Ko mbiiɗon?

Hannde e alat,20 lewru 8ɓiru, eɗen jaɓɓii e nder estidiyo rfi fulfulde, yimoowo, pijoowo gitaar, jeyaaɗo Senegaal. Innde makko ko Kaliidu TALL.

No heewaa wi'eede wonnde ñeeñal ko geɗal toowngal ngam jeertinde e haɓugol tooñe. Ko ɗum saabii, e nder yeewtere men hannde, aset 13 lewru 5ɓiru, njeewtuten ko  fii hitteende ñeeñal ko faati e ɓii-leydiiɓe ɓee. En hollan nafoore ñeeñal e battane maggal e  ɓamtaare ngenndi, kadi holno haralleeɓe ñeeñal mbaawata haɓugol caɗeele walla saɗɗaaji renndooji men.Anndinten wonnde ñeeñal no renndini  geɗe ɗe neɗɗo tafi walla ɓulnii tawa faandaare ndee ko weltinde e jeertinde yimɓe. E dum no waawi wonnde goobu,  widewooji, nate, binndi, gaaci, ngami, mago, ekn. En jaɓɓoto Yuusuf JALLO renndoyankeejo jeyaaɗo Burkina Faso, hooreejo fedde "Tiyaater Pinal". Jaɓɓoɗen kadi Hajja Jeynabu Kumanco JALLO, gimɗiyanke, taaliyanke, renndoyanke kadi ko maaginowo. Ko kanko woni hooreejo Suudu Martabaaji Fuuta Jaloo.

Heɗiiɓe, alat hannde 25 lewru 6ɓuru mbismotoɗen e njuɓɓudi Ko Mbiiɗon, ko Umar Jibi KENEME, sukka yimoowo senegalnaajo lollirɗo Umaar Fuuta. Omo anniyii yuɓɓinde e nder ndee hitaande, koolol wi'eteengol "Les voies du Fouta". Laawi Fuuta e fulfulde.

Alat hannde 25 lewru 6ɓuru mbismotoɗen ko Faatel BA, sukka debbo gollanoowo hoore mum e baŋŋe ndema. Ko maaro o remata, Ngese makko no tolnii  hektaarji teemeɗɗe ɗiɗi. O artanan  en ko holnde o fuɗɗii ɗee golle? Holko woni sabu o suɓii ɗen ? Kadi holko woni pandaale makko?

Heɗiyankooɓe tedduɓe, aset hannde 01 lewru 7ɓuru en yewtan  ko faati caɗeele walla tiiɗallaaji ɗi gollande hoore mum sabu ŋakkere dañugol balle kaalisi wonande sukaaɓe ɓee.  En Haaruuna Demmba SEK golloowo to ANPEJ, Senegaal, suudu wallooru sukaaɓe no heɓira golle. E nder yeewtere ndee en heɗoto kadi, Abdalla JOOP, suka senegalnaajo, sosuɗo suudu gollirdu wi'eteendu "E-Coffee".

Heɗiyankooɓe tedduɓe, ko ñannde 21 lewru faltiinde ndu yuɓɓinaa ñallawma teddiniraaɗo gaaci ( misik), ko ɗum addi en yuɓɓinde  e ndee yeewtere. Eɗen yiɗi yeewtude ko yowitii e alhaali gaaci. Holli nafa ɗii gaaci fulfulde finaa-tawaaji ? Holko ɗi battinta e nder renndooji men? Hammet Aamaadu LI, jaaydeyankeejo kertorɗo pinal ddan jabawol makko. E yeewtere men ndee kadi, en heɗoto Muusa Ɓii Bello, gimoowo burkinaajo.

Alat, hannde, 18 lewru 6ɓuru, mbismotoɗen e njuɓɓudi yontere Ko Mbiiɗon?  ko Faatumata Bintu BAAN, dilloowo e ko faati e alhaali sukaaɓe, ko janginoowo e duɗe tokoose ɗee ( Pre-elementaire) immorde Senegal. E o saha eɓe e heblugol wakansuuji ɗi walla heblanaade yaade fowtagol, nde tawno lekkolji tosooki ɗin uddi daame majje. Hooreeɓe duɗe ɗen e jannooɓe ɓen no mbaaɗana sukaaɓe ɓen  ko wi'eteeko e ɗemngal faransiire "Colonie de vacance" ngam sukaaɓe ɓee no mbaawa weytaade/fijude no haaniri.

Hannde, asewe, ñannde 17 lewru 6ɓuru, toɓɓere men e kaa taskaram ko mbiiɗon, no yowitii e nafa ñamndu moƴƴanndu cellal sukaaɓe ɓen. Ko holni sukaaɓe ɓee haani toppitoraade ɓanli maɓɓe ko faati e naftorgol ñaamndu moyyuru? Ko holɗum ñaamete moƴƴo waawi battinnte e cellal sukaaɓe ɓen Mbismotoɗen hannde ko Kajjatu BARI, ginenaajo, hertorɗo ganndal ñaamndu. En njaɓɓoto kadi, dokteer Abdullay BARI, ko ardiiɗo ndee mojobere IRC toppitiinde cellal, jooɗiinde Burkina Faso.

Heɗiiɓe tedduɓe, ko ñannde 13 ndu lewru woni ñalaande hertinanaande jertingol e alhaali  puuneyaagal ( puuliyaagal) ko ɗum woni sabu  hannde e alat,11 lewru 6ɓiru eɗen mbiismoo e njuɓɓudi yontere Ko Mbiiɗon? Fatumaata SUMAARE, hooreejo fedde daraniinde hakkeeji puuneeɓe  wonɓe Tammbakunda diwal jeyaangal fuɗnaange Senegaal.

Bagiiji fina-tawaaji tawateeɗi nder Afrik, holko woni taarika majji e firo majji? No tawaa e ɗii bagiiji, Gude cañaaɗe, wano leppi, gude Bawule, Koddiwaar, Kente walla "Kita" Ghana, "Faso danfani", Burkina Faso, "Manjak, Senegaal, "Kanvo" Benin. E nder ndee yeewtere e aset hannde 10 lewru 6ɓuru, en njaɓɓoto Hajja Jeynabu Kumanco JALLO, hooreejo Suudu Martabaaji Fuuta Jaloo. Ko gimɗiyankeejo, taaliyankeejo, maaginowo e renndoyankeejo. O artanan en e nafa gude cañaaɗe bi'eteeɗi leppi  sañeteeɗe Gine, ngam ɓurten heɓude laaɓi e oo baggi. Ɗum non sukaaɓe, keɗoɗee ndee yeewtere nde tawnoo wonko mawɓe ngandi ko sukaaɓe hannde ngandaa.