Boeken

Brands met Boeken komt vandaag rechtstreeks vanuit het 42e Poetry International Festival in Rotterdam uitgezonden. Wim Brands spreekt daar met beeldend kunstenaar, schrijver en dichter Armando.

Armando (1929) publiceert sinds 1954 poëzie. In 1999 verscheen zijn Verzamelde gedichten in een imposante bundel. Het leek alsof Armando hiermee zijn carrière als dichter afsloot, maar tien jaar na de verschijning van dit boek verschenen er nieuwe gedichten. In 2011 ontving hij de VSB-poëzieprijs voor zijn bundel Gedichten 2009. Onlangs verscheen een nieuwe bundel met als titel Ze kwamen.

In Boeken met Brands is cineast en schrijver Peter Delpeut te gast. Wim Brands spreekt met hem naar aanleiding van zijn net verschenen boek ‘Pleidooi voor het treuzelen’. In dit boek staat kijken centraal.

Delpeut schrijft over de verbazing over het feit dat er altijd meer is dan wat je ziet. In bioscopen en musea reikt Delpeut door de beelden en schilderijen heen naar de wereld daarbuiten. En buiten schuift voor elk vergezicht een schilderij, een foto, een film. Zonder verbeelding valt er weinig te zien.

In Rotterdam vindt van 14 tot en met 19 juni de 42e editie van het Poetry International Festival plaats. In het kader van dit festival spreekt Wim Brands in de Poetry-special van Boeken met zeven dichters. Esther Jansma schreef een essaybundel over poezie en vertelt daarover. In deze bundel besteedt ze onder meer aandacht aan een van haar inspiratiebronnen; de Poolse dichteres en Nobelprijswinnares Wislawa Szymborska. De vier genomineerden voor de C. Buddingh’-prijs voor het beste Nederlandstalige poeziedebuut - Y.M. Dangre, Dennis Gaens, Marjolijn van Heemstra en Lieke Marsman – lezen in de uitzending voor uit eigen werk. Wim Brands spreekt verder met de Britse dichter Daljit Nagra, die vertelt hoe zijn Indiase afkomst zijn werk beïnvloedt. Tot slot komt Poetry-programmeur en dichter Marc Kregting aan het woord. Hij spreekt over de dichteres Gertrude Starink, aan wie tijdens Poetry veel aandacht zal worden besteed.

David Pefko debuteerde in 2010 met de roman Levi Andreas. Nu, anderhalf jaar later, verschijnt zijn tweede boek. In tegenstelling tot zijn eerste boek, waarin het hoofdpersonage een jonge, hoog opgeleide vrouw is, krijgt de lezer in Het voorseizoen inzicht in het leven van een bierdrinkende, pornokijkende, bordeelbezoekende vijftiger met overgewicht. Pefko: “Ik vind dat gegeven heel interessant: de val van iemand, het mislukken.”

Geologie en mythologie zijn geen vanzelfsprekend koppel. Toch lukt het Salomon Kroonenberg, hoogleraar geologie aan de TU Delft, om deze twee deelgebieden met elkaar in verband te brengen. In zijn nieuwe boek, Waarom de hel naar zwavel stinkt, gaat hij na in hoeverre de mythen over de onderwereld kloppen. Hiervoor bezoekt hij de Styx, zoekt hij in Italië naar de ingang van de hel en treedt hij in de sporen van Dante en Jules Verne. Waarom wordt de diepte van de aarde zo gevreesd?

In Brands met Boeken een gesprek met journalist Huib Stam naar aanleiding van zijn boek Haring, een liefdesgeschiedenis dat gaat over de geschiedenis, de economie en de cultuur van de Nederlandse haring.

In zijn boek onderzoekt Stam, zelf telg uit een vissersfamilie, het fenomeen haring en de vraag: wat hebben duizend jaar haringvisserij en haringhandel voor Nederland betekend? De typisch Nederlandse haringstallen met Hollandse Nieuwe zijn namelijk het resultaat van een rijke historische ontwikkeling. Zo was de bedrijfsmatige haringvisserij van de vijftiende eeuw een voorbeeld voor de vroegmoderne economie van de Gouden Eeuw. En uit de haringvloot groeiden de oppermachtige Nederlandse koopvaardij en marine. De haring is, zo stelt Stam, een vergeten Hollandse held die onvoldoende is bezongen.

Den Haag wordt vaak in twee helften verdeeld: het ‘zand’ wordt bewoond door de chique Hagenaren, terwijl het ‘veen’ de Haagse volksbuurten herbergt. Schrijfster Mensje van Keulen groeide op in het veen en was zich al op jonge leeftijd bewust van het standenverschil in Den Haag. Als kind zag ze door een kiertje in de schutting de grote tuin en de dure hond van de achterburen. Misschien ontstond op dat moment wel de scherpe blik die een groot aantal licht surrealistische verhalen opleverde. In De verhalen, de bundel die ter gelegenheid van haar 65e verjaardag en 40-jarige schrijversjubileum verschijnt, zijn uiteenlopende verhalen uit het oeuvre van Van Keulen opgenomen.

Vurige betogen over een praatprogramma op televisie, een boodschappenwagentje dat voorzien is van beeldscherm en een Duitse kapel; historica Bianca Stigter draait er haar hand niet voor om. Als redactrice en recensente van NRC Handelsblad schrijft ze gepassioneerd en aanstekelijk over kunst en cultuur in al haar verschijningsvormen. In haar nieuwe boek, Per ongeluk expres, beschrijft Stigter hoe haar honger naar verbeelding wordt gestild door de meest uiteenlopende soorten kunst.

In Brands met Boeken zijn op de geboortedag van Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) twee kenners van leven en werk van deze omstreden Franse schrijver te gast: Em. Kummer en Nico Keuning.

Em. Kummer vertaalde van Céline Reis naar het einde van de nacht, en gaf van hem brieven en pamfletten uit in Van de ene dood naar de andere. Daarnaast publiceerde hij twee romans en het boek Céline, een briljante boef. Nico Keuning publiceert deze maand het boek De laatste reis, over de jaren van Céline in Deense ballingschap 1945 -1951. Hiervoor bezocht Keuning adressen in Kopenhagen, Korsør en Klaskovgaard, vond hij nieuwe documenten en ontdekte een ‘verweerschrift’ van Céline uit 1946. De lezer maakt kennis met een andere Céline: een kankerende, scheldende, wanhopige, maar vooral een schrijvende Céline. Maar valt de auteur van antisemitische en racistische pamfletten wel vrij te pleiten? En, waarom lopen de gemoederen in Frankrijk over de schrijver anno 2011 nog altijd zo hoog op? (Presentatie: Anton de Goede)

Prostaatproblemen vormden de directe aanleiding voor Tim Parks’ Leer ons stil te zitten. In dit werk, een zelfhulpboek en filosofisch essay ineen, beschrijft Parks hoe hij jarenlang leed onder vreselijke pijnen in zijn onderbuik. Zijn artsen konden geen oorzaak vinden, en zijn wanhoop leidde de cynische en kritische Parks ertoe om zich op aanraden van een Indiase arts over te geven aan verschillende alternatieve geneeswijzen. “Onmiddellijk werd ik me ervan bewust dat er nog een geheel ander aspect aan mijn aandoening zat. Ik realiseerde me bovendien dat mijn scepticisme voor een groot deel door angst werd voortgedreven.”

Peter Sloterdijk wordt regelmatig bestempeld als mediafilosoof en publiek intellectueel, vooral vanwege zijn rol als presentator in een filosofisch televisieprogramma in zijn thuisland Duitsland. De lijvige en complexe boeken van Sloterdijk worden niet alleen door wetenschappers gelezen, maar ook door het grote publiek. In Nederland werd Sloterdijk bekend met zijn trilogie Sferen (2004-2009), waarin hij zich afvraagt waar en hoe mensen leven. In zijn nieuwste werk, Je moet je leven veranderen, onderzoekt Sloterdijk wát de mens eigenlijk is. Hij constateert dat de mens continu naar perfectionering streeft, en daarom door middel van oefening en training tot zelfverbetering zou moeten komen.

Vijftien jaar lang had Margaux Fragoso (1979) een relatie met Peter. Over deze relatie schreef ze het autobiografische werk Tijger, tijger. Dit boek wordt een van de meest controversiële literaire werken van de afgelopen jaren genoemd. De reden hiervoor? Toen de relatie tussen Margaux en Peter begon, was zij zeven jaar en hij 51. Ondanks zijn jarenlange misbruik noemt Fragoso de pedofiele Peter in Tijger, tijger haar ‘vriend, vader en minnaar’. Omdat ze de vreselijke details niet achterwege heeft gelaten, wordt het boek door verschillende recensenten als choquerend ervaren. Fragoso heeft dit echter bewust gedaan, in de hoop anderen te kunnen behoeden voor wat haar is overkomen.

In 1923 krijgt Joseph Goebbels (1897-1945) van zijn toenmalige vriendin een opschrijfboekje cadeau. Hij besluit het te gebruiken om zijn gedachten op papier te zetten. Tot vlak voor zijn zelfmoord in 1945 gaat hij door met het schrijven in dagboeken, wat leidt tot duizenden pagina’s vol notities over zijn leven als minister in nazi-Duitsland. Historicus Willem Melching las de dagboeken nauwkeurig en maakte uit de duizenden pagina’s een selectie, die hij van commentaar voorzag en bundelde tot het werk Joseph Goebbels, Hitlers spindoctor. Het boek geeft inzicht in de ideeën en motieven, maar ook in de twijfels en angsten van de nazitop.

In Brands met Boeken een gesprek met socioloog Anton C. Zijderveld naar aanleiding van zijn boek Waarom wij lachen - Over de grap, de spot en de oorsprong van humor. Wat is humor eigenlijk, wat voor effect heeft het op ons en waarom lachen we?

Filosofen, sociologen, psychologen en kunstenaars hebben vaak naar antwoorden op deze vragen gezocht. Lachen en humor kunnen goddelijk zijn, maar ook duivels. Lachen is niet enkel een reactie op humor. Anton Zijderveld noemt lachen de taal van de humor. Het lachen betekent onder meer dat we ineens zien en inzien dat wij zaken die we belangrijk vinden ook anders kunnen beoordelen. Soms is dat verontrustend, vaak ook bevrijdend – en verhelderend. ‘Waarom wij lachen’ onderzoekt de verschillende dimensies, lagen en niveaus van humor en lachen en biedt prachtige voorbeelden.