Kiwal taariindi

Wano woowiri non maayɗe lewru kala, e oo ɗoo taskaram en yewtay fii darnde rewɓe afriknaaɓe ko yowitii e mbayliigu weeyo walla reenude taarindi men. Ko foti wonde darnde maɓɓe e nder pelle ɗe ɓe tawaa e mum ɗen? Holɗe e pehe woɓɓe e maɓɓe woni e ƴettude ngam haɓude mbayliigu weeyo? Ngam yeewtude e dow ɗee toɓɓe en bismoto hoɓɓe men Arabiyatou Jallow mo gambie tawaaɗo e ardiiɓe fedde nde wonaa laamuyankoore wieteende Green Up Gambie. Kono ko adii en heɗoto yiyande gooto e heɗiyankoojomen Lamin Ibn Oumar Jallo ko feewti e ndee toɓɓere. Ka joofingol en bismoto kadi Saabado Vaaz dariiɗo e fedde makko to Gine Bissau gila ɗuuɓi cappanɗe tati e jowi ngam háɓude mbayliigu weeyo e nder leydi maɓɓe ndin

Hannde yewtere taskara men yowitii ko battane pineeje (poneeje) huutoraaɗe hawkaaɗe e dow taariindi ndii. Ɗee pineeje e nder Afrik ummorii ko e naatgol pineeje kuutorteeɗe, moofteteteeɗe e nder gure. Ɗum no bonna leydi, henndu, e ndiyam, na addana kadi caɗeele cellal. Pineeje ko tuuɗe jogiiɗe batte bonɗe e weeyo. Tigi rigi holko ɗum waawi battinde e taarindi? Holko pehe fotaa ƴetteeɗe ngam haɓude ɗum?

Hannde yewtere taskara men yowitotoo ko battane mbayliigu weeyo e ɗannagol walla eggayɓe sabu caɗeele mbayliigu. Hannde e oo ɗoo saaha ɗum addii caɗeele tiiɗude yimɓe wano durooɓe remooɓe walla kadi woɓɓe. Holko saabi haa hannde hitaande kala e leyɗe goɗde no teskee eggayɓe sabu mbayliigu weeyo ? Holko foti wonude pehe ngam haɓude ko yowitii e
oo alhaali. Holi foti wonude darnde ardiiɓe ɓee, kono kadi ɓee yimɓe dogayɓe egga sabu battane mbayliigu weeyo ?
Ngam yaajnaade e ndee toɓɓere en bismoto koɗo men Dr Fatumata Mayga malinaajo jannoowo e wiɗtotooɗo ka duɗal toowngal wonungal Bamako ko feewti e caɗeele walla bonandaaji yowitiiɗi e mbayliigu weeyo. Kono ko adii ɗum en heɗoto Demba Ba senegalnaajo egguɗo sabu ilam e wuro Baalo e nder diiwal Tambakunda e fuɗnaange leydi ndii e Mamadou Oury Barry egginaaɓe caggal masiibo waɗuɗo Maaneya e nder Guinee waɗuɗo rowani. Ka jofingol en heɗoto
kadi Amadou Boukari ardinooɗo fedde wi'eteende yare deggal yowitiinde e lumbugol daabeeji.

E oo taskaram Kiwal taariindi en yewtay ko yowitii e golle laamu e nder yoga e leyɗe Afriknaaje, haa teeŋti noon e eɓɓooje mawɗe mahngo wano laabi, ponwuuji, baraasuuji. Ɗeen golle ina waawi battinde e weeyo walla mbiyen e taariindi rewrude e ustude rimɗinɗe leydi remeteendi, e ustude leɗɗe, e tuuninde henndu e ndiyam. En ƴettay yeru Gine, golle laamu walla gollidiiɓe laamu ngu no battini sanne e dow taariindi ndii haa e nguurndam yimɓe ɓee. Hino tawaa e ɗeen golle wano oogirɗe Simandu walla kadi laabi wonaaɗi e moƴƴineede hakkunde Mamou e Labe. Ɗum saaɓi haa fedde nde wonaa laamuyankoore Gine wi’ateende ONG des paroles et des actes jeertinii ko faati e battane mun e dow taariindi ndii haa e nguurndam yimɓe ɓee. Ko halfinaaɗo kala ko yowitii e taariindi e ndiyam ndeen fedde, hertorɗo taariindi woni koɗo men. Himo wi’iee Mamadou Diouhe Diallo.

Wano woowiri non lewru kala, e oo ɗoo taskaram en yewtay fii darnde rewɓe afriknaaɓe ko yowitii e mbayliigu weeyo walla reenude taarindi men. Ko foti wonde darnde maɓɓe e nder pelle ɗe ɓe tawaa e mum ɗen? Holɗe e pehe woɓɓe e maɓɓe woni e ƴettude ngam haɓude mbayliigu weeyo? Ngam yewtude e dow ɗee toɓɓe en bismoto hoɓɓe men Faatumata Binta JALLO, ginenaajo tawaaɗo e fedde ACOREC woni fedde dariinde e daditiinde ngam haɓuɗe mbayliigu weeyo e Abi Jah ardiiɗo fennde nde wonaa laamuyankoore daraniinde taariindi noddirteende  Ndaygu " Lumière"  sakkitorɗen konngol Kolo Kulibali, iwarinaajo koolaaɗo kuuɓal fedde noddirteende " Page verte" Hello haakowo. Ko ɗum ɗoo woni loowdi yewtere hannde. On jaarnaama

On njaarnaama e keɗagol, e rewindaade RFI Fulfulde, daaɗe dunuyaaru. Bisimilla mon e ka
taskaram Kiwal Taariindi.Yontere yawtunde, en njeewtii e ko faati e tuundi maaje ɗee. Holko
waɗata ɗum e holko ɗum waawi battinde e taariindi ndii e kuuɓal wonndude e maaje ɗee.
Hannde ngartaten ko e ñawndooje kaanɗe waɗeede ngam dartinde walla ustude tuundi
waɗateendi e maaje ɗee. Ngam yewtude heen, eɗen ngonndi e Moussokoro Sidibe,
keertoriiɗo taarindi, jooɗiiɗo to Mauritanie.
Bandiraaɓe, bisimilla mon…

On njettaama, on njaarnaama e keɗagol mon lobbol e rewindaade RFI fulfulde daaɗe dunuyaaru. Bisimilla mon e kaa taskaram Kiwal Taariindi.

Toɓɓere yewtere men yowitii hannde ko e tuundi maaje. Diƴƴe e porodiiji bonɗi ɗe renndo ngoo e yoga e gollirɗe njuppata e majje. Ngam rippude e ɗum, eɗen njaɓɓii hannde Seydou Nourou Ndiathie, kumpitiiɗo kadi wittiyankeejo e kala ko faati e taariindi. En njeewetaake e mum, sabu eɗen ngonndi kadi e Hafiziou Barry, keertoriiɗo kanko  taariindi jeyaaɗo Guinee.

  Won kulle ladde keewɗe ina hulaa hade mum en gasde haa laaɓa e aduna hee e kuuɓal. Sabu ɓee fellooɓe ɗi ngam jawdi. Ɓee waɗooɓe ko wiyatee braconage walla criminalité faunique, e fransiire. Huunde jaaliinde hannde e aduna hee. Ina tawee e ɗeen kulle bamɗi girji, barooɗe, lelli, cewɗi, ñiibe e ko nanndi heen, haa teeŋti e ruunde Afrik. Peeje baɗateeɗe sahaa ngam warde ɗi ina bonna hay taarindi ndii, sabu prodiiji ɗi ɓee wañooɓe ko aldaa sariya kuutortoo.
Holko saabii oo alhaali ?

 

Hol battane mum e taarindi ndii, ko fransiire wiyata biodiversité ?

Holno peeje ngam falaade ɗii bonnandaji ?

Ngam rippude e ndee toɓɓere, eɗen njaɓɓii Abdoulatif Sow, golloowo e ndeenka taarindi to Muritani, ɓurɗo anndireede Kader Sow.

Toɓɓere yeewtere men Kiwal Taariindi hannde yowitii ko e darnde rewɓe e nder taarindi ndii.

Eɗen njaɓɓii rewɓe teskaaɓe no feewi e oo fannu. Ko Fatoumata Bineta Diallo, golloowo e goomu ngu wonaa laamuyankooru, daraniingu haɓaade nguleeki weeyo wiyateengu ACOREC toon to Conakry. Wonndude e Maimouna Deme, golloowo e salndu ina wiyee PROCASEF, ɗoo e Senegal. Omo jeyaa e sosɓe fedde daraniinde lorngo leɗɗe e ndeenaagu taariindi, inniraande Ndouloum Vert, to wuro ina wiyee Ndouloumadji, e diiwaan Matam, rewo Senegaal.

Simandou 2040, ko eɓɓoore mawnde nde laamu Guinée darni ñande 11 lewru sappo e gooɓuru ndee hitaande, caggal golle keewɗe gila e hitaande 2023. Faandaare ndee ko naftoraade jamɗe iriiɗe e ndee nokkuure wonnde hakkunde diiwaan Zerekore e Kankan. Wattude ndee ñiiɓirde oogirɗe ɓulndu ngalu ngam waylude ngonka ɓiɓɓe leydi Guinee. Ɗum maa waaw ɓeydude golle, feewnitde leydi ndii e mahanteeje keewɗe. Kono weltaare won heen, ina wona sahaa sunaare woɗɓe. Ndee eɓɓoore Simandou ina addi caɗeele keewɗe e nder taariindi ndii, nokkuuji taariiɗi ñiiɓirde ndee, gila e leydi ndemateendi, diƴƴe, pooɗe deenaaɗe, haa e weeyo ngoo. Ngam yeewtude e oo alhaali, eɗen njaɓɓii hannde Mamadou Lamarana Diallo, gooto e gollooɓe e Action Mine de Guinée, fedde nde wonaa laamuyankoore haɓantoonde fodde renndo ngam falaade torlaaji oogirɗe.