Kiwal taariindi

Kiwal taarindi hannde, en njokkat e alhaali ɗii ilameeji tampinɗi e oo saha leyɗe keewɗe e nder Afrik. Caggal nde kaalɗen e yontere ƴaɓɓiinde ndee sababuuji ɗam ilam e peeje kaanuɗe ɓameede immoraade e laamuuji ɗii e ɓesnguuji ɗi haa keɗiɗen kadi
e eeraango faabu yogo e loriiɓe. Hannde naayorto ɗen ko e holno waɗete ngam ustude no ɗam ilam ardata nih.

Ngam rippude e ndee yeewtere, maa en mbismo Abdullaay Boly injeñeerjo diƴƴe kam e taarindi e Aadama Sheybaani AW, golloowo to OMVS. Tedduɓe, ko nih woni mbaadi yeewtere men hannde, bisimilla mon

 Hannde kaalaten ko feewtii e ɗam ilam teskaam e leyɗe keewɗe e nder Afrik. Diƴƴe maaje mawɗe ɗe ƴerii, nanngii koɗanɗe ɗee  bonni ngese. Woodi e leyɗe  waasɓe ɗo yimɓe waasi  pittaali maɓɓe. E ndee yeewtere en ngartan e sababuuji ɗam ilam  e kadi etoɗen anndude  ko  holɗe e peeje kaanaa ɓameede e baŋŋe laamuuji ɗii e ɓesnguuji ɗii ngam ustude lorra kaa. E yewtere ndee en  mbismoto kadi koɗo men, Umaar Abdallah Wele, hertoorɗo metewo. Tedduɓe, ko nii woni mbaadi taskaraam men hannde, bisimillah mon.

Tedduɓe heɗiiɓe Rfi fulfulde daaɗe duniyaaru, on calminaama, bisimillah mon e taskaraam men Kiwal Taariindi. Hannde yeewtere men feewti ko e topitagol tuundi (kurujuru) e nder cuuɗi cafrirɗi ɗiI. Ko holno haana waɗeede haa tuundi nji'eteendi e ɗiin nokkuuji waasa jogaade battane e taariindi men ndii, hol fannuuji tuundi woni toon. Koɗo men e ndee yeewtere, ko Aamadu BAH, cafroowo, heertoorɗe kadi laaɓal cuuɗi cafrirɗi ɗii. Tedduɓe, ko ni woni mbaadi yeewtere men hannde, bismilla mon.

E oo ɗoo taskaram en yewtay ko yowitii e haɓugol tuundi poore. Ko e altineere yawtunde, ñannde jowi nduu lewru,  wonnoo ñalaande teddiniraande kiwal taariindi e nder winndere nden. Toɓɓere yewtaande fii mum nden no yowitii e pehe haanaaɗe ƴetteede ngam haɓugol kala ko yowitii e tuundi poore. Ɗum hawrondirii kadi e ɗee ɓalɗe yawtuɗe jaɓɓagol Faransi jonnde yowitiinde e ɗaɓɓugol pehe no tuundi poore haɓiree.
E nji'ii yoga e leyɗe e nder Afrik no leelni sariya ko faati e haɓugol tuundi poore, kono haa jooni caɗeele tuundi poore hino teskaa e ɗen leyɗe. Si yawtii ɗii sariyaaji hettaaɗi, ko holɗe pehe haanaa ƴetteede ngam haɓude no haaniri kala ko yowiti e tuuɗe iwɗe e poore ? Ngam yewtude e dow ndee toɓɓere en bismoto koɗo men. Himo wi’ee Mammadu Wuri Balde hertoɗo taariindi tawaaɗo ACOREC fedde nde wonaa laamuyankoore daraniide hunndaari ndin Gine. Kono ko adii ɗum en heɗoto jantoore nde Muusa Umaar Barri waɗani en Dakaar. En joofniray e Fatumata Kaan, moritannaajo hertorɗo to baŋŋe taarindi. Himo ardii fedde dillaynde to baŋŋe waylugol tuundi walla wi'en kurujuru.

Wano woowiri non lewru kala, e oo ɗoo taskaram en yewtay fii darnde rewɓe afriknaaɓe ko yowitii e mbayliigu weeyo walla reenude taarindi men. Ko foti wonde darnde maɓɓe? Ko holɗe e pehe woɓɓe e maɓɓe woni e ƴettude ngam haɓude mbayliigu weeyo? Ngam yewtuɗe ɗee toɓɓe en bismoto hannde Hadiyatu Jallo, wiɗtotooɗo e jannginoowo ka duɗal mawngal ngal Dalaba ko faati e taarindi e no daaɓeeji reenirtee. Kono ko adii ɗum en heɗoto miijooji addaaɗi e tongoode men WhatsApp yowitiiɗi e ndee toɓɓere. Ka joofingol e jaɓɓoto Fatimata Kaan, moritanaajo, ardiiɗo "RIMART deco recyclage" ko faggorgal jawdi woni wayloowal kuurujuru woɓɓe no wi’a tuuɗe.

E oo ɗoo taskaram en yewtay  ko yowitii e battane mbayliigu weeyo ka demal e nder yoga e leyɗe Afrik. Wano nokkuuji goɗɗi ndiyam toɓɓo ɗam ɗuuɗi hikka haa woɓɓe no wondi e kullhuli wota ɗam bonnanɓe ko remaa kon. Kono kadi ɗam ndiyam woni sabu waameeji naatude e ngese e koɗanɗe. Ɗum ko ko batinta kadi ka demal (remuru) hay so tawii e leyɗe goɗɗe ndiyam saaƴaani wano no woowiri non. Holko woni battane mum tigi tigi e ndema kaa ? Holi caɗeele ɗum addanta e baŋŋe nguura ?
Ngam yewtude e dow ɗee toɓɓe en bismoto koɗo men Lamiin Ibn Umar Jallo ganduɗo fii taarindi e demal. Kono ko adii en heɗoto jantoore nde gooto e nultondiraaɗo amen to Kamerun Rufaa'u Baaba Ashwariya waɗani en.
En joofiniran e konngol Hajja Ijjatu Jallo,ginenaajo remoowo yeeya. Ko nii woni mbaadi yewtere nden.

E oo taskaram Kiwal Taarindi en yewtay ko yowitii e no tuuɗe woɓɓe no wi’i ɗum kurujuru toppitortee ka ndunngu. Saɓu teskaama e leyɗe goɗɗe ɗen tuuɗe weddeteeɗe e dow laawi ko caɗeele tan addanta yimɓe ɓee tinŋtinii e ɗee waame walla ilamji.
Honno ɗee tuuɗe waawa topitireede haa ɗe waasa maapinde jamaa on tentinii e ɗii ilamji ?
Ngam yewtude e dow ndee toɓɓere en bismoto Madaani SIH ardiiɗo fedde sindika renndinde gollooɓe to banŋe laaɓal to SONAGED, sosiyete toppitiiɗo laaɓal e nder Senegaal. Kono ko adii en heɗoto seeditande gooto e heɗiyankooɓe men. Ka joofingol en bismoto Faatumata Binta Jallo gooto e ardiiɓe fedde nde wonaa laamuyankoore daraniinde kiwal taarindi to Gine wi'eteende ACOREC.

E alarba ɓennuɗo en yewtuno ko yowitii e pehe heñoraaɗe, haanaaɗe ƴetteede ngam haɓuɗe ilamji (waameeji) e nder leyɗe Sahel. E oo ɗoo taskaram en yewtay ko faati e ɓattane ɗii ilamji walla waameeji tentinii e nguurdam lorriiɓe ɓee. Ngam yewtude e dow ndee toɓɓere en bismoto Faatumata Mayga malinaajo, hertorɗo kala ko yowitii e masiibooji walla jiiɓru wano waameeji e ko wa ‘i non. Kono ko adii e heɗoto jantoore nde Ummu BA waɗani en caggal nde o yewti e woɓɓe e niijernaave lorriiiɓe e ɗii ilamji. Ka joofingol en bismoto Abdullaay BAH hertorɗo to baqŋe taarindi ardiiɗo fedde nde wonaa-laamuyankoore wi'eteende ACOREC. Tedduɓe ko nii woni mbaadi yewtere nden.

Hikka ilameeji wonii sabu bonandaaji e maayele e nder yoga e leyɗe Afrik. Kono e kaa ɗoo taskaram men yewtay ko yowitii e ilameeji teskaaɗi hikka e nder leyɗe Sahel. Caggal toɓooli waɗuɗi wano Mali, Niijer, Caad ekn ilameeji bonnii ko heewi e ɗen leyɗe. E yeru e tuugnaade "Amnesti International", fedde adunaaru daraniinde neɗɗanke  ko ɓuri yimɓe teemeɗɗe ɗiɗi e sappo e jeeɗiɗi wasi pitaali maɓɓe hikka e ilameeji.  Ujunaaje tati yimɓe e cappanɗe jowi lorrike e mun.
Hol peeje fotaa lelneede no ɓuri yaawude ngam safrude ɗee caɗeele ?
Kono ko yawti peeje heñoraade hol fotti wonude daɓareeji haanaaji ƴetteede ?
Ngam yewtude e dow ɗee toɓɓe en bismoto Dokteer Sidiki Sanogo Malinaajo hertorɗo tko faati e wakkatiiji.
Kono ado ɗum en heɗoto jantoore nde Boli Ba waɗani en caggal ilameeji teskaaɗi Mali.
Ka joofingol en bismoto kadi Faatumata  Kante Ginenaajo gooto e ardiiɓe fedde nde wonaa laamuyankoore daraniinde kiwal taarindi wi’eteende RENACOD.

E oo ɗo taskaram Abdullay Jallo e hoɓɓe makko yewtay ko yowitii e pehe haanaɗe ƴetteede ngam haɓugol waameeji walla ilameeji. Fewndo ɗoo ndunngu naati e nder yoga e leyɗe Afrik. Ko woowi, woɓɓe accay haa ndunngu ngun naata si ɓe fuɗɗoo ɗaɓɓude pehe. Mbelle ɗum ko ko haani ?