De Kist

“Ik raakte in shock, dacht: nú ga ik. Ik dacht echt dat ik doodging.” Aldus Dave von Raven, ras-Rotterdammer en zanger van The Kik, over de schrik van zijn leven. Hij is aan het werk in zijn geluidsstudio als een deel van zijn lichaam het plotseling opgeeft. “Alsof mijn hele linkerkant verlamd was” vertelt hij presentator Kefah Allush.

Een oorzaak wordt niet gevonden, maar deze ervaring vormt wel een ‘wake-up call’ voor hem. Hij laat de stadse drukte van Rotterdam achter zich en verhuist naar een klein dorp op Goeree-Overflakkee. Verder gaat de sterke drank in de ban en besluit Dave gezonder te gaan leven. “Het was te gortig, ik zoop zo een fles whiskey weg. Dat is niet meer leuk. Ik werd elke ochtend vertieft wakker, zonde van de dag.”

Met de dood komt hij voor het eerst echt in aanraking als protestzanger Armand doodgaat, met wie hij net een periode intensief heeft samengewerkt. “We organiseerden toen zijn laatste show, waarbij hij stond opgebaard op het podium. Dat heeft veel indruk gemaakt.”

Of er leven is na de dood, weet Dave niet voor zichzelf. “Maar ik sluit het niet uit. En dat dat vind ik een heel geruststellende gedachte.”

Erin gaan liggen, vindt hij de goden verzoeken vertelt hij EO-presentator Kefah Allush. Maar Julius Jaspers wil de doodskist best even van het autodak halen. ‘‘Dan kunnen we hem meteen naar de barbecue brengen’’, grapt de tv-kok en schrijver van kookboeken, zoals de BBQBijbel.

Bang voor de dood is hij niet. Zelfs niet, nadat hij een paar jaar terug de dood ‘aantikte’. Een bacterie op zijn hartklep zorgde ervoor dat Jaspers nauwelijks nog de trap op kon komen, zo moe was hij. “In die tijd dacht ik wel eens: laat mij maar hier liggen.”

De hartoperatie slaagde en sindsdien voelt hij zich ‘duizend procent beter’. Toch was het niet deze gebeurtenis, maar het overlijden van zijn schoonvader die hem een belangrijke levensles leerde. Namelijk dat je niet te veel moet uitstellen. ‘Zorg ervoor dat je het nu leuk hebt.’

En als het dan toch een keer afgelopen moet zijn, dan liefst tijdens zijn slaap. “In een keer. Boem.”

Het is een van de mooiste dingen die zangeres Marga Bult in haar leven heeft mogen doen. Na haar vaders dood nam ze de laatste verzorging van zijn lichaam op zich. “Helemaal wassen, de juiste kleding aan, de mond dicht. Je eigen vader moet zo mooi mogelijk in de kist liggen.’’

Dat ze dit kon doen voor haar vader dankt ze aan haar ervaring als verpleegkundige in het ziekenhuis. Daar kwam Marga met grote regelmaat in aanraking met de dood. “Ik heb veel mensen zien sterven en mensen gesproken met een bijna-doodervaring. In die tijd legde ik ook al doden af. Dus die confrontatie met de dood was er al heel vroeg.”

Bang voor de dood is Marga niet. “Ik denk dat er hierna iets is. Dat vind ik een heel mooie gedachte, troostgevend. De hemel associeer ik met: er is iemand die me opwacht. En er is veel meer tussen hemel en aarde dan wij beseffen.”

Eén dag was Peter van Uhm Commandant der Strijdkrachten toen zijn zoon Dennis tijdens een missie in Afghanistan om het leven kwam. “Ik moest naar mijn vrouw toe om het te gaan vertellen. Dat waren de tien ergste minuten van mijn leven”, zegt de generaal buiten dienst. “Je wereld stort in. Je kunt daar niet op voorbereid zijn.”

Inmiddels is dit meer dan tien jaar geleden. Van Uhm vertelt hoe de rouw zich ontwikkelde bij hem en zijn gezin. Elkaar de ruimte geven om met het verlies om te gaan, zonder elkaar los te laten: die gedachte stond steeds centraal. Van Uhm: “Ik ben er trots op waar ons gezin nu staat. De partner van mijn zoon is gewoon een dochter van ons geworden. Het klinkt raar, maar er is dus ook iets moois uit voortgekomen.”

Dennis is nog altijd zeer aanwezig in hun leven. “We praten veel over hem”, vertelt Van Uhm. “Als we dat niet meer doen, is hij uit ons leven weg. En ik geloof niet in een hiernamaals, maar ik betrap me er regelmatig op dat ik praat tegen hem.”

In de periode na de dood van zijn zoon ontving Van Uhm tassen vol kaarten en brieven om hem en zijn gezin een hart onder de riem te steken. “Die tassen staan al tien jaar te wachten tot we ze in minder emotie kunnen lezen. Ik heb nog steeds de moed niet om dat te doen. Dan ben ik op zijn minst een paar dagen kapot.”

Het leven is niet altijd een feest, soms is het een gevecht. Daarom moet je je dromen opeisen, verklaart Lilian Marijnissen aan aan Kefah Allush. De tekst die ze op de doodskist schrijft. “Je moet opstaan voor je rechten, voor de mensen die je liefhebt.”

Op die manier probeert de partijleider van de SP de wereld een beetje mooier te maken. Op momenten dat dit even niet lukt of als het tegenzit, zoekt ze steun bij het graf van haar oma, met wie ze een heel innige band had. “Dan praat ik wat. Vertel ik iets. Leg ik wat bloemen neer.”

Ook al is ze nog maar een dertiger, toch is Marijnissen zich erg bewust van haar eigen sterfelijkheid. Omdat haar vader twee keer een hartaanval kreeg, en haar opa er zelfs aan overleed. “Het hart is een kwetsbaar iets bij ons in de familie. Ik moet dus wel opletten.”

Zeker aangezien ze als partijleider een druk en gejaagd bestaan lijdt, waarin Marijnissen continu druk voelt. Mocht ze morgen toch dood neer vallen, dan heeft haar leven in elk geval wel zin gehad. “Ik zou de boel met een goed gevoel achterlaten.”

Zondag 3 februari, 23.40 uur, NPO 2

Elke dag denkt voormalig NOS-correspondent Tim Overdiek aan de dood. Negen jaar geleden overleed zijn vrouw, nadat ze werd aangereden door een motoragent. Opeens was Overdiek weduwnaar en moest hij zijn twee zoons vertellen dat hun moeder was overleden.

“Dit ga ik wel even fixen”, dacht hij optimistisch. Maar dat viel tegen. “Dit is niet op te lossen.” Over dat eerste, moeilijke jaar na Jennifers dood, schreef hij een boek: Tranen van liefde. Zonder censuur. “De rauwheid van rouw. Dit is wat het is.”

Nu, negen jaar later, coacht Overdiek mensen die moeten leren omgaan met verlies. “Heel lang heb ik mijn identiteit ontleend aan mijn beroep. Maar mijn werk is lang niet meer het belangrijkste.”

Hoewel hij inmiddels niet meer hoeft te huilen, maar kan lachen als hij naar een foto van Jennifer kijkt, denkt Overdiek elke dag aan de dood. “Om voller van de dag te kunnen genieten. Want het kan zomaar over zijn.”

“Als het leven blijkbaar zó kort kan zijn, dan wil ik er ook alles uithalen.” Een uitspraak van 3FM-dj Angelique Houtveen (32), die alweer enkele jaren een bekende stem is op de Nederlandse radio. Als jong meisje kreeg ze een gevaarlijke bloedziekte, waardoor ze jarenlang vele uren in het ziekenhuis doorbracht. En heel veel thuis, noodgedwongen binnen. Zo begon haar liefde voor muziek.

In 2010 werd ze geconfronteerd met een nieuwe aandoening, die ervoor zorgde dat ze zware epileptische aanvallen kreeg. Het was kantje boord, vertelt ze daarover. Het gevaar is niet geweken, de aandoeningen zijn niet weg. Maar juist deze ziektes zorgden ervoor dat ze haar toenmalige baan durfde op te zeggen en te gaan voor haar droom: radio-dj worden op een landelijke zender.

Met de muziek die ze draait, wil ze mensen een goed gevoel geven of troosten. Net zoals bepaalde nummers haarzelf helpen om haar emoties te verwerken. Ze vertelt dat ze haar eigen begrafenis playlist al heeft samengesteld. “Die moet straks helemaal kloppen, omdat muziek zo’n belangrijk onderdeel van mijn leven is.”

Wie de naam Hans van der Togt (71) hoort, denkt al gauw aan Rad van Fortuin. Van dit populaire televisieprogramma was de immer vrolijk ogende Van der Togt de presentator. Hoewel hij die periode als het hoogtepunt in zijn leven beschouwt, ging en gaat er achter dat blije gezicht veel verdriet schuil.

Een jarenlange worsteling met zijn alcoholverslaving. Een vader die niet trots was op zijn zoon. Zijn levenspartner verloren aan aids. Niet bij het overlijden van zijn moeder kunnen zijn, omdat hij te dronken was om naar zijn stervende moeder toe te rijden.

De laatste tijd lukt het hem om de drank te laten staan en gaat het beter met hem. Maar ouder worden vindt Van der Togt verschrikkelijk. ‘Ik ben enorm bang om Alzheimer te krijgen. Wie gaat er voor mij zorgen als ik dement word? Veel mensen hebben een paar mantelzorgers. Ik núl!’

Toen Catherine Keyl (1946) een jaar of tien was, kwam ze er bij toeval achter dat de familie van haar joodse vader in de Tweede Wereldoorlog was vergast. Daar werd nadrukkelijk over gezwegen in het gezin en ook de jonge Catherine hield haar mond. ‘Pas nu dringt het tot me door wat een krankzinnige jeugd ik heb gehad,’ zegt de presentatrice in deze aflevering van De Kist.

Catherine Keyl had een ‘stormachtige relatie’ met haar vader. Kort voor zijn overlijden moesten zijn benen geamputeerd worden, waardoor zijn oorlogsherinneringen naar boven kwamen. ‘Het was verschrikkelijk,’ herinnert Keyl zich. Na zijn dood voelde ze zich eindelijk bevrijd van zijn invloed en sprong ze uit de band: het ontzag voor de vader had een rem op haar onafhankelijkheid gezet.

Bang voor de dood is Keyl niet, maar als control freak moet ze er niet aan denken in haar laatste levensfase afhankelijk van anderen te worden. Oudere mensen krijgen in onze samenleving sowieso het idee dat ze beter kunnen oprotten, stelt ze ferm. Op momenten van depressie heeft ze daar zelf ook last van: ‘Dan denk ik, wat doe ik hier nog? Wat is de zin eigenlijk?’

Als Catherine Keyl het hiernamaals mocht inrichten, zou dat eruit zien als haar ideale talkshow: grote tafels met mensen die niet alleen met elkaar moeten discussiëren, maar vooral ook naar elkaar moeten luisteren. ‘Ik maak me zorgen over het gebrek aan uitwisseling. Iedereen zit in zijn eigen bubbel en hoort alleen wat ie horen wil.’

‘Eng!’ Dat zegt danseres Euvgenia Parakhina na een eerste blik op de kist waarmee Kefah Allush haar komt opzoeken. Het voormalige jurylid van So You Think you Can Dance groeide op in een appartementencomplex in de Russische stad Gorki. Als iemand overleed, werd de bovenkant van het kistdeksel in het portiek gezet. En die gewoonte heeft een diepe indruk nagelaten.

De dood van Euvgenia’s vader in 1988 roept tot op heden veel emotie op. Hoewel vader Parakhina het gezin verliet toen Euvgenia nog maar een baby was, heeft hij een beslissende rol in haar leven gespeeld. Nadat zijn dochter haar eindexamen had gehaald, stapte hij met haar in de trein naar Moskou om ervoor te zorgen dat ze in de hoofdstad een dansopleiding kon gaan volgen. Dat is meteen ook het laatste wat haar vader voor haar heeft kunnen doen. Op de dag van zijn terugkeer uit Moskou belandde hij met kanker in het ziekenhuis om er niet meer uit te komen. Na zijn dood, die Euvgenia op honderden kilometers afstand voorvoelde, had ze liever niet in de kist gekeken. Van de mooie atletische man van weleer was nauwelijks iets over.

Euvgenia Parakhina gaat regelmatig naar Rusland en bezoekt dan altijd het graf van haar vader. Om hem over het kleinkind te vertellen dat hij niet gekend heeft en hulp te vragen in situaties waar ze zich geen raad mee weet. Als ze de begraafplaats verlaat, voelt ze zich lichter en kan de hele wereld weer aan. Over haar eigen dood wil Euvgenia niet nadenken. Ze weet zelfs niet of ze in Rusland of in Nederland begraven wil worden. Die vraag schuift ze liever weg: ze wil nog te graag leven.