On Tottaama Konngol

On Tottaama Konngol, hannde ko aljuma, e no woowiri non aljuma kala. Ko yeewtere udditiinde. Hiɗon njogii ndimaagu naayoraade ɗo mbelaɗon e no mbeliraɗon e nder toɓɓe ɗe njeɗon ɗon e nder jeewte mon On Tottaama Konngol.

E alkamisa ñannde 1lewru 10ɓuru, yewte men no nawra en hannde Burkina Faso. Timmii hanki duuɓi 4 gila kapiten Ibrahima Fraore liɓi laamu kolonel Paul-Henri Sandaogo Damiba, ardii leydi ndii, ɗum ko ñannde 30 9ɓuru hitaande 2022. Duuɓi nayi di capitaine Traore holliri annuye  makko toppitaade alhaaliiji leydi ndin. O dartini huuwondiral hakkunde leydi makko e Faransi, o semmbini jokkondiral hakkunde Burkina Faso, Mali e Niger caggal nde o sincidi e hooreeɓe leyɗe ɗee ɗiɗi ɗental leyɗe AES, o waɗi gollidal hakkunde leydi makko e Russie ko faatii e haɓugol kuliyankaaku jaaliingu Burkina, e geɗe goɗɗe e goɗɗe. Mbele ko geɗe ɗe Capitaine Ibrahima Traore fodi ɗen tan o laatini Burkina Faso? Ko holno taskorɗon ɗii ɗuuɓi nayi laamu makko? Duuɓi nayi ɗi pelle dawro ɗen fusaa, Lumdiiɓe laamu ngun riiwaa, woɓɓe ciwlaa walla mutinaa rafi ndeenaagu e kisal ɓiɓɓe Burkunaa ɓeydii sanne, hay si tawii kanko capitaine Ibrahima Traore nde o jooɗoɗi e jaayndeyankooɓe, o mani golle ɗe o laatini e nder ɗuuɓi 4 laamu makko.

Alarba ñannde 30, 9ɓuru, yewtere men no nawra en haande Guinee Bissau. Umaro Sissoco Embalo tawtorte e ƴamooɓe lefol laamu e suɓngooji hooreyaaku arooji. Oo hooreejo kiɗɗo leydi mo konunkooɓe liɓi laamu mun e 11ɓuru hitaande faltiinde, oo dogi o mooloyii leydi wonndi, anndinii yiɗi makko ruttaade Guinee Bissau ngam wonde kanndidaajo e woote yuɓɓinteeɗi e 12ɓuru hitaande nde wonuɗe e mun.Kono ngal pellital Umaro Sissoco Embalo artugol Bissau, ngam tawtoreede e alhaali dawro leydi ndin no jibini haalullaaji ɗuuɗuɗi. Hay si tawii jinnganooɓe Umaro Sissoco Embalo no weltori oo kabaaru artugol makko, lunndo ngon kaŋun no ñiŋi ngol hollitol oo hooreejo kiɗɗo sabu e bi’ol maɓɓe o haanaaka newnaneede artugol acca heddiiɓe.

Ko holno jaɓɓorɗon ngal pellital hooreejo kiɗɗo Gine Bissau artugol tawtoree e ƴamooɓe lefol laamu?

Toɓɓere yeewtere men yowitii hannde talaata 29 lewru 9ɓuru hitaande 2026, ko e faale leyɗeele Afrik heɓude julle (jonnde) to salndu tammbiindu kisal ndu Dental Adunaaru. E mbatu 81ɓiiru dental ONU gasngal altine hanki to New York, Dawlaaji Ndentuɗi Amerik, heewii e hooreeɓe leyɗe ummiiɓe e duunde Afrik naamdiiɓe, walla siiftinɓe wonnde yontii Afrik heɓa hankadi jullere walla julle 2 haa 3 duumiiɗe to Dental Adunaaru. Afrik, ko leyɗeele 54 e nder dawlaaji 193 ngonɗi e nder fedde ONU, 28 e nder teemedere kala e rentuɓe e nguu goomu adunaaru. Kaa haala julle Afrik to batu nations unies ina jeyaa e ko ɓuri teskeede e konngi hooreeɓe leyɗe afriknaaje ndee hitaande. Mbele ɗaminaare ina waawi jogeede e majjum ? Holko waɗi Afrik waawaani haa hannde heɓde jullere walla julle duumiiɗe to ONU ?

Toɓɓere yeewtere men yowiti hannde ko e asgol kaŋŋe ngol ɗooftaaki sariya, maa mbiyen ngol rewaani laawol.  Ina teskaa ko yaaji e leyɗeele men keewɗe, hay so tawi won jogiiɓe fartaŋŋe e kaayitaaji timmuɗi ngam asde oon kaŋŋe, baŋŋe goɗɗo, won heewɓe e ɓiɓɓe leyɗeele ɗee haa e ummotooɓe leyɗe goɗɗe, ina cuuɗoo ngam asde kaŋŋe tawu ndewaani e laawol. Ɗum waɗi leyɗe keewɗe ina mbaɗi sariyaaji ngam haɗde ngool gasgol kaŋŋe ngol ɗooftaaki sariya. Bocar Tall

Hannde e aljuma, ñannde 25lewru 9ɓuru 2026 ka taskaram On Tottaama Konngol  en kaali ko faati e  doolugol sukkaaɓe rewɓe ɓe hellifaaka, alhaali on no jaali hannde e nder yoga e leyɗeele Afrik. Sariyaaji goɗɗi a tawan ko musiɗo hiɓɓuɗo, jeyaaɗo e ɓeynguure maɓɓe woni caggal bone on, maaɗum kawtaljo maɓɓe walla ceernooɓe maɓɓe ka duɗe jannginirɗe. Yeru mun waɗii Senegal e lewru 6ɓuru. E nder diiwal Diourbel hirnaange leydi ndin, cernoojo doolii cukaloy jiwoy koy o jannginnta. Alhaali gooto on no taskee ton no heewi. E lewru ndu wonnde e mun kadi ɓuri jiwoy ɗiɗɗoy yanaama e mun Moritani, ko wano non kadi Camerun. Hannde rewɓe ɓen hiwaaki hay seeɗa e oo bone fii kala sariya no hettaa e nder yoga e leyɗe haɗuɗo ngol doolugol sukaaɓe rewɓe

Holko saabii ɗii sariyaaji teddinaaka?

Ko honɗum waɗi yoga mawɓe ɓee curbaaɓe wonaaɓe e dooleede yiɗaa lollingol ɗee bone,

Holɗe e pehe haanaa ɓameede hannde haa sariya huutoree, ɓee dooluɓe koy jiwoy fawee junngo ?

Hannde e alkamisa 24, 9ɓuru, en kaalan ko faati e tummbondiral 81ɓal jonnde kuuɓal Dental Adunaaru (ONU) jokkunde waɗugol New York to Dawlaaji Ndentuɗi. Gila e talaata, ardiiɓe e imminaaɓe ko ɓuri leyɗe 130 jeyaaɗe e dental ngal no hollude caɗeele taskaaɗe fewndo ɗoo e nder adunaaru nduu. Wano ɗii kareeli huɓɓuɗi to «Moyen Orient" walla ɗii wonuɗi e waɗude Ukraine. No jeyaa e innitaaɗe e ndee jonnde, caɗeele politik, faggudu, hawre hakkunde ɓiɓɓe Sudan, oo alhaali fewndiiɗo to funnaage RDC. Walla mbayliigu weeyo haa e alhaali Hakkille Tafaaɗe, ɗum fow yewtaama fii mum fii yo pehe ƴette, pehe waawooje haɓude ɗee caɗeele. E miijo mon ko holɗum Afrik haani habbaade e ndee jonnde adunayankoore?

Alarba ñannde 23, 9ɓuru, hiɗen yewta fii ngal pellital politik Donald Trump yaltinngol ɗanniyankooɓe ɓe alaa kaydi jooɗiiɓe Amerik. Tefoore nde RFI e mejaaji goɗɗi waɗi e dow alhaali yimɓe wonaaɓe e riiweede Amerik, no holli wonnde gila Donald Trump arti e laamu, ko ɓuri yimɓe ujune 25 yaltinaama e nder leydi ndii, Heewɓe e maɓɓe nawraama e hoore doole e leyɗe woɗɗitiiɗe leyɗe maɓɓe. Ndee tefoore no anndini no Donald Trump woni e huutorde leyɗe goɗɗe wonndude e pelle adunayankooje ngam yaltingol ɗanniiyankooɓe e nder Etats Unis.  Hino jeyaa e leyɗe siifuduɗe e laamu Amerik aadodal ngam jaɓɓagol wonaaɓe e riiweede Amerik sabu gonal maɓɓe ton doftaaki sayira, Sierra Leone, Liberia, Ghana, Cameroun, Centrafrik….

Ko holno ñaawirɗon ko ɗee leyɗeele siifidi e Washington aadodal ngam jaɓɓade ɗanniiɓe riiwaaɓe Amerik?

Hannde e talaata ñannde 22, 9ɓuru hiɗen yewta ko faati e toɓooli e waameeji wonndude e bonondaaji ɗi ɗii waameeji saabii e nder leyɗeele keewɗe Afrik ɗii lebbi sakkitiiɗi. Hikka Ndi’e tiiɗuɗe wonndude e henndu e parñitte hulɓiniiɗe taskaama e nder yoga e leyɗe. Gine, Kamerun e Senegal ndiyam saaƴuɗam ɗam yontere yawtunde saabike ɓonondaaji mawɗi. tentinii e ndee ka saare Koyah e nder Gine, galluuge ɗuuɗuɗe haa jooni no e nder ndiyan;  barmuɓe e mayɗo gooto taskaama. Koddiwaar kadi ko ɓuri yimɓe 50 waasii pittaalu mum e ndiyam waame sabu toɗo mawngo. Ko ɗum laamu ngun anndini e lewru 7ɓuru faltiindu. Ko alhaali on ko gooto waɗi hikka Nigeria, Ghana, Togo e Benin.

Ko holno faamirɗon ngol tiiɗugol e sukkugol toɓooli e waameeji ɗin?

Altine ñannde 21 lewru 9ɓuru yeewtere men no nawra en hannde Guinee. Laamu ngun fellitii wallondirde e ɓiɓɓe leydi ndii ngam haɓude rafi ndeenaagu e kala geɗe bonɗe e nder leydi ndin. Polisi on anndinii yontere faltiinde tonngooɗe maa mi wi’a “numero vert” ɗe Ginenaaɓe noddata kala to ɓe hikkori si ɓe ari humpitaade fii bonɓe, guyaale e geɗe bonɗe goɗɗe e goɗɗe hay geɗe ngeenaaje bonɗe immorɗe e polisi maa gendarme’en e hoore laaɓi ɗin. Ɗee tonngooɗe no okkaa gila e Conakry ka laamorgo haa e diiwe mawɗe, wano Kankan, Nzerekore, Labe, Kindia, Boke Mamou Faranah…, polisi on no totti nokkuure Kala numero noddeteeɗo ngam anndinnde fii geɗe ɗe rewaa laawol tasketeeɗe e nder ɗii nokkuuli.

Ko holno yiiruɗon ndee feere polisi Gine ngam haɓugol rafi ndeenaagu e nder leydi ndii?