به عبارت دیگر

علی کریمی، نویسنده و فعال سیاسی کُرد در یک گفت‌وگوی اختصاصی با ژیار گل می‌گوید شعار زن، زندگی، آزادی که در ایران اولین بار از شهر کُردنشین سقز به گوش خورد، شعار جامعی است که بدون خشونت و مرگ خواستار یک تحول اجتماعی است، بخاطر اینکه نسل امروز ایران با نسل‌های پیشین متفاوت است: «ما در سال‌های ۵۷-۵۸ واقعا نمی‌دونستیم چی می‌خوایم، هی می‌گفتیم مرگ بر شاه، مرگ بر شاه. ولی بعد از مرگ شاه، نمی دونستیم چی می‌خوایم، رهبران هم نمی‌دونستند». و «این نسل امروز دیگه به این فکر نمی‌کنه، به این ناسیونالیسم تنگ‌نظرانه‌ای که ما بهش فکر می‌کردیم،..اونها بیشتر به انسانیت فکر می‌کنند». گفت‌وگوی اختصاصی با علی کریمی از برنامه به عبارت دیگر.

گفت‌وگو با عبدالرحمن قاسملو، دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، یک ماه قبل از قتل او در ۲۲ تیرماه ۱۳۶۸خورشیدی در وین. بازماندگان آقای قاسملو و حزب او وزارت اطلاعات ایران را مسئول قتل او می‌دانند و دولت وقت اتریش را به مصلحت اندیشی و مماشات با دولت ایران متهم می کنند. یک ماه قبل از آن واقعه عنایت فانی که در حال ساخت فیلم مستندی برای یکی از کانال‌های تلویزیون بریتانیا بود با آقای قاسملو گفت‌وگو کرد که در آن دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران بر ایرانی بودن خود تاکید کرد: «ما خودمان را ایرانی می‌دانیم و به هیچ کسی، به هیچ ایرانی دیگه هم اجازه نمی‌دیم که خودش را از ما ایرانی‌تر بدونه» و همچنین «دقت اگر کرده باشید ما دمکراسی برای ایران را قبل از خودمختاری برای کردستان گذاشتیم». این برنامه به عبارت دیگر که یادآور آن گفت‌وگو است و پیشتر بمناسبت بیست و پنجمین سالگرد قتل این چهره محبوب کُرد در برنامه به عبارت دیگر پخش شده بود، این هفته بازپخش می‌شود.

سرور دانش، معاون دوم ریاست جمهوری در زمان سقوط نظام جمهوری یکی از مقامهای ارشد نظام پیشین در افغانستان بود که از فعالیت در یک حزب سیاسی، راه را به طرف وزارت باز کرده بود. سرور دانش که بعد از فرار از کابل کمتر اظهار نظر کرده در گفت‌وگو با جمال‌الدین موسوی در این برنامه به عبارت دیگر می‌گوید: «نظام جمهوریت، ارزش‌های قانون اساسی قریانی توافق دوحه شد، توافقی که هدف اصلی آن خروج امن نیروهای آمریکایی بود و نه صلح و ثبات در افغانستان». حالا او و جمعی از همفکرانش از تشکیل یک حزب سیاسی سخن می‌گویند که خواهان نظام فدرال در افغانستان است: «اکنون بهترین فرصت است که در باره فدرالیسم فکر شود ما اگر این را ...مطرح کردیم، به این دلیل است که شرایط تغییر کرده...» چرا فدرالیسم امروز مطرح می‌شود و آیا تصور یک نظام فدرال در شرایط حاضر افغانستان خوش خیالی نیست؟

چرا حکومت ایران نسبت به مردم بلوچستان خشن‌تر و در سرکوب اعتراض‌های آنها مصر و مصمم‌تر است، آنهم در حالیکه که مردم بلوچ بیش از مردم هرجای دیگر ایران بیشتر مورد تبعیض و محرومیت بوده و هستند. فریبا بلوچ که تا چند سال پیش در حوزهٔ حقوق بشری و حقوق زنان در بلوچستان فعال بوده و بتازگی به فعالیتش در خارج از کشور ادامه می‌دهد، با محرومیت‌های همه جانبه و تاریخیِ مردم بلوچستان زیسته و خود قربانی آنها بوده است: «دولت ایران به کل مردم ایران ظلم روا می‌داره ولی این تو بلوچستان بیشتر بوده، همیشه...» و «همه فکر می‌کنن بلوچستان خودش یک جای خیلی محرومه که هیچ منابع و امکاناتی نداره...ولی بلوچستان یک سرزمین واقعا غنی‌ایی هستش». فریبا بلوچ مهمان این هفته برنامه به عبارت دیگر است

چرا نسل جدید ایران که عمدتا متولدان دههٔ هشتاد خورشیدی هستند از نسل‌های قبل از خود تا به این حد متفاوت‌اند؟ آیا جوانان فعال در جنبش اعتراضی اخیر می‌دانند دقیقا چه می‌خواهند و چطور به خواسته‌هایشان برسند؟

Irene Khan is an internationally recognised figure with a long history of defending the freedom of expression and opinion, gender equality and social justice. She was Amnesty International’s General Secretary for eight years. Just over two years ago, she was appointed UN Special Rapporteur on Freedom of Expression and Opinion. What has she been doing with regards to the violation of freedom of expression in Iran in the past two years and specifically what actions has she taken in response to the blatant and brutal violation of protesters ‘right to freedom of expressing in recent weeks?

آیرین خان، مهمان این هفته برنامه به عبارت دیگر که چندی است گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد برای آزادی بیان و عقیده است، در دفاع از عملکرد خود در مورد ایران می‌گوید که در مورد نقض حقوق بشر در ایران جواب قانع‌کننده‌ای از دولت آن کشور دریافت نکرده: «دولت پاسخ میده و به نظرم این نکته‌ی مهمی‌یه. ... اما پاسخ‌های اونا معمولا در راستای قوانین کشوره و میگن کاری که انجام می‌دهند همسو با اون قوانینه و پاسخ من اینه که ایران به عنوان عضوی از سازمان ملل متحد به رعایت هنجارهای بین‌المللی حقوق بشرمتعهد شده و قوانین ایران هم باید با این هنجارهای جهانی همسو و هماهنگ بشه» و اضافه می‌کند «ما ناگزیریم که پیوسته اصرار بورزیم و فشار بیاریم. می‌دونید تجارتِ امید یعنی همین. من به خودم میگم «دلال امید». وضعیت حقوق بشر در ایران با آیرین خان این هفته در برنامه به عبارت دیگر.

چرا رضاشاه به آرمان ساختن دولت ملی مشروطه وفادار ماند ولی به آمال دیگر مشروطه‌خواهان-پایان دادن به خودکامگی- نه تنها ‌توجهی نکرد، بلکه خود به مستبدی خودکامه تبدیل شد؟ و آیا این خودکامگی روند مدرنیزاسیون ایران را کند کرد یا به آن سرعت بخشید؟ محمد امینی پژوهشگر تاریخ ایران که بتازگی درگذشت در گفت و گو با عنایت فانی باور داشت: «آدمی مانند رضاشاه که در فرهنگ مشروطه‌خواهی پرورش نیافته بود، با دمکراسی میانه‌ای نداشت...آدم بسیار با هوشی بود...ایران‌دوست بود و می‌خواست ایران پیشرفت پیدا بکنه اما زیر سایه چکمه‌های او». بازپخش بخش دوم گفت و گو با محمد امینی به مناسبت در گذشت او در برنامه به عبارت دیگر این هفته

محمد حنیف اتمر، وزیر خارجه دولت پیشین افغانستان که بتازگی یک جریان سیاسی بنام حرکت ملی صلح و عدالت تشکیل داده معتقد است که حکومت طالبان مشروعیت ندارد ولی جنگ هم راه حل نیست. در یک مصاحبه اختصاصی با جمال‌الدین موسوی او هم برنامه‌های خود در آینده را تشریح کرد، و هم از ناگفته‌های سقوط نظام قبلی افغانستان پرده برداشت و گفت که فرار اشرف غنی رییس‌جمهوری وقت برنامه‌ریزی شده بود، چون از قبل پاسپورت خود را که او هنوز در اختیار دارد، مطالبه کرد. راز سقوط آن نظام به نظر او فساد، اختلاف و خودخواهی بوده: « خود را هم در جمع بزرگان دولتی و سیاسی افغانستان ...شمردم و گفتم اولین کسی خواهد بودم که آماده‌ام برای حساب‌دهی». گفت‌و‌گوی اختصاصی محمد حنیف اتمر با جمال‌الدین موسوی در این برنامه به عبارت دیگر.

این هفته در برنامه به عبارت دیگر بازپخش بخش اول گفت‌وگو با محمد امینی، پژوهشگر تاریخ معاصر ایران و نویسندهٔ چندین کتاب از جمله فدائیان اسلام و سودای حکومت دینی، سوداگری با تاریخ و کتاب های تاریخی دیگر که بتازگی درگذشت. این مورخ پرکار سال گذشته در یک گفت‌وگوی دو قسمتی با عنایت فانی به سوالات متعدد در مورد دوران پهلوی اول پاسخ داد. از جمله در مورد اینکه آیا ظهور رضاشاه نقطه عطفی در توسعه مدنی ایران بود یا عاملی بازدارنده در مقابل آزادی‌خواهی مشروطه‌طلبان؟ و چرا اندیشه جمهوری‌خواهی در آن دوران عمری کوتاه داشت و به خودکامگی منجر شد: «برای انجام این پروژه‌های مدرن‌سازی به یک سرپرستی جدی نیازمند بودیم و این سرپرستی قدرتمند را دولت رضاشاه بوجود آورد» و «این جمهوری که در آن هنگام در ایران مطرح شد در برابر دمکراسی بود، یعنی جمهوری دمکراتیک نبود».