ကမ္ဘာပေါ်က လူဦးရေ သန်းပေါင်း သုံးထောင့်ရှစ်ရာရဲ့ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပေါင်းလိုက်ရင် ဘီလျံနာလုပ်ငန်းရှင် (၂၅)ယောက်ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှု လောက်ပဲရှိတယ်ဆိုတာ သိပါသလား။ ဒီအချက် ကျွန်တော်တို့ အများစုတွက် မညီမျှဘူးလို့ထင်ရနိုင်ပါတယ်။ တကယ်တော့ လူချမ်းသာတွေကို အခုလောက်ထိချမ်းသာအောင်အထောက်အပံ့ပေးနိုင်တဲ့ အလေ့အကျင့်တွေ ရှိနေတာ ကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ဒီအလေ့အကျင့်တွေကပဲ ဆင်းရဲချမ်းသာကို ကွာခြားသွားစေနိုင်တာပါ။    ပေးကမ်းခြင်းနဲ့ မျှဝေခြင်းက လူချမ်းသာတွေရဲ့ ခံယူချက်ဖြစ်တယ်။ အရင်ဆုံးပေးကမ်းစွန့်ကြဲပါ။ လူချမ်းသာတွေရဲ့ ၇၉ ရာခိုင် နှုန်းဟာ လူမှုရေးလုပ်ငန်းတွေ၊ပရဟိတနဲ့ အလှူအတန်းတွေကို တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်လုပ်ဆောင်လေ့ရှိကြပါတယ်။ လူချမ်းသာ တွေဟာသူတို့ရဲ့ အချိန်၊ ငွေနဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုကို အများအကျိုးအတွက်စွန့်လွှတ်အသုံးချတတ်ကြပါတယ်။ ဒီလို ပြောလို့ ပိုင်ဆိုင်သမျှ လျှောက်ပေးကမ်းပစ်ဖို့ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ တတ်နိုင်သမျှ ဘောင်ထဲကနေ ပေးကမ်းလှူဒါန်းဖို့ကို ဆိုလိုပါတယ်။                                                                                                       

ဝင်ငွေကို တိုးမြှင့်ပါ။သင့်ရဲ့ အသုံးစရိတ်ကိုစိစစ်ချွေတာနေပေမယ့် မလောက်မငှဖြစ်နေတယ်ဆိုရင်တော့ ဝင်ငွေထပ်ရှာဖို့ လိုနေတာပါပြီ။လက်ရှိအလုပ်ထက် ဝင်ငွေပိုကောင်းတဲ့ အလုပ်ကို ပြောင်းလုပ်ပါ။ ဒါမှမဟုတ်ဘေးပေါက်အလုပ်တွေ ထပ်လုပ်ပါ။ သူဌေးသုံး သုံးဖို့ မစဉ်းစားပါနဲ့။ သင့်ပတ်ဝန်းကျင်ကလူတွေ နေထိုင်စားသောက် သလို၊ နာမည်ကျော်တွေရဲ့ နေထိုင်မှုပုံစံမျိုးကို အားကျပြီးလိုက်သုံးနေသ၍ သင့်မှာ ငွေပိုငွေလျှံ ရှိလာမှာမဟုတ်ပါဘူး။ ရှာနိုင်တာထက်လျှော့သုံးဖို့လည်း မဖြစ်နိုင်သလို အကြွေး တွေပါ တင်လာနိုင်ပါတယ်။ ချမ်းသာချင် ယောင်ဆောင်တာ၊လူအထင်ကြီးအောင် သုံးစွဲတာက နောက်ဆုံးမှာ ငွေကြေးအခက်အခဲ တွေနဲ့ပဲရင်ဆိုင်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ခုခုဝယ်ဖို့ စုဆောင်းပါ အကြွေးနဲ့မဝယ်ပါနဲ့။ တန်ဖိုးကြီးအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတစ်ခုခုဝယ်ချင်တယ်ဆိုရင် လိုအပ်တဲ့ ငွေပမာဏ ရသည်အထိ စုဆောင်းပြီးမှ ဝယ်သင့်ပါတယ်။ တကယ်မရှိသေးတဲ့ငွေကြေးနဲ့ အကြွေးတင်ခံပြီး ဝယ်တာက အဆင်ပြေနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ လစဉ် ဝင်ငွေထဲကပမာဏတစ်ခုကို ဖယ်ထားပြီး စုဆောင်းထားပါ။ အရေးပေါ်ရန်ပုံငွေစုဆောင်းပါ။အရေးပေါ်အခြေအနေတွေ တွေ့ကြုံတဲ့အခါ သုံးစွဲစရာ ငွေကြေးရှိဖို့လိုပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် လစဉ်ဝင်ငွေထဲက ပမာဏ တစ်ခု အရေးပေါ်ရန်ပုံငွေအဖြစ် စုဆောင်းထားသင့်ပါတယ်။  

အခုအနစ်နာမခံရဲရင် တစ်ချိန်ပိုပေးဆပ်ရတတ်တယ်။ အခုချိန်မှာခက်မှာကြောက်ပြီး အချိန်ဆွဲနေတဲ့ အလုပ်တွေက နောက် ပိုခက်လာဖို့ပဲ ရှိတယ်။ အလေ့အကျင့်ဆိုးတွေအချိန်မီမဖျက်တဲ့အခါ အမြစ်တွယ်သွားတတ်တယ်။ အဆိပ်အတောက်ဖြစ်တဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေကမရုန်းထွက်တဲ့အခါ ပြင်မရအောင် ဆုတ်ယုတ်သွားတတ်တယ်။နေ့စဉ် သမိုင်းပေးတာဝန်မကျေပွန်တဲ့အခါ အချိန်လွန်မှ ဒုက္ခများစွာနဲ့ တိုးတက်မှု‌အကြွေး ပြန်ဆပ်ရတတ်တယ်။                                                                             အလုပ်တစ်ခုကို တစ်နေ့လုပ်မယ်လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုပြန်လိမ်နေတာ အခုချိန်မှာ နေလို့ကောင်းတယ်။ ဒါပေမယ့် အချိန်စေ့ရင် ကံကြမ္မာကကိုယ်ပျက်ကွက်ခဲ့သမျှအတွက် အတိုးချပြီး ထိုးနှက်လိမ့်မယ်။ အခု အနစ်နာမခံခဲ့တဲ့အတွက်တစ်နေ့ ဒီထက်ပို ပေးဆပ်ဖို့ လောကဓံက တောင်းဆိုလာလိမ့်မယ်။ဒါကြောင့် မကောင်းတဲ့အကျင့်တွေရှိရင် အပင်ငယ်တုန်းမှာ နှုတ်ပစ်၊ ပျော့ညံ့ တဲ့သူ မဖြစ်ခင် Comfort Zone က ရုန်းထွက်ဖို့လိုတယ်။                                                                                                                      

ဒီစကားကတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ကလူတွေနဲ့ အရမ်းနှိုင်းယှဉ်မိပြီး နောက်ကျကျန်ခဲ့သလို ခံစားနေရတဲ့သူတို့ အတွက် ရည်ရွယ်ပါတယ်။ အဲဒီလို နှိုင်းယှဉ်မိတာနဲ့ Self-Esteem လို့ခေါ်တဲ့ မိမိကိုယ်ကိုယ် တန်ဖိုးထားနှုန်းတွေ လျော့ကျသွား တတ်ပါတယ်။ဒါဆိုရင် ဘယ်လိုပြန်မြှင့်တင်ရမလဲ?         Self-Esteem ကျဆင်းမှုက ကိုယ့်ရဲ့ ဘဝတစ်ခုလုံးအပေါ်အကျိုးသက်ရောက်မှု အားများပြီး မိသားစုနဲ့ ဆက်ဆံရေး၊ ချစ်ခင်သူ တွေနဲ့ ပြောဆိုမှု၊အလုပ်အကိုင်အပြင် ကိုယ်နဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးပါ ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်ကိုယ့်မှာ Self-Esteem ကျဆင်း လာတဲ့အချိန်တိုင်း အရင်ဆုံးအနေနဲ့ ပြဿနာရဲ့အရင်းအမြစ်ကိုရှာပါ။ကိုယ့်ရဲ့ အားငယ်စိတ်က ဘာလို့ဖြစ်လာတာလဲ? ဘယ်တုန်း ကတည်းက စဖြစ်ချင်နေတာလဲ အစရှိတဲ့မေးခွန်းတွေမေးပါ။ဥပမာ - ကိုယ့်မိဘတွေက သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ အင်မတန် နှိုင်းပြောခဲ့လို့၊ ငယ်ငယ်တုန်းကအစခံရဖူးလို့၊ အစရှိသဖြင့် Trauma ရှိခဲ့လားပြန်သုံးသပ်ပါ။ အကယ်၍ ရှိခဲ့မယ်ဆိုရင် ဒီ စိတ်ထိခိုက်မှုကို ဘယ်လိုမျိုးကုသမလဲဆိုတာ ရှာလို့ရပါပြီ။

တစ်စုံတစ်ယောက်ကို ပိုင်ဆိုင် လက်တွဲခွင့်ရတယ်ဆိုတိုင်း အဲ့ဒီလူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘ၀တစ်ခုလုံး၊ အချိန်တွေ အကုန်လုံးကိုပိုင်ဆိုင်သွားတယ်လို့ မဆိုလိုပါဘူး။ ချစ်သူ ရည်းစားတွေကြားမှာ အဆင်မပြေ ဖြစ်စေတဲ့အရာတစ်ခုက ဒီလူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကိုချစ်တယ်၊ သူ့ကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရတယ်ဆိုင်တိုင်းသူ့ရဲ့ ဘ၀တွေ၊ အချိန်တွေ၊ လွတ်လပ်ခွင့်တွေ အကုန်လုံးကို ပိုင်စိုးခြယ် လှယ်ချင်တဲ့ပြဿနာပါ။ အစပိုင်းတော့ သိပ် မသိသာပေမယ့် ရေရှည်မှာ ဘယ်လိုမှအဆင်မပြေပါဘူး။       Relationship တစ်ခု သာယာအဆင်ပြေဖို့ ဆိုတာက Personal Spaceကလည်း အရေးကြီးပါတယ်။ Relationship တွေမှာတစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် ကိုယ်ပိုင်အချိန်၊ ကိုယ်ပိုင် လွတ်လပ်ခွင့်ပေးတယ်ဆိုတာကတစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် လေးစားမှု ကို ပြသရာ ရောက်သလို toxic မဆန်တဲ့ ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို ဖော်ပြရာလည်းရောက်ပါတယ်။ယောက်ျားလေးဖြစ်စေ၊ မိန်းကလေး ဖြစ်စေ ဘယ်သူမဆို Personal Space ရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ချင်းစီမှာ သူတို့ ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်ခွင့် တွေ ရှိတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကိုဖြည့်ဆည်းတာ၊ ကိုယ့်ရဲ့၀ါသနာပါရာ အလုပ်တွေ လုပ်တာ၊ သူငယ်ချင်းတွေ၊ မိသားစုတွေနဲ့ အချိန်ကုန် ဆုံးတာ၊ဒါမှမဟုတ်လည်း တစ်ယောက်တည်း အနားယူချင်တာမျိုး စသဖြင့်ပေါ့။ ကိုယ့်ရဲ့ချစ်သူရည်းစားနဲ့ တပူးတွဲတွဲ မဟုတ်ဘဲ သူတို့ဘ၀လေးနဲ့သူတို့ လုပ်ချင်၊ နေချင်တဲ့အရာတွေရှိပါတယ်။

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နေ့စဥ်လုပ်ငန်းဆောင်တာ 40% ကအလိုအလျောက် လုပ်ဖြစ်နေတဲ့အကျင့်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အကျင့်တွေက ကျွန်တော်တို့ဘဝတွေကိုလွှမ်းမိုးနေတာဖြစ်တဲ့အတွက် ဒီအကျင့်တွေက မကောင်းတဲ့ အကျင့်ဆိုးတွေ ဖြစ်မနေဖို့အရေးကြီး ပါတယ်။ ငွေကြေးနဲ့ပတ်သက်ရင်လည်း မကောင်းတဲ့ အကျင့်ဆိုးတွေ ရှိပါတယ်။ငွေကြေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဒီအကျင့် ဆိုးတွေကို မရှောင်ရှားနိုင်ရင် ငွေရေးကြေးရေးအရအခက်အခဲတွေ ကြုံလာရနိုင်ပါတယ်။                                                                    

လူအများစုက မဖြစ်မနေလိုအပ်တဲ့ပစ္စည်း (အခြေခံစားဝတ်နေရေး)ထက် မဖြစ်မနေ မလိုအပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေမှာ ငွေပိုသုံးလေ့ ရှိကြ တယ်။ မဖြစ်မနေမလိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေမှာ ‌ငွေသုံးတယ်ဆိုတာ အခြေခံစားဝတ်နေရေးအတွက် မဟုတ်တဲ့‌နေရာတွေမှာငွေသုံး တာကို ဆိုလိုတာပဲ ဖြစ်တယ်။ မဖြစ်မနေမလိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေမှာ ‌ငွေသုံးတာပိုများတာကPersonal Finance ကို အလေးမထား ရာရောက်ပြီး အနာဂတ်အတွက်ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုမရှိတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့အနာဂတ်မှာ ငွေရေး ကြေးရေးကိုစိတ်မပူရတဲ့သူ ဖြစ်ချင်ရင်တော့ ဉာဏ်ကိုလွှာပြီး ငွေသုံးတတ်တဲ့အကျင့်ကိုမွေးမြူထားဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။  

ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင် တွေဆီရောက်ဖို့ ထင်သလောက် မလွယ်ပါဘူး။ သင့်ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် တစ်ခုစီတိုင်းကပန်းတိုင်အပေါ် အများကြီး သက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။ ရည်မှန်းချက်တွေရဲ့အစ ခရီးမှာစိတ်အားတက်ကြွခဲ့သလောက် လမ်းတဝက်အရောက်မှာ လက်လျော့လှည့်ပြန်ကြသူတွေလည်းဒုနဲ့ထေးပါပဲ။ ဒါဆို လူတွေဘာကြောင့် ပန်းတိုင်မရောက်ခင်မှာ လက်လျော့သွားကြ တာလဲ။အဖြေကတော့ အခုပြောပြမယ့် အချက်တွေကြောင့်ပါပဲ။                                                                                                               (၁) ဇွဲမရှိလို့။ ဒါကတော့အသိသာအထင်ရှားဆုံး အချက်တစ်ခုပါပဲ။ ဘာပဲလုပ်လုပ် ဇွဲမရှိရင် အောင်မြင်မှုရလဒ်ဆိုတာမထွက်ပါဘူး။ ဇွဲလုံ့လမရှိတဲ့သူတွေက အရာရာတိုင်းကို လွယ်တယ်လို့ ထင်ကြပါတယ်။ဒါပေမယ့် အခက်အခဲ နည်းနည်းတွေ့တာနဲ့ လက်လျော့ချင်စိတ်က များကြပါတယ်။ ဒီတော့ရည်မှန်းထားတဲ့ ပန်းတိုင် တွေကို ဘယ်တော့မှ မရောက်နိုင်တော့ပါဘူး။ (၂)ကိုယ့်ကိုယ်ကို မယုံကြည်လို့။ သံသယစိတ်ဟာသိပ်ကိုကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။ သံသယစိတ်ဝင်လာရင် အရာရာပျက်စီး တာပါပဲ။ ဒီထဲမှာအဆိုးဆုံးက ကိုယ့်ကိုယ်ကို သံသယစိတ်ဝင်ပြီး ယုံကြည်မှုအားလျော့တာပါ။ ငါမလုပ်နိုင်ဘူး ၊ မအောင်မြင်နိုင် ဘူး လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထင်ရင် တကယ်ပဲပန်းတိုင်တွေဟာ ဝေးဝါးသွားတက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်ပဲ တစ်စုံတစ်ခုကို အောင်မြင် အောင်ကြိုးစားချင်ရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်စိတ်အပြည့်အဝ သွင်းထားဖို့လိုပါတယ်။     

ဒီကမ္ဘာကြီးပေါ်မှာဖြစ်စေ ၊ ကျွန်တော်တို့ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဖြစ်စေ၊ ရှင်သန်နေထိုင်တဲ့ နေရာဒေသ နဲ့ ပုံစံခြင်းသာ ကွာရင် ကွာနိုင်ပါတယ်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ကျင်လည်နေတဲ့ လူတိုင်း အနည်းနဲ့အများတော့ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ၊စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ၊ အခက်အခဲနဲ့ အဆင် မပြေမှုတွေကို ကြုံတွေ့ရလေ့ ရှိပါတယ်။ ဒီလိုစိတ်ဖိစီးမှုတွေ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေက စိတ်ကျရောဂါ (Depression) ဖြစ်နိုင်တဲ့ အလား အလာ အများဆုံး အကြောင်းအရာတွေပါပဲ။  

 မိသားစုပြဿနာများ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဘဝမှာ မထင်မှတ်ထားတဲ့ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတွေကြောင့် သော် လည်းကောင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုတွေ၊နာကျင်မှုတွေကတစ်ဆင့် စိတ်ဓာတ်ကျပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ် လာနိုင်ပါတယ်။Depression ကို လျော့ကျအောင်၊ စိတ်ဖိစီးမှုတွေကိုပြေလျော့အောင် မလုပ်ဘူးဆိုလျှင် တကယ်ကို ဆိုးဝါးတဲ့ နောက်ဆက်တွဲစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေတွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရနိုင်ပါတယ်။                                                                 

Relationship တစ်ခုအဆုံးသတ်သွားပြီဆိုရင်ပိုချစ်ရတဲ့သူကပိုနာကျင်ရတာဟာ ဓမ္မတာတစ်ခုပါပဲ။ ကိုယ့်ကိုမချစ်မနှစ်သက် တော့ တဲ့သူအပေါ်လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေတယ်ဆိုတာကိုယ့်ကိုကိုယ်မချစ်တဲ့သူတွေရဲ့အပြုအမူတစ်ခုပါပဲ။ကိုယ့်အတွက်မဟုတ်တော့တဲ့သူကိုယ့်ဘက်တစ်ချက်လေးတောင်ငဲ့မကြည့်တော့တဲ့သူ ကိုယ့်လူမဟုတ်တော့တဲ့သူအပေါ် Moveon လုပ်နိုင်ဖို့ အတွက် ပထမဆုံး အချက်ကတော့ကိုယ့်ကိုကိုယ်ချစ်ပါ။  ကိုယ့်ကိုကိုယ်တောင်မချစ်တာ တစ်ခြားသူတစ်ယောက်က ချစ်ဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူးလို့ပြောပါရစေ။ကိုယ့်ကိုသူ့အတွေးလေး ထဲတောင်မထည့်တော့တဲ့သူကို တစ်သသ လွမ်းဆွတ် နေမယ့်အစားကိုယ့်အရည်အချင်းတိုးတက်ဖို့ ကိုယ့်သွင်ပြင်တိုးတက်ဖို့ အတွက်ကိုအချိန်ပေးသင့်ပါတယ်။ အဲ့လိုကိုယ့်အချိန်ကိုမအားအောင်နေရင်းနဲ့မှသူ့အပေါ်သတိရတဲ့စိတ်တွေလျော့ပါးလာမယ်။ကိုယ်ကသူမရှိလဲဖြစ်တယ် သူ့အပေါ်မှီခိုနေတာဟာ နှလုံးသားကခိုင်းစေတဲ့စိတ်ခံစားမှုတစ်ခုပဲဆိုတာရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိသွားတဲ့အချိန်ဟာစိတ်လက်ပေါ့ပါးစွာနဲ့သူ့အကြောင်းကိုပြန်ပြောနိုင်တော့မယ့်အချိန်တစ်ခုပါပဲ။                                                        

ကျွန်တော်တို့လူသားတွေဆိုတာ မွေးဖွားလာတာနဲ့တန်းတူရှိနေမယ့် အမှန်တရားတစ်ခုကတော့တစ်နေ့နေ့ တစ်ချိန်ချိန်မှာ ဒီကမ္ဘာ လောကကြီးကနေ နှုတ်ဆက်ထွက်ခွာသွားရမယ်ဆိုတာပါပဲ။သေခြင်းတရားဆိုတာကို ဘယ်သူမှ ရှောင်လွှဲလို့မရပါဘူး။ နောက်ဆုံး အဆုံးသတ်အချိန်မှာတော့သေခြင်းတရားနဲ့ ပိတ်သိမ်းရမှာ ဒါကတော့ စကြဝဋာ အမှန်တရားတစ်ခုပါ။ ကိုယ်တိုင်မသေဆုံးခင်မှာ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်ကကိုယ်ချစ်မြတ်နိုးခင်မင်ရတဲ့ သူတွေ သေဆုံးသွားရင် လူတိုင်းစိတ်မ ကောင်းဖြစ်ကြ ဝမ်းနည်းတတ်ကြပါတယ်။ကျန်ရစ်သူတွေရဲ့ ရင်ထဲမှာ ဆိုးဆိုးဝါးဝါးဆုံးရှံးမှုအဖြစ် နှမြောတသစွာ နဲ့ ခံစားနေရတတ်ပါတယ်။အဲဒါကို Norman Cousins ကတော့ ကြီးမားတဲ့ဆုံးရှုံးမှုမဟုတ်ဘူးလို့ ဆိုလာပါတယ်။ သေခြင်းတရားဆိုတာဘဝမှာအကြီးမားဆုံး ဆုံးရှုံးမှုမဟုတ်ပါဘူး။ အသက်ရှင်နေပေမယ့် စိတ်ရဲ့အတွင်းထဲမှာ သေဆုံးနေတာကသာ အကြီးမားဆုံးဆုံးရှုံးမှုပါ။ သေသေချာချာ တွေး ကြည့်မယ်ဆိုရင်တော့ ဒါဟာအမှန်ဆိုတာကိုသိလာပါလိမ့်မယ်။