Drang naar Samenhang

Lezen heeft allerlei positieve effecten op de taalontwikkeling van kinderen. Meer recent zijn onderzoekers geïnteresseerd geraakt in mogelijke andere positieve effecten van lezen. In deze aflevering gaan we in op één zo’n mogelijk effect. Rolf en Anita proberen aan de hand van recente wetenschappelijke literatuur de vraag te beantwoorden of je van het lezen van literatuur socialer wordt.  

Meer over de signaaldetectietheorie vind je in hoofdstuk 15 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

 Bronnen:

• Brysbaert, M., Sui, L., Dirix, N., & Hintz, F. (2020). Dutch Author Recognition Test. Journal of Cognition, 3(1), 6. DOI: http://doi.org/10.5334/joc.95
• Kidd, D. C., Castano, E. (2013). Reading literary fiction improves theory of mind. Science, 342, 377–380. doi:10.1126/science.1239918
• Van Kuijk, I., Verkoeijen, P., Dijkstra, K., Zwaan, R. A. (2018). The effect of reading a short passage of literary fiction on theory of mind: A replication of Kidd and Castano (2013). Collabra: Psychology, 4, 7. https://doi.org/10.1525/collabra.117
• Lenhart, J., Dangel, J., & Richter, T. (2020). The relationship between lifetime book reading and empathy in adolescents: Examining transportability as a moderator. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts. https://doi.org/10.1037/aca0000341
• Mar, R. A., Oatley, K., Hirsh, J. dela Paz, J., & Peterson, J. B. (2006). Bookworms versuserds: Exposure to fiction versus non-fiction, divergent associations with social ability, and the simulation of fictional social worlds. Journal of Research in Personality, 40, 694–712. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2005.08.002
• Zwaan, R.A., Etz, A., Lucas, R.E., & Donnellan, M.B. (2018). Making replication mainstream. Behavioral and Brain Sciences, 41, E120. https://doi:10.1017/S0140525X17001972

Met speciale dank aan Lynn Eekhof voor een overzicht van recente literatuur over dit onderwerp.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hoewel het aantal complotverhalen – niet complottheorieën – de afgelopen jaren lijkt te zijn toegenomen is niets minder waar. Complotverhalen waren er altijd al en zullen er waarschijnlijk ook altijd zijn. Maar wanneer verandert een gewoon verhaal in een complotverhaal? Waarom zijn er altijd mensen die in een complotverhaal geloven? En wie zijn die mensen dan? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen. Daarnaast bespreken ze twee minder gebruikelijke complotverhalen. 

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 14 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Meer over causaliteit is te vinden in hoofdstuk 10.

Bronnen:

• Douglas, K.M., Sutton, R.M., & Cichocka, A. (2017). The psychology of conspiracy theories. Current Directions in Psychological Science, 26(6), 538-542. DOI: https://doi.org/10.1177/0963721417718261
• Van Prooijen, J.-W., Ligthart, J., Rosema, S., & Xu, Y. (2021). The entertainment value of conspiracy theories. British Journal of Psychology. https://doi.org/10.1111/bjop.12522 
• Whitson, J.A., & Galinsky, A.D. (2008). Lacking Control Increases Illusory Pattern Perception. Science, 322(3), 115–117. DOI: 10.1126/science.1159845 
• Wood, M.J., & Douglas, K.M. (2018). Conspiracy theory psychology: Individual differences, worldviews, and states of mind. In: Uscinski, J.E., ed. Conspiracy Theories and the People Who Believe Them, pp. 245-256. DOI:10.1093/oso/9780190844073.003.0016
• Zwaan, R.A. (2013). Let the sabers rattle: A cross-cultural comparison of doctoral defenses.  

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

We zien allemaal wel eens patronen waar ze niet zijn, zoals vreemde woorden in een songtekst (beter bekend als mama appelsap) of gezichten in boomstammen. Dit fenomeen wordt pareidolie genoemd. Is dit een onschuldig fenomeen of moeten we ons hier zorgen over maken? En wat heeft pareidolie te maken met apofenie? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 11 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Bronnen:

• Gosselin, F. & Schyns, P. G. (2003). Superstitious perceptions reveal properties of internal representations. Psychological Science, 14(5), 505–509.
• Morgan, C.D. & Murray, H.A. (1935). A method for investigating fantasies: The thematic apperception test. Archives of Neurology and Psychiatry, 34(2), 289–306. DOI:

0.1001/archneurpsyc.1935.022502000049005

Genoemde weblink:

·      Kort verhaal Signs and symbols van Vladimir Nabokov

Muziek:

·      Lorenzo Jovanotti – Pieno di vita

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Bullshitten – communiceren zonder belang te hechten aan de juistheid van informatie – is de afgelopen jaren een populair onderwerp van wetenschappelijk onderzoek geworden. Maar wie zijn die bullshitters? Waarom bullshitten ze? En wie lopen de meeste kans in de bullshit van een ander te trappen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 6 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Verwijzingen:

• Frankfurt, H.G. (2005). On Bullshit. Princeton and Oxford: Princeton University Press. 
• Littrell, S., Risko, E.F., & Fugelsang, J.A. (2021). ‘You can’t bullshit a bullshitter’ (or can you?): Bullshitting frequency predicts receptivity to various types of misleading information. British Journal of Social Psychology. https://doi.org/10.1111/bjso.12447
• Kowalchyk, M., Palmieri, H., Conte, E., & Wallisch, P. (2021). Narcissism through the lens of performative self-elevation. Personality and Individual Differences, 177(1), 110780. DOI: 10.1016/j.paid.2021.110780
• Pennycook, G., Allan Cheyne, J., Barr, N., Koehler, D.J., & Fugelsang, J.A. (2015). On the reception and detection of pseudo-profound bullshit. Judgment and Decision Making, 10(6), 549–563.
• Sarajlic, E. (2019). Bullshit, truth, and reason. Philosophia, 47(3), 865–879. https://doi.org/10.1007/s11406-018-9990-9

Genoemde weblink:

• Corporate Bullshit Generator

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Het begrijpen van woorden en zinnen leidt nog niet automatisch tot het begrijpen van verhalen. Wat is ervoor nodig om samenhang in losse zinnen aan te brengen? Zijn samenhangende zinnen voldoende voor het overbrengen van een begrijpelijk verhaal? En hoe maken schrijvers (van boeken en scripts voor films) gebruik van onze drang naar samenhang? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het begrijpen van verhalen vind je in de hoofdstukken 4 en 5 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Verwijzingen:

• Bransford, J.D. & Johnson, M.K. (1972). Contextual prerequisites for understanding: Some investigations of comprehension and recall. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 11, 717-726. DOI:10.1016/S0022-5371(72)80006-9
• Gordon, P. C., Grosz, B. J., & Gilliom, L. A. (1993). Pronouns, names, and the centering of attention in discourse. Cognitive Science, 17, 31 l-347. 
• Haviland, S.E., & Clark, H.H. (1974). What's New? Acquiring new information as a process in comprehension. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 13, 512-521. 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Om taal te kunnen begrijpen is het belangrijk om de betekenis van woorden te kennen. Deze losse woorden moeten vervolgens geïnterpreteerd worden in de context waarin ze voorkomen, een zin. Hoe doen we dat? En welke informatie gebruiken we daarvoor? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over het begrijpen van woorden en zinnen vind je in hoofdstuk 2 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Verwijzingen:

• Boot, A., Tjong Kim Sang, E., Dijkstra, K., & Zwaan, R.A. (2019). How the character limit affected the language usage in tweets. Palgrave Communications, 5, 76. https://www.nature.com/articles/s41599-019-0280-3
• Hulme, R.C., & Rodd, J.M. (2021). Learning new word meanings from story reading: The benefit of immediate testing. PeerJ 9:e11693. https://doi.org/10.7717/peerj.11693

Genoemde weblink:

• Speech Trump: https://youtu.be/XGChTEfeeC4

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Fake news lijkt tegenwoordig overal te vinden te zijn, vooral op social media. Eigenlijk is fake news geen goede term en moeten we het hebben over onjuiste informatie. Waarom blijft onjuiste informatie hangen in ons geheugen? En hoe kunnen we daar wat aan doen? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema (en onder andere het Continued Influence Effect) vind je in hoofdstuk 7 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. In hoofdstuk 18 staat beschreven hoe je onjuiste informatie beter kunt herkennen. 

Verwijzingen:

• Deer, B. (2020). The Doctor Who Fooled The World: Science, Deception, and the War on Vaccines. Johns Hopkins University Press. 
• Pennycook, G., & Rand, D.J. (2021). The Psychology of Fake News. Trends in Cognitive Science, 25, 388-402. https://www.cell.com/trends/cognitive-sciences/fulltext/S1364-6613(21)00051-6
• Wakefield, A.J., Murch, S.H., Anthony, A., Linnell, J., Casson, D.M., Malik, M., Berelowitz, M., Dhillon, A.P., Thomson, M.A., Harvey, P., Valentine, A., Davies, S.E., Walker-Smith, J.A., (1998). Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children. The Lancet, 351, 637-641. DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(97)11096-0

Genoemde weblinks:

• Website Retraction Watch
• Blogpost Rolf Zwaan over Wisdom of the Crowd

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Wat hebben puzzels, het tv-programma 'Wie is de Mol?' en de complottheorie QAnon met elkaar gemeen? Wat hebben ze te maken met onze drang naar samenhang? En wat is een aha-ervaring? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over dit thema vind je in hoofdstuk 16 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. 

Verwijzing:

• Dubey, R., Ho, M. K., Mehta, H., & Griffiths, T. (2021, June 22). Aha! moments correspond to meta-cognitive prediction errors. Behavioral and Brain Sciences, https://doi.org/10.31234/osf.io/c5v42

Genoemde weblinks:

• Live blog NOS over puzzeltekort 
• Citruspers

Qdrop:

Joe 30330

Arbitrary?

What is 2020 [current year] divided by 30330?

Symbolism will be their downfall.

Q

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hoe komt het dat wij op kunnen gaan in de wereld van een verhaal? En dat we dit zelfs kunnen doen als de verhaalwereld heel ver afstaat van onze eigen wereld? Hoe verklaren we de enorme populariteit van fantasieverhalen zoals Lord of the Rings, Harry Potter, Star Trek, Star Wars en Game of Thrones? Aan de hand van recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over de kracht van het verhaal vind je in de hoofdstukken 5 en 8 van het boek Drang naar Samenhang: De Psychologie van het Begrijpen. Meer over Need for Cognition wordt besproken in hoofdstuk 14. Over het situatiemodel wordt in verschillende hoofdstukken uitvoerig geschreven.

Bronnen:

• Busselle, R., & Bilandzic H. (2009). Measuring narrative engagement. Media Psychology, 12(4), 321-347. DOI: 10.1080/15213260903287259
• Dubourg, E., & Baumard, N. (2021). Why Imaginary Worlds?: The psychological foundations and cultural evolution of fictions with imaginary worlds. Behavioral and Brain Sciences, 1–52. https://doi.org/10.1017/S0140525X21000923https://doi.org/10.1017/S0140525X2100092
• Green, M.C., & Brock, T.C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701-721. DOI: 10.1037//0022-3514.79.5.701

Genoemde weblink:

• Reclame Google India 

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Toen corona eind 2019 in Wuhan opdook probeerde iedereen te begrijpen wat er aan de hand was. Maar hoe begrijpen we een complexe situatie die volkomen nieuw is? En hoe gaan we om met de tsunami aan informatie die vanaf dat moment – en nog altijd – dagelijks tot ons komt? Aan de hand van kennis over hoe wij bekende situaties begrijpen en recent psychologisch onderzoek bespreken Rolf en Anita antwoorden op deze vragen.

Meer over de infodemie en het begrijpen van complexe gebeurtenissen vind je in het voorwoord en hoofdstuk 10 van het boek Drang naar Samenhang. De psychologie van het begrijpen. 

Bronnen:

• Rapport onderzoek C. Rossmann (in het Duits)
• Rumelhart, D. (1980). Schemata: The building blocks of cognition. In: R.J. Spiro et al. (eds.) Theoretical issues in reading comprehension: Perspectives from cognitive psychology, linguistics, artificial intelligence, and education (pp. 33–58). Hillsdale, N.J.: Erlbaum.
• Schank, R.C. & Abelson, R.P. (1977). Scripts, plans, goals, and understanding: An inquiry into human knowledge structures. Hillsdale, N.J.: Erlbaum.
• Wagner-Pacifici, R. (2017). What Is an Event? University of Chicago Press.
• Zwaan, R.A., & Radvansky, G. A. (1998). Situation models in language comprehension and memory. Psychological Bulletin, 123(2), 162–185.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.