On Tottaama Konngol

Altine ñannde 7 lewru 9ɓuru yeewtere men no nawra en hannde Senegal, nokku to teemeɗɗe teemeɗɗe ɓiɓɓe leydi ndii njalti e asat faltiiɗo e noddaandu kawtal pelle sosiyete siwil e infliyenseerɓe ngam hollude mettu ɓernde maɓɓe e ɓeydagol coggeeli e nder denndaangal luumooji leydi ndin. Fuɗɗorde e coggu teewu, ari e liƴƴi, nebbam, sukkar e ñaameteeji goɗɗi e goɗɗi haa yottii e kuuran e joɓndi cuuɗi fof hino ɓeydii hannde Senegal.

Ko holno coggeeli ɗin fewndori e nder leyɗeele men? Mbelle coggu nguure no ɓeydii ɗii ɗuuɓi sakkitiiɗi ka mon? Ko holno faamirɗon ngol ɓeydagol coggeeli e nder leyɗe ɗen? Nde tawi faandaare ngoo seppo ko ngam ardiiɓe waawa ustude coggu nguure e nder Senegal, mbele orngal ngal ɓe njokki e dow mejaaji renndo ɗii, ngal ɓe noddiri «ɓalde 30 fii coggu haanungu» no wi’e e ɗemngal farasfiire 30 jours pour le juste Prix», aran e battinde?

On Tottaama Konngol, hannde ko aljuma, e no woowiri non aljuma kala. Ko yeewtere udditiinde. Hiɗon njogii ndimaagu naayoraade ɗo mbelaɗon e no mbeliraɗon e nder toɓɓe ɗe njeɗon ɗon e nder jeewte mon On Tottaama Konngol.

E alkamisa ñannde 3, 9ɓuru, yewtere men no nawra en hannde Senegal. Duuɓi ɗiɗi ɓawto lurral hakkunde fedde winndere ñawloore kaalisi FMI e Senegal e dow alhaali ñamaande suuɗiinde Senegal saabiinde FMI dartini eɓɓooje balle mun faade e Senegal, nanondiral heɓaama ndee yontere hakkunde fedde nden e leydi Senegal. Banŋe ɗen ɗiɗi siifii e talaata aadodal kesal, ngal ko ñawlugol Senegal kaalisi dollar miliyar ɗiɗi e ko fawi.embere miliyar ujunere e teemeɗɗe ɗiɗi e cappanɗe nayi kaalisi Cefa.

Ñamaande nde Senegal haani yoɓde e nder duuɓi tati.Oo kaalisi ko haanaaɗo huutoreede e sekteruuji keewɗi wondude e serwisaaji ɓurɗi tampude oo sahaa. Ko holno yiiruɗon kabaaru ñamaande heyre Senegal immorde e fedde FMI? Mbele ɗii kaalisiiji ɗi fedde FMI ñawlata Senegal waaway ɓamtude faggudu leydi ndin, battina kadi e ngurdam ɓiɓɓe Senegal.

Yeewtere men On Tottaama Konngol hannde faati ko e  Coftal-ɓalli. Lionel Messi anndinii wonnde o dartinii fettande kippu Argentine. Oo kapiteen Albiceleste, jahroowo duuɓi 39, fellitii yahde fooftere. “Ɗum ko pellital muusngal ngal weeɓaani ƴettude kono miɗo sahaa oo yontii ngam dartina fettande Argentine.” Ko ɗum Lionel Messi holli e winndannde makko saaktaande e dow mejaaji renndo ɗii. O ɓeydi wonnde o yahdii e mbelamma sabu o rokkii sahaaji belɗi leydi makko e kala jiɗɗo-mo. Gila Messi fuɗɗii fettante diɗɗal Argentine ngal, o fettii pottite 207, o naatni loggi 125. O suuti Copa Amerique laabi ɗiɗi (2019 e 2021), ina wonndi e deesewal Coupe du monde e hitaande 2022 to Qatar. Messi kadi heɓii balooje kaŋŋe jeetati woni Ballon d’or.

Hannde,    talaata 1 9ɓuru, hiɗen haala e alhaali Libye. Mbele ɗii guwernamaaji Libye ɗiɗi waawan awtitude wonta laamu wootu walla guwerneman gooto? Imminaaɓe ardiiɓe bannge fuɗnaage e e heeɗɓe bannge hirnaange leydi ndii siifii aadodal, ñande alat faltiiɗo to Tripoli e ballal Dental Adunaaru ONU. Ngal nanondiral hakkunde ɗee senngooji ɗiɗi Libye ko waawayngal fertaade walla udditugol laawol ngam waawude yuɓɓingol suɓngooji hatoƴinaaɗi e mun gila duuɓi keewɗi e nder leydi ndin. Ɗii guwernamaaji ɗiɗi waawii siifude ngal aadodal ɓawto kaaldide keewɗe ɗe ɓe yuɓɓini to Rome e to Tunis. Ɓe faandii e ngol ɗoo lawol, yuɓɓingol suɓgooji hooreyaaku e sarɗinkooji e nder lebbi 24 arooji.

Holno taskorɗon ngal nanondiral siifaangal Libye hakkunde ardiiɓe bannge fudnaage e bannge hirnaange leydi ndii?

Mbele ɗii guwernamaaji ɗiɗi waaway awtitude wonta laamu wootu Libye?

Altine, 31 lewru 8ɓuru, yeewtere men no nawra en hannde to Niger. Ɓalɗe tati caggal etannde samminere laamu Général Abdourahmane Tiani taskaande yontere yawtunde ndee, deeƴre artii e nder leydi ndii. Ɗum ko ɓawto nde konunkooɓe jeyaaɓe e konu heeriingu Niger, dariingu haɓude kuliyankooɓe to senngo Tilaberi, murti eɓɓi liɓude laamu General Abdourahmane Tiani. Oo alhaali jibiniino dillere mawnde e nder leydi ndii. Woodi maayɓe e nder mun, kono adadu woo jonnaaka tawo. Ɓe hollii noon wonnde konu daraniingu kiwal e ndeenka hooreejo leydi ndii fawii junngo e ɓee konunkooɓe murtuɓe ɗuuɗuɓe.

Holno yiiruɗon ndee eɓɓoore ciwlere laamu taskaande Niger yontere faltiinde?

 Mbele oo alhaali Niger no haani maapinde hannde?

Holɗum ndee eɓɓoore battinta e ngardiigu Níger?

Hannde e aljuma, ñannde 28lewru 8ɓuru 2026 ka Taskaram On Tottaama Konngol en kaalii ko faati e alhaali haddugol walla teddinngol sukaaɓe rewɓe, e anngal ɗoftaade sariyaaji leyɗe men toŋuɗi ndee bonnere mawnde. Ko holno alhaali oo fewndori e nder leyɗee mon? Mbelle sariyaaji leydi mon hino toŋi sattini ken fii ngol sunningol? Fii kala e nder koɗooli e misiddaaji leyɗe, heewuɓe ƴettii aadi wallingol laɓarɗe haddirɗe curbaaɓe ɓen, woɓɓe kaŋun no jokkitii teddinngol jiwoy entakoy koy.  Taskaama wonnde Mali e Gine, no ɓuri leyɗe hirnaange Afrik fow sunningol curbaaɓe ɓen. Pelle daraniiɗe hakke sukaaɓe rewɓe to Mali no jokki jippiirooji mun ngam sariya haɗuɗo sunngingol sukaaɓe rewɓe waɗee Mali tawa kala yeɗuɗo mo ñaawete o fawee jukkooje. Tugnaade e limooje mojobere haɓoore oo bone wi’eteende “excision parlon -en”, sukaaɓe rewɓe 89 % jogiiɓe duuɓi 15 haa 49, e 73 % jogiiɓe lewru haa duuɓi 14 no sunninaa Mali.

Ko holno yiiruɗon oo alhaali Mali?

Holko saabii alhaali oo no taskaa e leyɗe heddiiɗe fii kala sunningol ngol no toŋaa ton ?

E alkamisa ñannde 27 lewru 8ɓuru yeewtere men no nawra en Guinee Bissau, nokku to woote referéndum e ko faati e doosgal kesal leydi happaa e alat aroowo. Faandaare waylugol sariya mawɗo Guinee Bissau, ko ngam waylugol no leydi ndin laamoraa, itta laamu ngun e sarɗinkooru watta laamu hooreyaaku, semmbina doole hooreejo leydi ndin.

Hay si tawi konunkooɓe ardiiɓe Guinee Bissau no sifori ɗee woote, huunde tabintinaynde laamu demokarasi e nder leydi ndin, lunndiyankooɓe ɓen ne liddii kamɓe ngol waylugol oo sariya mawɗo. E nder winndannde nde ɓe lollini balɗe yawtuɗe, ɓe noddi ɓiɓɓe leydi ndin waasude taweede e ɗii suɓngooji. Guinee Bissau kadi tawaama e leyɗe wayluɗe doosgal mun ɗii duuɓi sakkitiiɗi, ngam juunnude happu laamu ngun, ɓeydude doole hooreejo leydi, e toɓɓe goɗɗe e goɗɗe …

Hannde alarba ñannde 26 lewru 8ɓuru hiɗen kaala ko faati e yoolagol laaɗe ndiyam e nder leyɗe men Afrik. Alhaali on no taskaa no feewi teeŋti e oo sahaa toɓo walla ndunngu. Najeriya, ko fawi yimɓe 50 maayi yontere faltiinde caggal nde laana maɓɓe yuwi. Ɗum ko waɗi ko e jaangol Goronyo, e nder diiwal sokoto rewo hirnaange leydi ndin. Mali kadi ñannde 13 lewru ndu woonuɗen e mum laana ndiyam iwrunooka Mopti no yaade Poutie e nder commune Socoura yoolino. Rewɓe 15 heddii e nder mun.

Ado ɗum e lewru 1ɓuru e 2ɓuru hitaande wootere nden laaɗe yoolino Mali, maayɓe heewɓe taskaa e mun. Koddiwaar kadi ko fawi yimɓe 10 maayii lewru faltiinde caggal nde laana maɓɓe yuwii e nder wuro Liboli. Oo bone wonaa e ɗee ɗoo leyɗe tan taskaa. Ko holno ɗum fewndori e nder leyɗeele mon? Holko saabii yoolagol laaɗe ndiyam no sukki e nder leyɗeele men? Ko pehe holɗe haana ɓameede ngam falaade oo bone?

Hannde e   talaata 25 lewru 8ɓuru, hiɗen yeewta fii ñawu Ebola jaaliingu RD.Congo. E nder balɗe 100 ñawu ngun warii ko fawi yimɓe 2.500. Ɓe ngu raaɓi ɓen kadi no ɓuri yimɓe 5.000wo. Oo noone Ebola mo RDC wonndi e mun hikka woni ɓurɗo e waarde e taariika nguu ñawu e nder leydi ndin. 

Ko nawnuɓe cappanɗe tato tan e nder teemederewel woni e waawude yiidude e safrooɓe ɓen nde tawno eɓe jogiiɓe caɗeele yiilagol sabu rafi ndeenaagu taskaangu e nder leydi ndin. Fedde adunaaru toppitiinde cellal OMS, anndinii wonndema ñawu ngun huɓindaaka haa jooni. Ko holno faamirɗon oo alhaali? Holko saabi nguu ñawu ebola huɓindaaka haa ni RC.Congo, fii kala ardiiɓe leydi ndin  no semmbini darnde maɓɓe e haɓugol ñawu nguu,  haɗangu layude?