشر و فروش کتاب به نامه خانه هنر و ادبیات هدایت پابه‌گذاری و کتابهای زیادی از نویسندگان خارج از کشور منتشر کرد. در کنار آن عباس معروفی تا پیش از مرگش همچنان پرکار به نوشتن ادامه داد. عنایت فانی از برنامه به عبارت دیگر بی بی سی در سال ۱۳۸۸ گفت و گویی با او داشت که این هفته بمناسبت درگذشت او بازپخش می‌شود.

بیش از هفت دهه است که حزب دمکرات کردستان ایران با شعار دمکراسی برای ایران و خودمختاری برای کردستان به میدان آمده. این حزب اما بعد از دهه‌ها درگیری با جمهوری اسلامی ایران، در چند سال اخیر خواهان تحقق حقوق کردها در چهارچوب ایرانی دمکراتیک و فدرال است. مصطفی هجری، رئیس کل اجرایی این حزب می‌گوید: « ما خواهان جدایی نیستیم، سالهاست مبارزه می‌کنیم برای تشکیل یک حکومت دمکراتیک سکولار فدرالی در داخل ایران». در اندیشه‌ها و نظرات این حزب اما همیشه وحدت وجود نداشته و گاه منجر به جدایی و انشعاب شده است؛ آخرین بار نزدیک به دو دهه پیش که بتازگی منجر به وحدت دوباره شد: «در طول این بیشتر از سه دهه انشعاباتی در حزب دمکرات کردستان ایران بوجود آمده. بجز اولین انشعاب، بقیه هیچکدامشان مبنای فکری، تشکیلاتی و سیاسی نداشتند، بلکه بیشتر در اثر تفاوت در رفتارها و تعامل با یکدیگر بوده». چرا پس از بیشتر ازهفت دهه مبارزه، حزب دمکرات کردستان ایران نتوانسته به اهدافش دست یابد؟ چرا این حزب انشعاب کرد و چرا دوباره دو بخش حزب آشتی کردند؟ این سوال‌ها و سوالات بیشتر از مصطفی هجری در یک گفت‌وگوی اختصاصی پیش از ادغام دوباره دو بخش انشعابی حزب در برنامه به عبارت دیگر این هفته.

همزمان با سالگرد خروج شتابزده و پرهرج ومرج آمریکا از افغانستان انتقادها از دولت جو بایدن افزایش یافته است. به گفته جان سوپکو، بازرس ویژه آمریکا در امور بازسازی افغانستان، تصمیم به خروج نظامیان و پیمانکاران آمریکایی دلیل اصلی فروپاشی نیروهای دفاعی و امنیتی افغانستان است: « یکی ازعوامل اصلی، از دست رفتن روحیه‌ نظامیان بود؛ یعنی فروپاشی روحیه‌ نیروهای حافظ امنیت ملی افغانستان از جمله پلیس و ارتش. این فروپاشی روحیه به طور مستقیم مربوط بود به توافقی که با طالبان امضا شد و نحوه‌ به اشتراک گذاشتن اطلاعات با دولت اشرف غنی». و « یک نفر گفت که مشکل عمده این است که افرادی از بیرون از افغانستان سعی دارند به افغان‌ها بگویند که چه باید بکنند... شاید این حرف درست است و مشکل همین است». آیا افغانستان به دوران قبل از یازدهم سپتامبر باز می‌گردد؟ جان سوپکو در گفت‌و‌گو با داود قاری‌زاده در برنامه به عبارت دیگر این هفته.

امرالله صالح، معاون پیشین رئیس جمهوری افغانستان و یکی از چهره‌های اصلی جبهه‌ مقاومت ملی، یک سال بعد از استیلای دوباره حاکمیت طالبان بر افغانستان، آمریکا را به دورویی متهم و مقصر اصلی بازگشت طالبان به قدرت می‌داند: « من برای خودم سهم عمده‌ای از مسئولیت رو می‌پذیرم؛ ...اما اگه تصویر بزرگتر رو در نظر بگیریم آمریکایی‌ها زیر لوای فرآیند صلح به دنبال تغییر حکومت بودند...» و « واشنگتن برخلاف حرف خودش بین تروریست‌ها تمایز قائله و به تروریست خوب و بد باور داره ... اونا الان اجازه میدن که ده نفر در کابینه‌ طالبان که برای سرشون جایزه تعیین شده آزادانه بگردند و بعد می‌آیند و گزینشی یک تروریست را می‌کشند». آیا در شرایط پیچیده امروز که افغان‌ها به قحطی و گرسنگی دچارند، مقاومت داخلی ممکن است؟ امرالله صالح در گفت‌و‌گو با استیون سکر از بخش جهانی بی‌بی‌سی در برنامه به عبارت دیگر این هفته.