
Sign up to save your podcasts
Or


Aljuma hannde kadi, e no woowiri, yeewtere men ndee ko udditiinde. En ngartat e toɓɓe kabaruuji ɓurnooɗe jojjude e jeewte ɗe mbaɗɗen e yontere ndee. Ina jeyaa e majje, sortugol Macky Sall kanndidaagu mum to hooreyaaku dental winndere ONU, naatgol rafi ebola to Nigeria, warngooji oo noddirtenooɗo Pasteur Paul Mckenzie waɗi to Kenya. Maa en ngar kadi e toɓɓe goɗɗe so waktu oo rokkii en.
Njeewtaten hannde ko e naatgol rafi ebola to leydi Nigeria, taw ko mboros Bundybuguo, mo safaro mum yiitaaka tawo haa jooni. Jaagorɗo kalfinaaɗo cellal leydi ndii Muhammad Ali Pate teeŋtinii kabaaru wonnde Nigeria heɓii laawol aranol ñawu nguu gila o arti to RD.Congo waɗii lebbi jooni. Gila ndeen ko e leyɗe 2 rafi oo wonnoo e Afrik, RD Congo e Kenya, caggal nde Ouganda anndini o gasii toon e lewru 8ɓuru yawtundu. O warii to RD Congo ko ɓuri yimɓe 4 500, ko ɓuri yimɓe 9 500 ina ngonndi e ngonndi heen, toon to RD Congo.
Ko diplomate-jo gooto Nigeria jaanooɗo Ouganda arti ina addori rafio oo. Omona hannde e juuɗe ñawndooɓe to safrirdu ndu wonaa laamuyankooru to Abuja.
Yimɓe 40 jaggaaɓe wonnde keɓii ɓadaademo nana ƴeewee so tawii o raaɓaniɓe. Wonaa ngol woni aranol noon Nigeria ina heɓa ebola. E hitaande 2013, rafi oo nanngiino toon ko ɓuri yimɓe 20, njeenayo maayi e majjum. Mbele ɗum addaani on kulhuli ? Mbele ɗum welsindaaka e yoga e leyɗe men ? Holko haani waɗeede ngam falaade rafi oo no haanirta nii ?
Toɓɓere yeewtere men yowitii hannde ko alhaali kaawniiɗo baɗɗo to leydi Kenya. Alhaali noddirteeɗo warngooji Shakahola. Dognatnooɗo taxi noddirɗo hoore mum Pasteur. Innde makko ko Paul Mackenzie. Jamirɗo yoo yimɓe koor haa saabii maayde ko foti no 191, taw fof ko sukaaɓe, ko gooto wonnoo heen mawɗo. O wiinooɓe ko so ɓe koorii haa ɓe maayii, maa ɓe njiyondir e Jesus Christ, kadi ɓe naata aljanna. Ɗum waɗnoo ko e hitaande 2023. Gila ndeen omo e juuɗe sariya. Kabaaru goɗɗo anndinii wonnde ko ina abbo yimɓe 450 ubbitaama e ladde wonnde hedde juulirde nde o inniri Eglise de la bonne nouvelle. O ñaawaama altine jawtuɗo. Ɗoo e balɗe nayi, jukkoore makko anndetee, kanko e wallidiiɓe makko 28. Mbele ko huunde nde teskiɗon e yoga e leyɗe men ? Ko ɗum wellitaare ɓurtunde to baŋŋe diine walla ko majjere ? Holno alhaali baaɗoo nii haɓortoo ?
Ngarteten hannde, ko e alhaali seppooji baɗɗi Faransi e maayirɗe yontere yawtunde
Hakkunde yimɓe 500 000 e ujunnnaaje 800 njaltii ngam hollude mette mum en e satteende nguurɗam ɗam toon. To Paris, Marseilles, Bordeaux, Lyon, Nantes, e diiwe keewɗe goɗɗe. Ina jeyaa e yuɓɓinɓe ngoon seppo mawngo e nder wertaango leydi ndii, fedde gilets jaunes en, janngooɓe haa e hertorɓe weeyo.
E limoore yaltunde, timmii 3 000 ko bonnaa toon e jeeyirɗe, gollorɗe jananɗe e kuɓeeje keewɗe laamanteeje, leɗɗe, taabe pubelaaji e mobilaji cumaaɗi. Ko ɓuri yimɓe 200 pawaama junngo e majjum.
Hooreejo leydi ndii, Emmanuel Macron suutii heen konngi. O hollii wonnde ko delenkaaji ngoni caggal ɗii bonanndaaji.O tuumii hen kadi pelle dawro lunndiiɗe ɗee. Bone ficcat laaci, saa yii teew won ko maayi, jaabowol ɓeen lunndiyankooɓe.Ɓe kollii wonnde so tawii won ko Emmanuel Macron foti joofaade ko ƴeewde peeje noo addiri ñawndooje e caɗeele ɗee, haa teeŋti e ustugol coggu karbiran oo. Seppoyankooɓe ɓee nantinii kadi ko waɗtooɓe aset garoowo. Kono maa yoga e maɓɓe njiindir janngo e hooreejo jaagorɓe oo. Holno njiiruɗon banndiraaɓe oo alhaali ?
Macky SALL hooreejo kiɗɗo Senegal tawaaɗo e ƴamooɓe lefol laamu Dental Adunaaru ONU, haytii daɓɓugol ndee jullere koolaaɗo kuuɓal ONU. Ko e aset yawtuɗo e dow kelle makko facebook e X, o anndini ngal pellital makko sortugol kandudaaku makko e suɓeteeɓe ardagol ONU. Ɗum ko caggal nde leyɗe tawaaɗe e goomu kisal Fedde ONU holli wonnde kawral heɓaaka e kandidaagu ɓee wonuɓe e ƴamuɓe ndee jullere.
Macky Sall no anndini wonndema tuugnaade e njaltudi eɓɓooje suɓngooji arani, ko kanndidaɓe jeyaaɓe Amerik Latine e Caraïbes teeŋtinii kandidaagu debbo ɓuri arsike dañugol ndee jullere hooreyaaku ONU. Holko saabi Macky SALL ƴettude ngal pellital? Ko holno yiiruɗon janngo oo hooreejo kiɗɗo Senegal caggal nde o yiilti e ngoo foolotiro?
Hono no keewɗen waɗde e kala aljumaa, yeewtere men udditiinde. En ngartat e yoga e toɓɓe ɗe cuɓiɗon. Ina jeyaa e majje, ɓurnooɗe teeŋtude e nder yontere ndee. Ko wayi no gardugol Joseph kabila dental murtuɓe inniraangal FRN, denndinngal murtuɓe M23 e AFC to fuɗnaange RD Congo. Fedde jogitiiɓe kaɓirɗe ngam samminde laamu Felix Tshisekedi, sabu e wiide maɓɓe ngu teddinaani, ngu hormaaki hakkeeji ɓiɓɓe leydi ndii, e sikkitaare yiɗde makko waɗde mannda tataɓo. Alhaali ŋakkeere, walla leelgol toɓo e ndunngu hikka nguu e yoga e leyɗeele men. Maa en ngar kadi e toɓɓe goɗɗe ɗe mi limtaani.
Toɓɓere yeewtere men nawi en hannde ko RD Congo.
Hay so meeɗii waɗde heewaani e aduna hee e kuuɓal, hooreejo kiɗɗo Congo Kinshasa, hono Joseph Kabila heɓii hooreyaaku dental murtuɓe M23 e AFC to fuɗnaange leydi ndii. Ko kanko e hooremakko nantini oo kabaaru altine jawtuɗo, e kuccondiral o waɗdi e jaayndeeji to galle makko gonɗo to Goma, gootal e diiwe mawɗe fuɗnaange RDC, gonngal e juuɗe murtuɓe M23 gila e hitaande 2025. Dental kesal ngal ɓe inniri FRN, Front pour la refondation de la nation. Ardinooɓe ɗeen pelle murtuɓe ngonti cukkooɓe makko, Hono Corneille Nangaa, Bertrand Bisimwa et Sultani Makenga.
Mbele ɗum wawataa rokkude murtuɓe ɓee semmbe haa mbayla sawru mbaggu to baŋŋe hare ?
Holno wonndunooɓe e makko e dawro njaɓɓorii oo alhaali? Holko wonata darnde laamu Felix Tshisekedi ?
E ɗii duuɓi cakkitiiɗi foo, leyɗe keewɗe e nder hirnaange Afrik ngootii haa teeŋtini sarɗeeji ngam haɗde kuutorogol ɗiin manaaji naftorteeɗi laawol gootol so gasii werlee. Senegal, ko laabi ɗiɗi wooti sarɗeeji faade e majjum, hitaande 2015 e hitaande 2020. Cote d'Ivoire, e hitaande 2013, Mali e hitaande 2014, Benin, e hitaande 2017. Leydi Guinée wooti ɗum ko e hitaande 2024, ɓennionaa e lewru 9ɓuru ndee hitaande 2026. To baŋŋe sariya, leyɗe ɗee jogitiima haa teddi ngam dartinde ɗii mbuusuuji poore. Kono ina wayi no sariya tan yonaani ngam seertude e ɗii manaaji. Heewaani hannde humpaaɓe, e ko heertoriiɓe taarindi nganndini e aduna hee e kuuɓal, wonnde mbuusuuji poore moƴƴaani e taarindi ndii. Ko yimɓe ɓee natti waawde wuurde gaa gaa ɗii manaaji, walla ko laamuuji ɗii lohi to baŋŋe kala ko ɗum haani yaadude ngam ndee yiɗde laatoo?
Toɓɓere yeewtere men yowitii hannde ko e ŋakkeere walla leelgol toɓo e yoga e diiwe e nder leyɗee men. Ko ɓuri balɗe noogaas ina lommboo hakkunde toɓo e toɓo e ndunngu hikka nguu. Ɗum waɗi, gila Senegal, Mali, Mauritanie, Burkina faso haa leydi Tchad, gese keewɗe puɗɗiima yoorde. Alhaali gadduɗo jinndeende e remooɓe ɓee. Won heen alaa ko keddoraa so wonaa gite mum en ngam ndaarde gese mum en ina mbona e waɗde eeraango faade e ardiiɓe ɓee ngam walleede e ñawndooje.
Ko ɓuri heewde e leyɗeele men ina toɓatenoo hakkunde lewru 7ɓuru haa lewru 10ɓuru. Kono e teskuya jaajɗo, hikka jonte keewɗe ina njooɗoo toɓaani. Mbele wonaa waylo-waylo weeyo ngoo saabii oo alhaali ? Hol peeje kaanɗe ƴetteede ngam hisnude ndemri keddiindi e gese ɗee ? Holno ko wayi nii reentortee e jamanuuji garooji ?
Altine 12 lewru 10ɓuru hiɗen yeewta hannde e ko yowiti e alhaali tebbeeli gerto wonndude e boofooɗe nafketeeɗun hannde e nder yoga e leyɗe Afrik. Mbele ɗii tebbeeli gerto e boofooɗe geerto ɗen no waawi battinde e cellal ñaamooɓe ɓen?
Wono Cameroun, wittiyankooɓe gollooɓe e duɗal jaaɓi haattirdi ka laamorde Yaounde no anndini wonndema tebbeeli gerto e boofooɗe wonaaɗe e yeeyeede ɗen ton haanaaka ñaameede sabu keewɗe hino wonndi e poson ɗum woni tooke e kedde metalji, no wi’e e ɗemngal faransiire métaux lourds, walla residus antibiotique e toxines. Ɗum woni hannde sabu ñabbuuli ɗuuɗuɗi, hino jeyaa e majji ñawu cancer.
Hara ko holno oo poson walla ɗee tooke woniri e ɗee gertooɗe?
Ko pehe honɗe haana ɓameede ngam hiwgol ñaamooɓe teewu gerto?
From the publisher's feed
Ko taskaram yewtayɗo fii toɓɓe humondirɗe e kabaruuji fewndiiɗi.
Faatumata Si Sawaane no toppitanoo on ndii njuɓɓudi, gila altine haa aljuma. Gila njamdi 13 silmaaji 10 haa njamndi 13…
Noddee yewtiden e hoore teddungal. Hiɗon waawi kadi accude nulal ka tonngoode amen WhatsApp : +221766441280.
Hiɗon waawi yiitude jewte ɗen fow ka hello amen facebook e ka Twitter : RFI FULFULDE

0 Listeners

0 Listeners

0 Listeners

0 Listeners

0 Listeners

1 Listeners

0 Listeners

0 Listeners

0 Listeners