Kuma bɛ aw bolo

Sanjibaw n'a kasaraw, futɛni barika boɲɛ kojugu, nɛgɛbaw, ani fiɲɛbaw kan, wagati yɛlɛman kɔlɔlɔ bi yera diɲɛ fan caaman na, wa an ka Mandé jamanaw fana, yala an ka kan ka yɛlɛmani juman don an ka sow lɔcogo la, ani lɔli tɔw ra i n'a fɔ sirabaw, jitonw ani dɔwɛrɛ ra, yasa ka se k'o wagati yɛlɛman kɔlɔlɔw ɲɛkɔrɔtigɛ?
 

Mali marabagaw y’a latigɛ ko moto minnu janya bɛ se santimɛtɛrɛ 125 ma, olu bolili, u sanni n’u feereli sonsorola jamana in togodaw la. Nin latigɛ min tara zuwɛnkalo tile 3 laɲini ye, ka moto ninnu bolili de bali jatigɛwalekɛlaw fɛ, olu minnu bɛ ye ka caya o motow de sanfɛ. Sahel jamanaw kɔnɔ, jatigɛwalekɛlaw ka tagamafɛn ye motobaw de ye, o de kama Mali marabagaw ye nin latigɛ ta walasa ka fɛɛrɛ sɔrɔ o la.

Hali n’a laɲini ye jatigɛwale kɛlɛli ye a kɔlɔlɔw barika bɛna bonya jamanadenw sivili wɛrɛw mi. Nin moto ninnu ye togodamɔgɔw caman ka baarakɛminan lo ye, wa ali o ka banabagatɔw bi ta o motow lo kan ka taga n'o ye dɔgɔtɔrɔsow ra.

O la, nin latigɛ in nafa n'a kɔlɔlɔ bɛna se ka kɛ mun ye ? A bɛ se ka jatigɛwalekɛlaw bali o ko ka binkaniw kɛ wa? Lakanako lɔnbaga, Ben DIABATE b'aw ka bi ɲininkaliw jaabi ka bɔ Mali la.

Baabu fɔlɔ b’an lase Mali jamana de kan kan. Mali marabagaw ye latigɛba fila ta dɔgɔkun in kɔnɔ, a fɔlɔ o ye ka motobaw bolili balili ye togodaw la fɔ san kelen, laɲini ye ka dɔ bɔ jatigɛwalekɛlaw ka tiɲɛniw la. Nka Kabi n’a lasera, latigɛ in kumaw cayalen don. Ni jamadenw dɔw ko fɛɛrɛ ɲuman don, dɔw fana k’a kɔlɔlɔ bena bonya kosɔbɛ togodalamaaw de kan, olu minnu fana ka bolimafɛn fanbaw bɛɛ y’o motosuguyaw de ye

O kerɛfɛ, Mali ye nafolo labila ko ni mɔgɔ min kɛra JNIM jatigɛwalekulu ɲɛmɔgɔw ni FLA banbacikulu ta dɔw lasebaga y’u ma, k'a kasabi b'a ta sefa miliyɔn kɛmɛ duuru la fɔ miliyari fila. 

O kɔ an be taa Sénégal,  jamanakuntigi Bassirou Diomaye Faye kunu dantigɛlikumaw cayalen don yen fana. Jamanakuntigi kɔrɔ Abdoulaye Wade ka san kɛmɛ laɲɛnɛmayali kɛnɛ kan, Bassirou Diomaye Faye fana y’i dantigɛ fanga sɔrɔcogo ni bɛjɛfanga kan.

Hali n’a ma PASTEF politikitɔn ɲɛmɔgɔ Ousmane SONKO tɔgɔ fɔ,  jateminɛkɛla caman y’o minnu bila tajurusara tigɛlimani minan  kɔnɔ. Bawo Sonko de fɔlɔla k’i dantigɛ kɔsa in na jamanakuntigi in ka nin waati hakilinaw kan. 

Nin dɔgɔkun in Kuma b'aw bolo jɛmukan kɛnɛ kan aw kumana baabu minnu kan, olu dɔw ye La Guinée wasadenw ani mɛɛrikalataw temɛcogo ye, Sénégal marabagajɛkulu kura sigili PASTEF politikitɔn kɔ, Benin jamanakuntigi kura ka AES taama ani RD COngo politikiko kuma. Moussa Alou COULIBALY y'aw hakilina minnu fara ɲɔgɔn kan, an k'olu lasɔrɔ.

RD CONGO, Ebolabana magan kɛrɛfɛ, politikikɛnɛ fana sɛbɛkɔrɔ bilisaɲagaminen don nin waati, fanga ani a sinaw cɛ. Faaba kɔnɔ, Kinshasha kunu, jamanadenw cayara kosɛbɛ ka fangasinaw ka farankantɔnba C64 ka weele jaabi n'o ye ko maa si tun kana taa i ka baarayɔrɔw la, walima ka yɔrɔw dayɛlɛ. Nin ko bɛɛ kɛra nisɔngoyayira dɔ de hukumu kɔnɔna na, jamanakuntigi Félix Thissékédi n'a ka marabagajɛkulu ka laɲini dɔ kama, ka yɛlɛma don sariyasunba kɔnɔ. 

Félix Thissékédi ko ka da kɛlɛw kan, RD CONGO kɔrɔnyanfan marabolo Nord-Kivu kɔnɔ, ko jamanaɲɛmaakalata nata san 2028, o tɛna se ka labɛn, bawo ko bɛna kɛ ka jamanaden dɔw sen bɔ kalata la. O min bɛna bɛn fana ale ka sarati filanan kuncɛli ma. Sariya t'a yamaruya ka sarati sabanan kɛ ka tugu ɲɔgɔn kɔ, walima fana ka yɛlɛma don sariyasunba  kɔnɔ walasa ale ka to jamana in kunna yann'a kow ka fura sɔrɔ. A y'a fɔ k'a lajɛya fana ko sarati sabananko t'a kɔnɔ, nka ni jamandenw y'a lanini k'a be sɔn fana. Fangasinaw ko abada, sarati sabanan ko don, n'o tɛ ko sariyasunba kɔnɔkow, falenni kalata "referêndum" ni jamanaɲɛmaakalata bɛɛ ye kalataw de ye. Fangasinaw ko ten. Yala aw ye nin kow kunbɛn cogodi? 

Tile 10 a ka kalenkandi kɔ, Benin jamanakuntigi kura Romuald Wadagni y’a ka farafinna tilebiyanfan taama fɔlɔw kɛ zuwɛnkalo in tile fɔlɔ n’a tile fila cɛ. O taamaw la nafamaba dɔw kɛra a ka Niger ani Burkina faso ta ye. Bawo kabi san 2023, Mohamed Bazoum ka fanga dafirili kɔ mankanw tun bɛ Benin ni Niger cɛ dancɛw datugulen don.

O bɛ fara Niger marabagaw ni Burkina taw ka waati bɛɛ jalakilikanw kan ko Benin ni kɔkanjamanaw bɛ bɛnbɛnbɛn na k’u ka jamanaw ka basigi yɔkɔyɔkɔ ni jatigewalebinkanniw ye.

Nka kabi n’a sigira Patrice TALON nɔ na, Romuald Wadagni k’a b’ afɛ ka tɛgɛdiɲɔgɔnma kɛ n’o AES jamanaw ye. 

Kɛrɛnkɛrɛnneya la, lakanako sirafɛ ka se sɔrɔ jatigɛwalekɛlɛ la, politikiko gɛlɛyaw madali la fɔ ka taa se sɔrɔko bunakun ma. Benin Niger ni Burkina bɛɛ ka minanw tun be  tɛmɛni Benin kɔkɔjida ye.

Yala, aw ye Benin jamanakuntigi kura ka nin taama in kunbɛn cogo di?  Aw bolo fura don a ni AES jamanaw cɛ gɛlɛya la wa? 

Anta BARRY jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ politikikow dɔnbaga don, ale de b'aw ka ɲininkaliw jaabi bi

Tile 11 makɔnɔni kɔ, MinisirIɲɛmɔgɔ kura Mahamadi Al amine LO y’a ka marabagajɛkulu minisiriw tɔgɔ da kɛnɛ kan…

Minisiri 30 u cɛma muso 4… Nka dabalibanko, Ousmane SONKO ka PASTEF k’olu sen tɛ nin marabagajɛkulu in ko la…
Bawo k’u ka laɲiniw bɛɛ ma ta ba la, n’o dɔw ye, kiri latilenniko ye, Sénégal ka juruw mabɛnni, yurukuyuruku kɛlɛli ani minisiriso kɛrɛnkɛrɛnen dɔw ka d’u ma iko Kiriko minisiriso ani jamana kɔnɔkow minisiriso…
 

Nka o waati jan kumaɲɔgɔnyaw kɔ… jamanakuntigi  Bassirou Diomaye Faye ni wasabulon ɲɛmɔgɔ ni PASTEF ɲɛmɔgɔ Ousmane SONKO ma bɛn fɔtaw la…

Kasɔrɔ PASTEF tɔnden ani Wasaden dɔw fana bɛ marabagajɛkulu in kɔnɔ…

La Guinée, kunu u kalatala miliyɔn 6 ni kɔ de tun weelelen don kalatasow kɔnɔ ka t’u ka wasadenw ani mɛriw sugandi…. Wasaden 174 ani mɛri 360 ni kɔ…

Nin waati in yɛrɛ la, ɲɛw bɛɛ jɔlen bɛ kalatakoɲɛnɛbɔ cakɛda DGE de la ka jaabi kunfɔlɔw makɔnɔ…

Nka yan’o cɛ, yala aw ye kunu kalata ninnu kow ye cogodi… yala jama bɔra i n'a fɔ jamanaɲɛmaakalata tɛmɛnen wa teri kalatalaw ye fangasinaw de weelekan lamɛn minnu ko jama kana bɔ ka taa tali kɛ kalata ninnu na….

Kalatakɔlɔsilikulu dɔw, kunnafonidisow ni jateminɛkɛla caman kɔnin ka fɔ la k’a ko jama bɔta ma caya ka d'a caman kan. O dɔ ye kalata in yɛrɛ kɛcogo faamuyabaliya bawo kalata fila de tun bɛ ka kɛ ɲɔgɔn fɛ…

A kow bɛnen ni seliba ɲɛnɛjɛw ye sabula ko maa caaman de taara u ka duguw la… o gɛrɛfɛ, fangasinaw ka weelekanw fana b’a la…

Yala aw fana y’a ko bila o minan de kɔnɔ wa.

Musow n’u ka yɛrɛyeyaw bɛn’a diɲɛkɔnɔ wa u ni cɛw bɛɛ dama ka kan hakɛ ani kiiri siraw taamali la. 

Musow lafasabaga Olympe de Gouges ka nin hakilinaw de b’an lase an ka bi jɛmukan baabu dakun na…. O min be talikɛ musow ka kiiri sɔrɔliko gɛlɛyaw kan farafinna.

A ko cɛni musoya binkaniw wali dankari walew mana ta ka musow sɛkɛrɛ k’o kiirijɛlen sɔrɔli gɛlɛya da ye bi farafinna.

Jango ko  kɛlɛ wali basigibaliya nɛ jamana minnu kɔnɔ.  Kasɔrɔ farafina jamana caman y’u tɛkɛnɔ bila Farafinna ani diɲɛ ka bɛnkan baw k’u be musow ka hakɛw lafasa sira sugu bɛlajɛlen kan…infɔ Maputo bɛnkan sɛbɛn n’u k’a ma Protocole de Maputo.

Yala musow yɛrɛ hakilina ye mun ye o kow kan… mun kelen de bɛ kiiri sɔrɔliko gɛlɛya musow ye bi farafinna… fɛɛrɛ jumɛnw de b’a la.

 Kunu ni bi ye silamɛnw ka seliba ye diɲɛ  Manden jamanaw kan… Yafa deli ani duwawu don waati don ɲɔgɔn ye ani jamanaw lahalaya kan…O kɔ yala ɲinan seliba in kɛra cogodi aw ka jamanaw kan… Ani san tɔw bɛ cogodi… Yala dadumunifɛnw ani sagakow olu sɔngɔw tun ka nɔgɔ wa…
Aw ye seli in kɛ gɛlɛya jumɛnw de kɔnɔ aw ka jamanaw kɔnɔ… laɲini jumɛn b'aw bolo ka ɲɛsin aw ka jamanaw marabagaw ma nin seli waati in na…