De Kist

Het verlies van kinderen loopt als een rode draad door het leven van cabaretier Freek de Jonge. Zijn ouders verloren een tweeling, kort na de geboorte. Freek’s zoon Jork overleed plotseling toen hij drie maanden oud was. En op 7-jarige leeftijd stierf zijn kleindochter Maggie, als gevolg van een aangeboren hartkwaal.

“Dat was heel, heel ingrijpend”, vertelt Freek de Jonge aan presentator Kefah Allush. Op een of andere manier greep haar dood hem meer aan die van zijn eigen zoon. ”Ze was mijn eerste kleinkind. Zeer open en levendig. Een engeltje dat even naar de aarde was gestuurd om liefde en geluk te brengen.”

Zijn verdriet zette hij om in een prachtig liedje. “Naar wie gaat mijn verdriet? Met wie kan ik erover praten? Wie wil mijn zorgen kennen, en wie niet?”, draagt Freek de Jonge voor.

Met zijn eigen dood zou de cabaretier wel vrede hebben. Hij heeft een ‘schitterend’ leven gehad, waar hij ‘dik tevreden’ mee is. Maar klaar met het leven? Dat is hij op zijn 75e nog lang niet. “Ik denk niet dat ik het definitieve woord gesproken heb, als ik mijn ogen sluit. Ik blijf natuurlijk ergens midden in een zin steken. En dat was het dan.”

Als actrice moest Liz Snoijink regelmatig sterven op het toneel of de filmset. In het echte leven stierf haar vader in haar armen en eindigde haar moeder diep dement.

Met Kefah Allush praat ze onder andere over het pijnlijke sterfproces van haar beide ouders. Over haar vader, die ook in de laatste fase nog aan het leven hing en voor wie de grenzen van euthanasie steeds verder opschoven. En over haar moeder, die ze zag lijden. “Ze was zichzelf totaal kwijt. Ik vond het verschrikkelijk om haar zo te zien. Ik was er heel boos over.”

Ze mist haar ouders nog iedere dag, vertelt ze in De Kist. “Je wilt dingen met hen delen. Ik voel mijn ouders in mij.”

Over haar eigen eindigheid denkt Liz Snoijink ook regelmatig na. “Ik ben 64, over the hill”, zegt ze daarover. “Ik voel het hek. Tijd wordt kostbaar, maar ik hoop dat het nog lang duurt.”

Slokdarmkanker, met uitzaaiingen naar onder meer de lever. Niet meer te genezen. Die diagnose kreeg Bob Fosko, zanger van de Raggende Manne, in januari 2019 voor zijn kiezen.

Bang voor de dood is hij niet, vertelt hij in De Kist aan Kefah Allush. 'Ik heb geen moeite om het te accepteren. Het is confronterend, maar ik heb er geen verdriet van.' Heel oud worden was niet iets wat hij altijd al wilde, geeft Fosko aan. En hij heeft zoveel mooie momenten in het leven meegemaakt dat hij zich vooral dankbaar voelt. 'Ik word ondergedompeld in liefde. We doen leuke dingen samen. Mijn vrouw en kinderen geeft het troost dat ik er niet te zwaar aan til.'

De zanger en acteur vertelt ook over de periode dat zijn vrouw Vera te horen kreeg dat ze kanker had, enkele jaren geleden. Zij kwam de ziekte te boven. Bob Fosko: 'Alleen verder moeten, was toen mijn grootste angst. Zij is mijn anker. We hebben nu intense momenten met elkaar. Maar we praten nog niet heel diep over dat zij straks alleen door moet.' Omarm je lot, hoe moeilijk dat soms ook is, wil hij anderen meegeven. 'Ik denk dat ik straks voortbesta in wat ik heb gezegd en gezongen. Na de dood houdt het op, denk ik. Maar ik heb daar geen verdrietige gevoelens bij. Ik heb een mooi leven gehad.'

‘Ik hou van je.’ Dat is de belangrijkste boodschap van acteur Peter Faber aan jongeren in de gevangenis. Het zijn woorden die hij zelf als kind nooit heeft gehoord, vertelt hij aan presentator Kefah Allush in De Kist.

Peter Faber groeide op in Amsterdam-Noord, in een gezin waar geweld volop aanwezig was. Van een aai over zijn bol of andere vormen van liefde kan hij zich weinig meer herinneren. ‘Het was onveilig en onvoorspelbaar.’

Rond het overlijden van zijn ouders ervaart Faber dan ook weinig verdriet. Pas de laatste tijd kan hij meer begrip opbrengen voor de keuzes die zij hebben gemaakt. ‘Onlangs heb ik voor het eerst tegen ze gezegd: bedankt voor het leven dat jullie mij hebben gegeven.’

Over de zin van het leven is hij duidelijk: ‘Die moet je er zelf aan geven. Het leven is hard, gemeen en onvoorspelbaar. Maar het is het mooiste wat er is.’

“Mijn tijd is het nog niet hoor!”, zegt zangeres van het levenslied Corry Konings als Kefah Allush met de kist komt aanrijden. Vijftig jaar zit ze nu in het vak en nog steeds staat ze veelvuldig op het podium.

Corry Konings had een veelbewogen jeugd. Ze kon niet bij haar ouders wonen, groeide op bij haar oom en tante en moest op zestienjarige leeftijd een abortus ondergaan. “Ik wilde het houden, maar dit werd voor mij besloten. Ik was nog minderjarig. Anders had ik nu een zoon gehad van iets ouder dan vijftig.”

Later herstelde Corry het contact met haar beide ouders. Over de laatste weken in het leven van haar moeder vertelt ze: “Ik wilde zoveel mogelijk bij haar zijn. Mijn moeder had van die witte memoblaadjes die ik vond, briefjes aan Onze Lieve Heer: ‘zou je me willen helpen?’ Die heb ik allemaal bewaard.”

Haar recente deelname aan Expeditie Robinson gaf een nieuwe impuls aan haar carrière. “In één keer ben je weer populair, ook bij jonge kinderen. Wat is dat mooi om nog mee te mogen maken.”

Niets is zo erg als een kind verliezen. Met dat besef leeft komiek en presentator Klaas van der Eerden al zijn hele leven, vertelt hij aan Kefah Allush. Klaas wordt geboren nadat een oudere broer verdrinkt in de sloot voor het ouderlijk huis. Het is een ervaring die zijn hele leven kleurt. 'Ik vergelijk alle pijn die ik in het leven ben tegengekomen met de pijn die mijn ouders hebben gehad. Als ik iets naars meemaak, denk ik altijd: Dit is niet zo erg als een kind verliezen.' Deze gedachte heeft hij ook als zijn vrouw haar borsten en eierstokken preventief moet laten verwijderen. Het leidt tot verwijdering en zelfs tot een huwelijkscrisis. 'Wij dachten dat we het meest ideale stel waren van de hele wereld. Totdat dit gebeurde. Zij ging totaal anders met het verdriet over de situatie om dan ik.' Een jaar zijn Klaas en zijn vrouw uit elkaar. 'Uiteindelijk hebben we elkaar weer gevonden en heeft de situatie ons zelfs dichter bij elkaar gebracht.'

“Ik kijk af en toe eens om en denk dan: ‘Wat een prachtig leven heb ik gehad! Ik hoop dat alles wat nog komt, net zo mooi is.” Aldus de meest bekende interieurontwerper van Nederland, Jan des Bouvrie (77), vermaard om zijn witte strakke interieurs.

Nog altijd is hij verknocht aan zijn werk. Dat is ook hoe hij straks herinnerd wil worden: de man die Nederland anders heeft leren wonen. “Dat vind ik ook echt. Als je ziet hoe verschrikkelijk en somber het vroeger was.”

Bang voor de dood is hij niet, vertelt hij in De Kist aan Kefah Allush. Ook niet na de constatering van prostaatkanker enkele jaren terug: “Ik ben er vooral mee bezig dat ik daar niet aan overlijd. Bij ellende in het leven heeft positiviteit me altijd gered.”

Eén ding weet hij al wel. Hij hoeft later niet zo nodig in een witte kist. “Dat vind ik zo gemakkelijk. Tuurlijk ligt Jan in een witte kist! Ach, ik denk er nog niet over. Als ik maar niet in jullie kist hoef.”

Er is een rol die actrice Carly Wijs tot nu toe steeds heeft geweigerd. “Ik wil niet de moeder van het dode kind spelen”, vertelt ze aan presentator Kefah Allush. “Dat is puur bijgeloof.” Vooral de dood van haar tien jaar oudere broer heeft diepe indruk gemaakt op Carly. Hij was 55, toen hij kanker kreeg en overleed drie jaar later. Met name zijn laatste levensfase is haar bijgebleven. “Zijn dood was een opluchting, want het was een lange weg. Maar hij wilde het zo.”

Het heeft haar ook iets geleerd over de regie in de laatste levensfase. Haar broer wilde geen euthanasie of palliatieve sedatie om zijn leed te verzachten. “Volstrekt duidelijk moet zijn dat degene die het ondergaat de regie moet hebben. Je hebt het recht om gillend en schreeuwend naar het einde te gaan. Ook al is dat niet fijn voor de mensen eromheen, die ernaar moeten kijken.”

Heeft het overlijden van haar broer haar iets geleerd over haar eigen dood? “Nee, je weet het niet tot het moment dat het zover is. Het is net als met bevallen. Vooraf heb je er ideeën over, maar als je eenmaal aan het bevallen bent, heb je weinig gedachten meer hoor.”

Gordon vertelt EO-presentator Kefah Allush in de uitzending over de alcoholverslaving van zijn vader en de impact die dat op hem had: “Ik ben op jonge leeftijd uit huis gegaan, omdat hij zoveel dronk. Daar was voor mij niet meer mee te leven. Ik kan mezelf daarom nog steeds niet vergeven dat ik zelf ben gaan drinken.”

Het gesprek werd opgenomen, voordat Gordon zich liet opnemen in een afkickkliniek. Zijn eigen verslaving komt daarom niet expliciet ter sprake.

Die van zijn vader wel. Ook al was de relatie met zijn vader moeizaam, toch omschrijft hij de dood van zijn vader als het heftigste dat hij ooit meemaakte. “Juist de laatste paar jaar was ik heel close met hem, terwijl het vroeger vaak mis ging door zijn alcoholprobleem. Maar de grootste kracht van het leven is vergiffenis."

Afgelopen jaar keek Martin Gaus de dood in de ogen. Na een spoedoperatie aan een geperforeerde darm functioneerden zijn nieren nog maar minimaal. Een donornier van een bevriende hondentrainster bood uiteindelijk redding. In oktober 2018 onderging de oud-presentator en dierenvriend zijn niertransplantatie.

Gaus gaat in gesprek met Kefah Allush. Hoe is het nu met de dierenvriend? Hoe kijkt hij terug op die zware periode vorig jaar? Hoe denkt hij over de dood en wat heeft deze ingrijpende ervaring gedaan met de manier waarop hij nu in het leven staat?