Kiwal taariindi

E e oo ɗoo taskaram en yewtay ko faati e battane hakkile tafaaɗe no wi’ee fransiire e dow taariindi ndii. Holko woni hakkile tafaaɗe ? Hol ngartam ɗum waawi addande taariindi ndii ? Hol caɗeele IA (intelligence artificielle) wondani taariindi ndii? Ngam yewtude e dow ɗee toɓɓe en bismoto Alfa Umaar BAH hertorɗo to baŋŋe taariindi e Kadiatou Kante hertorɗo kala ko yowitii e karalaaji kessi. Kono ko addii en heɗoto Mohamed Jang Jallo ñeeñuɗo to baŋŋe hakkile tafaaɗe e "digital"

Wano woowiri non maayɗe lewru kala e oo ɗo taskaram en yewtay ko faati e darnde rewɓe afriknaaɓe ko yowitii e mbayliigu weeyo. Hannde en tottay konngol rewɓe Senegaalnaaɓe daraniiɓe taariindi. Ko foti wonde darnde maɓɓe e nder pelle ɗe ɓe tawaa e mum ɗen? Holɗe e pehe woɓɓe e maɓɓe woni e ƴettude ngam haɓude mbayliigu weeyo? Ngam yewtude e dow ɗee toɓɓe en bismoto Mariyaama Haaruuna BAH ardiiɗo raajo ngaynaaka Fm to Senegaal.

Kono ko addii em heɗoto miijo Aminata Datt daraniiɗo taarindi e nder Senegaal ardiiɗo fedde nde wonaa laamluyankoore wieteende Espaas Vert. Ka joofingol en bismoto Kajaa BA hertorɗo to banŋe taariindi e wiɗtotooɗo ka ɗuɗal toowngal ngal Gaston Berger Saint-Louis

Hannde neɗɗanke faamii wonnde, ɓamtaare waawaa laataade e hoore leydi ndin, si tawii o waylaani noone no o wuuriri e dow mayri. Ngam yo o waawu foolude mbayliigu weeyo, caɗeele taariindi, nguleendi e kokke, ko maa o wayla noone ngurdam makko. Awa ko wi’ide neɗɗanke no humii e hunndaari mum sabu ko e mayri o ittata kala ko o wuuri. Tedduɓe on
biyaama bisimila mon e kiwal taarindi. E oo ɗoo taskaram en yewtay ko yowitii e dimmbande leydi wanunoonde Saanoya wuro ngo woɗɗaa Konakiri ñande sappo e 16 weeta sappo e jeeɗiɗi nduu lewru. Tiiɗeendi mayre wonuno saɓu leydi nden nokure feccii wonndude e maadi cuuɗi timmuɗi nogay. Ko woni tigi tigi sababuuji dndee dillande ndii leydi ? Holko saaɓi ɗum no woowaa iyede Gine ?
Ngam yewtude e dow ɗee toɓɓe en bismoto koɗo men hono Ibrahima Sory Idrissa Diallo wiɗtiyanke e geologjo. Kono ko adii en heɗoto woɓɓe e lorriiɓe e ndee dillande leydi Saanoya.
Ka joofingol en bismoto Mamadu Mustafa Jallo, ardiiɗo kawtal pelle ɗe wonaa laamuyankooje wieteengal Conaped ko faati e darnde maɓɓe ngam wallude ɓee lorriɓe e oo alhaali.

E oo taskaram Kiwal Taarindi en yewtay ko yowitii e no tuuɗe woɓɓe no wi’i ɗum kurujuru toppitortee ka ndunngu. Saɓu teskaama e leyɗe goɗɗe ɗen tuuɗe weddeteeɗe e dow laawi ko caɗeele tan addanta yimɓe ɓee tinŋtinii e ɗee waame walla ilamji.
Honno ɗee tuuɗe waawa topitireede haa ɗe waasa maapinde jamaa on tentinii e ɗii ilamji ?
Ngam yewtude e dow ndee toɓɓere en bismoto Madaani SIH ardiiɗo fedde sindika renndinde gollooɓe to banŋe laaɓal to SONAGED, sosiyete toppitiiɗo laaɓal e nder Senegaal. Kono ko adii en heɗoto seeditande gooto e heɗiyankooɓe men. Ka joofingol en bismoto Faatumata Binta Jallo gooto e ardiiɓe fedde nde wonaa laamuyankoore daraniinde kiwal taarindi to Gine wi'eteende ACOREC.

Kiwal Taariindi e ndee alarbaare, 9 e lewru 4ɓuru hitaande 2025, toɓɓere men ko "Hol peeje kaanɗe sakkeede ngam haɓaade cumuuji ladde ?". Ngam rippude e ndee toɓɓere, en keerorto Senegal, diiwal rewo leydi ndi, to cumuuji keewi teskeede hitaande kala. Maa en njeewtid toon e mawɓe gure kam e daroniiɓe ɓamtaare renndo.

Maa en ndokku konngol kadi serwisaaji laamu dillooje e oon alhaali, wano goomu daraniingu haɓaade mbayliigu weeyo kam e yooro (Agence Nationale de la Reforestation et de la Grande Muraille Verte (ANRMV). Tedduɓe, ko nih woni mbaadi yeewtere men hannde, bisimillah mon

Yeewtere men Kiwal Taariindi e ndee alarbaare hannde, ina jaɓɓii sonna Kajjatu Bari JALLO, ekolojiisjo, hooreejo catal daraniingal hirjino ndeenka e kisal taariindi e nder lekkolji e renndooji ɗii e nder mojobere wi'eteende "Guinée écologie".

Toɓɓere yeewtere men e ndee alarbaare hannde, 26 lewru 3ɓuru hitaande 2025, ko "Battane hibbirɗe tuundi (jine kurujuru) e taariindi men". Teskaama e gure mawɗe e nder Afrik ɗeen hiɓɓirɗe tuundi ina ngoodi. Kurujuru yuppee tawi waɗaaka e nokkuuji uddotooɗi. Ɗeen baɗe ina njogii battane bonɗe e taariindi men, ngonka men e cellal men. Ngam faccirde ndee toɓɓere, maa en mbismo koɗo men Kajjatu Jallo, kiwoowo taariindi, tawaaɗo e mojobere wi'eteende "Guinée Ecologie", daroniinde reende taariindi. Ko adii ɗuum, maa en njah haa Jigensoor, diiwal worgo Senegal e jantoore nde nultindiraaɗo men toon waɗani en to Biñona, wuro mawngo ɗo hibbirɗe walla jine tuundi teskaa haa addanii pelle susiyetee siwil e daroniiɗe haŋŋeeji neɗanke ƴellitde konngi maɓɓe. Tedduɓe, ko nih mbaadi yewtere men, bisimillah mon !

Kala ñannde 15 lewru ɗimmuru ko ñalngu maantinngu ngu "Lewlewal Communication", Fedde
wonnde  Dakaar yuɓɓinta "ñalawma winndereyankeejo deftere Pulaar. Jolal 4ɓiiwal
yuɓɓinaama ñalnde 15 lewru ɗimmuru nduu 2025 Moritani, nder wuro Wocci, diiwal
Baraknaa. Ñalawma winndereyankeejo deftere Pulaar faandaare ndee ko ɓamtude defte e
Coñe (wallifaaku) Fulɓe e sosde nokkuure kawrital hakkunde winndiyankooɓe
Pulaar winndere ndee. E nder ɗum, kewu kollirgol deftere tiitoriinde “Pinal men” nde
Hammee Aamadu Lih winndi, mawninaama. Jantoore Ummar El hadj Ciaam

E ooɗo taskaram en yewtaay ko faati e ñalaande adunyankoore teddiniraande laddeeji mawninteende e aljuma ñannde 21 nduu lewru. Ko foti wonude faandaare ndee ñalaande ? Mbela sariyaaji lelnaaɗi ngam hiwude laddeeji no huutoreede no haaniri ? Holko foti wonude darnde pelle nde wonaa laamuyankooje ngam hiwude laddeeji ɗin e nder Afrik ? Ngam yewtude e dow ɗee toɓɓe en bismoto Ibrahima Koggi Jallo Ingenior topitiiɗo geɗɗe laddeeji e ndiyam hertorɗo ko faati e toppitagol ladde.

Kono ko adii en heɗoto miijooji addanaaɗi en nga whatsapp amen. Ka joofingol en bismoto Amy Joop, Gambinaajo reenoowo ladde e Faatumata Kane, Ginenaajo gooto e ardiiɓe fedde nde wonaa laamuyankoore wi'eteende Renaced daraniinde taariindi.

E oo ɗoo taskaram en yewtay ko yowitii e yaltugol Gaas e eɓɓoore wi'eteende "Grand Tortue Ahmeyim" to maayo wonngo hakkunde Moritani e Senegaal ñannde 19 lewru 2 vuru ndee hitaande. Gila nden, sosiyete Beretaaniya Mawndi bi'eteeɗo British Petroleum (BP) gollayɗo e ndee eɓɓoore Gaas no semmbini darnde mum ngam ƴeewde no nde safrira ɗee caɗeeleno. Laamuuji Senegaal e Moritani no ɓeydi reentaade oo alhaali. Ɗum addani annduɓe ko faati e weeyo e awooɓe ɓee kulhuli e battane ngol yaltugol gaas e dow taariindi tintinii non e njuɓɓudi ekoloji maaje ɗen e nder nokku hee.
Ngam yewtude e dow oo alhaali en bismoto Aliwu Gueey hertorɗo to baŋŋe taariindi e kala ko yowitii e ekoloji maaje. Kono ko adii ɗum en heɗoto jantoore nde nultondiraaɗo men to Senluwi waɗani en caggal nde o yewtidi e woɓɓe e awooɓe ko faati e kulol maɓɓe.
Ka joofingol en yewtiday e Elimaan Kaan, gooto e ardiiɗo fedde nde wonaa-laamuyankooreɓ wi'eteende "Leg’s Afrika" jeertinooɗo laamu Senegaal caggal nde ɓe teskii ngol yaltugol gaas .