Farafinna sɔrɔ ko

Lomé lajɛrɛ min tun kɛra mɛkalo tile 12 ni 14 cɛ farafinna jamanaw ka juruw kunkan, o hukumu kɔnɔ an ka sɔrɔko jɛmukan tɛmɛnen sinsinna juru yɛrɛ takojugu  kan. Nin lɔgɔkun in na, Farafinna sɔrɔko jɛmukan na, an bɛna kuma Lomé lajɛrɛ laɲiniw kan : juruw lasako kan, u minɛcogo falenni ko kan. O bi se ka lawaleya wa? Aw bɛn'o jaabi sɔrɔ n'an ka maa welelen Modibo Mao MAKALOU.

U ka ca ni 25 ye farafinna jamana minnu ka juruw damatɛmɛna. Erythrée jamana bɛ ten kan, jamana in ka sɔrɔ kɛmɛsara la, juru hakɛ ye 211. Farafinna tilebenyanfan jamanaw cɛma,  Sénégal jamana de ka juruw ka ca ka tɛmɛ. Sɔrɔ kɛmɛsara la, juruw sera 100 ma. O juruw damatɛmɛ kojugu ye gɛlɛyaba ye wa fɔ fɛɛrɛw ka sɔrɔ.

O de tun ye Lomé lajɛrɛ sigikun ye min kɛra k'a ta mɛkalo tile 12 k'a kuncɛ a tile 14 farafinna juruw kan. Nga mun de nana n'o juruta kojugu ye? Juru yɛrɛ kɔrɔ ye mun ye? A nafaw ni kɔlɔlɔw ye jumanw ye? Issouf ZERBO bɛ kuma o de kan sɔrɔko jɛmukan na n'a ka mɔgɔ welelen, sɔrɔko dɔnbaga Modibo Mao MACALOU ye.

Waati yɛlɛma bɛ kɔlɔlɔba de lase farafinna togodaw ma sɔrɔko fanfɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la baganmara, mɔnibaara ani yiridenw ko fanfɛ. Sɔrɔko jɛmukan in na, an bɛ kuma waati yɛlɛma kɔlɔlɔw kan Mande jamanaw kɔnɔ o baarabolow fana minnu jɔyɔrɔ ka bon togodaw ka sɔrɔw la.

Waatiyɛlɛma bɛ kɔlɔlɔba de lase farafinna togodaw ma sɔrɔko fanfɛ kɛrɛnkɛrennenya la sɛnɛkɛlaw. Sumanw tɛ sɔrɔ ka caya, dumukafa sɔrɔbaliya, o n'a ɲɔgɔnnaw. O deguw ka jugu musow yɛrɛ de ma kosɔbɛ. Sɔrɔko jɛmukan in na, an bɛna kuma waati yɛlɛma kɔlɔlɔw de kan Manden jamanaw kɔnɔ sɛnɛ baaraw ko kan ani fɛɛrɛw minnu bɛ se ka ta k'o gɛlɛyaw nɔgɔya.

Bi, aw ka farafina sɔrɔkɔ jɛmukan baabu bɛ tali kɛ sumansisɛnɛ waati wɛrɛw la, min tɛ u sɛnɛwaati kɔrɔw ye. Farafina jamana caman na, waati kɔ sɛnɛw bɛ kɛ tuma o tuma samiya bantuma na. Misali la Sénégal jamana na, waati kɔ, sɛnɛ bɛ kɛ taari wa kɛmɛ saba de kan.

Ka kɛɲɛ ni FAO ka jatew ye, kɛmɛsara la, waati kɔ sɛnɛ bɛ 30 de fara nakɔfɛnw kan Farafinna. Nga, san labanw na, jagokɛlaw ani sɛnɛkɛlaw bɛ gɛlɛyaba de kɔnɔ k'a sababu kɛ jikodɛsɛ ani waati yɛlɛma ye. Salif SAKHANOKHO n'a ka mɔgɔ welelen bɛna kuma o baabu de kan.

A ka bi  sɔrɔko jɛmukan in na, Issouf ZERBO ye kuma di Hélène Vilada SOME ani Fatima DIANKA ZIE ma. Muso fila nunu cɛsirilen don kɛnyɛrɛye baaraw la. U bɛ kuma o baaraw de kan. An k'u lamɛn

Avirilikalo tile 2 san 2025, Etats-Unis kuntigi y'a ladɔnniya ko saalen kuraw bɛ da diɲɛ jamanaw ka minanw kan minnu bɛ feere a ka jamana kɔnɔ. O dara fana farafinna jamana 51 taw kan, nga jamanaw ka saalen hakɛw tɛ kelen ye. U bɛ ta 10 ma ka se 50 ma kɛmɛsara la. 

Côte-d'Ivoire jamana min ka kakawo ni kafe bɛ feere ka caya USA jamana la, seale 21 de farala o kan kɛmɛsara la. O hakɛ ka ca UEMOA jamana tɔw bɛɛ ta ye. O saalen kuraw kɔlɔlɔw farafinna tilebenyanfan jamanaw kan, o de ye sɔrɔko jɛmukan in baabu ye.

San 2023 kɔnɔ, jamana in ye sɔmɔkolo tɔni wa 260 sɔrɔ forow kɔnɔ diɲɛ nafolobon "Banque mondiale" ka jati la. Sɔmɔ de fana ye jamana in ka feerefɛn fɔlɔ ye min bɛ taga feere kɔkan. Guinée Bissau ka sɔrɔ tilan bɛ bɔ sɔmɔbaaara de la. Jamanaden 100 na, 80 bi sɔrɔw kɛ sɔmɔ baaraw la. O siratigɛ la an bɛna se Guinée Bissau faaba la  sɔmɔbayɛlɛmala fila fɛ,  ka kum'aw ye u ka baara nafaw kan n'a gɛlɛyaw kan

Majamuli ani feere bɔlɔlɔ sirafɛ, sariya talen don o kunkan Manden jamanaw kɔnɔ i ko Burkina, Mali, Côte-d'Ivoire, Niger, Guinée ani Sénégal.

O sariya taara, min ta ma mɛ bɛrɛ t'o jan saan 10 ma, nka alisa o lakodonnen tɛ walima a batolen tɛ.

O b'a kɛ sariyasɔsɔwalew bɛ kɛ o baaraw kɔnɔ wa fana jamana nafolobon bɛ dɛsɛ sale sara la o jamanaw kɔnɔ.

Sariya in bɛ mun kɔnɔ bɛ mun fɔ majamu walima wangola ni feere kow kan bɔlɔlɔ sanfɛ?

Bɔlɔlɔ cɛgɛdabaw tɔgɔsurun na GAFAM ani Tik Tok, mun kama u tɛ sale saara u ka majamu baaraw nɔfɛ farafinna? Issouf ZERBO n'a ka maa weelelenw b'o kumakɛ. An k'u lamɛn.

Kɛnyɛreye cɛgɛda sigibaga 100 cɛma farafinna, 24 ye musow. O hakɛ ka ca ka tɛmɛ diɲɛ gun tɔw ta kan. Muso kɛnyɛrɛyew yɛrɛ hakɛ tun bɛ se ka tɛmɛ o kan ni nafolobonw ani dɛmɛbolo minnu sigira ka musow dɛmɛ, o tun mabɛnnen don ani u ka baaraw tun bɛ kɛ a ɲɛma. An ka marisikalo sɔrɔko jɛmukan in min bɛ kuma di musow ma, an bɛ jatiminɛw kɛ o waribonw ni baarabolow kan farafinna tilebenyanfan 4 jamanaw kɔnɔ.