Kuma bɛ aw bolo

Kabi Avirilikalo laban binkanninw kɔ Bamako ani Mali fan caaman fɛ, faaba in donni an'a bɔli kɛlen don ko gɛlɛmanba ye JNIM jatigewalekulu ka gɛrɛntɛ sababu la….

Siraba minnu bɛ Bamako ni Mali marabolo wɛrɛw don ɲɔgɔn na, jatigɛwalekulu in kɛlen bɛ ka t’u banamini olu fan caman na…

Dɔgɔkun furancɛ tɛmɛnen, donnitamɔbiliw ni dugutaamɔbiliba caman jɛnina u fɛ, …iko Segou ani Bamako cɛ siraba kan…

O kɛra sababu ye, taamakɛ cakɛda caman y’u ka taanigaseginw sonsori fɔlɔ… Hali mɔbili minnu bɛ taa hali Mali kɛrɛfɛ jamanaw kan olu fanba bɛɛ lajɔra…

Mɔbilibolilaw , jagokɛlaw, ka fara taamakɛla gwansanw kan, bɛ de bɛ k’I ka jɔrɔ yira nin ko la, jango ka kɛɲɛ ni Seliba ɲɛkɔrɔla in ye.

o waati min na,  saga tun bɛ doni ka bɔ Mali la k’a kɛrɛfɛ jamana caman sɛgɛrɛ, o bɛɛ gɛlɛyalen don… O bɛ n’a ta Mali kɛlɛbolo fana b’a ka cɛsiriw la ka taa ɲɛ ni lakana baaraw ye…

Yala, aw ye nin ko in faamuya cogodi… fɔɔ waati jumɛn nin kow bena ban Mali kɔnɔ, jamandenw dun a kɔlɔlɔw bɛ secka kɛ mun ye olu kan… Marabagaw ka cɛsiri dun aw ɲɛ b’o  la cogodi?

An bena kuma jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ baaraɲɔgɔnyaw taabolo falenni ko de kan, ka kɛɲɛ ni France ani Farafinna ka lajɛba baaraw ye minnu be senkan Kenya jamana kan. Yala baaraɲɔgɔnya sugu jumɛnw de nafa be Farafinna kan an be don min na iko bi, ani farajɛjamanaw cɛ….  Kabi waati jan a kumaw cayalen don Farafinna…
 

 France jamanakutigi, Emmanuel Macron k’u bɛna yɛlɛma don u ni Farafinna cɛ baaraɲɔgɔnya taabolow la… ka bɔ yiriwako-dɛmɛ “Aide au Developpement” la k’a kɛ sisan nafolodonkow ye Farafinna yɛrɛ kɔnɔ…”Investissement”…

laɲini ye ka yɛlɛma don kow kɛcogo la, a ka bɔ dɛmɛ gwansan na. Jamanaw bɛɛ ka nafa sɔrɔ ani ka bɛɛ ka yɛrɛyeya boɲa.

Emmanuel Macron ye misali ta u ni Kenya ka baara cogoya kan a ko France ka cakɛda 140 ɲɔgɔn de b’o jamana in kɔnɔ wa k’u ye baara di Kenyaka baa 36 de ma…

O kɔ nafolodon kow lahidu fana tara min kasabi bɛ t’i jɔ Erowari miliyari 23 la… o bɛna don, kuranko cakɛdaw, sɛnɛ, kɛnɛyako ani yiriwa sira caman na, nka ni cakɛdaw ka sira ye…

Yala aw hakilina ye mun ye o baaraɲɔgɔnya taabolo kuraw la… Aw bolo o de nafa ka bon Farafinna ma wa? Yɛlɛma sugu jumɛnw de ka kan ka don a ko la halisa….

Bi jɛmukan baabu be RSF ka jalakilikanw de kan ka ɲɛsin Burkina Faso marabagaw ma. Kunnafonidilaw ka lafasalitɔnba in y’a yira ko maa diyagoyaminɛnen caman bɛ bolo la gundo la kaso dɔ kɔnɔ Ouagadougou, an bɛ kuma o baabu de kan.

Yala gundolakaso dɔ bɛ Burkina marabagaw bolo Ouaga 2000 kin na wa ? Repporters san Frontières baɲumankɛtɔn kɔni k’u sera k’u tɛgɛ da o kisɛ kan dɔgɔkun tɛmɛnen. 

Kunnafonidilaw ka lafasalikɛtɔn in  ko seere dɔw ka fɔ la, ko kunnafonidilaw, laadaɲɛmɔgɔw, dɔgɔtɔrɔw ani kiiritigila maa caman de minɛnen b’o kasow kɔnɔ ni nimatɔɔrɔwalew bɛ to ka da u kan u kɔlɔsisɔrasiw fɛ.

RSF ko kunnafonidila, Atiana Serge Oulon min minɛna kabi san 2024, k’o yɛrɛ bɛ nin so kofɔlen dɔw kɔnɔ, kasɔrɔ maaw bolo ko l'évènement kunnafonidigafe ɲɛmɔgɔ in bɛ kɛlɛdaga de la i n'a fɔ a bɛ deli k’o ye cogo min Burkina faso.

Nka Burkina marabagaw yɛrɛ ma fosi fɔ ka kɛɲɛ ni RSF ka nin jalakilikanw ye. Wa avirilikalo tɛmɛnen tile 2, yen jamanakuntigi Capitaine Ibrahim TRAORE ko hadamaden sariyaw bonyalen don olu fɛ yen, nka ko jamana bɛɛ n’a ka mara kɛcogo don. 

Yala aw ye nin kow faamuya cogo di?  Nin kaso suguw yeli jamana kɔnɔ aw b’o bila minan jumɛn de kɔnɔ ka kɛɲɛ nin adamadenw ka josariyaw bonyali  ye?  

Mamadi KABA hamadenw ka hakɛkow dɔnbaga ka bɔ La Guinée de bɛn’an ka bi ɲiningaliw jaabi.

I n’a fɔ aw b’a kalaman cogo min bi ye juma ye, o kɔrɔ ko baabu kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ bolo kɔrɔ, nka kuma labilalen don lamɛnbagaw ye u diyaɲɛ baabuw de kan…. O siratigɛ la bi jɛmukan bɛna kɛ baabuba saba kan…

A fɔlɔ b’an lase CIV, ka kuma yen kalatakoɲɛnɛbɔkulu CEI ciliko kan marabagaw fɛ araba don…  CEI yɛrɛ sigira kabi san 2001 waati de… o ni sisan cɛ ale de ye CIV kalataw bɛɛ lajɛlen labɛn, hali ni sɔsɔliw ni makanw wulila a kalata caman kɔ… Bawo ko majɛ caaman yera CEI ka baaraw la… Fangasinawn fasoden tɔgɔlatɔnw ni kalatakɔlɔsilikulu caman y’o fɔ…

CIV jamanakuntigi Alassane Ouattara yɛrɛ y’o lakodɔn a ka kuma laban senfɛ CEI kan… Nka CEI cili nin waati in na aw ye mun faamu o kan, an bɛn’o lasɔrɔ…

O kɔ an be sɔrɔ ka taa Mali lakanako lahalaya kan… an be don min na iko bi JNIM jatigɛwalekulu ka gɛrɛntɛ sigilen Bamako kan kabi Avirilikalo tile 25 binkanninw kɔ Mali fan caaman kan, FLA banbagacikulu ka dɛmɛ kɔnɔ… Bamako donsiraw tigɛli, binkannin, gɛrɛntɛw, marabagaw ka wulikajɔw… foo waati jumɛn nin ko bena ban, fɛɛrɛ jumɛn b’a ko la.

Ka sɔrɔ k’a ko kuncɛ ni Kunnafonidilaw ka baara kunkan gɛlɛyaw ye Sahel jamanaw kan, an be don min na iko bi… kunnafonidiko ɲuman, kunnafoni kolonw kɛlɛli foo ka taa se kunnafonidilaw ka kuma kannabilaliko gɛlɛya ma….

Sisan kɔnin a ko lajɛyara. San 2026 LDC finali tanbagaw dɔnna, France ka PSG ani Angleterre ka Arsenal de bɛna u disi da ɲɔgɔn na o jɔnjɔn nɔfɛ mɛkalo tile 30 nata Budapest, Hongrie jamana kan. O yɛrɛ kow bɛɛ lajɛyara PSG ni Bayern ka surɔ filanibin kunbɛn de kɔ, kelen ani kelen,  kasɔrɔ taali kunbɛn na, PSG de tun ye sebaaya sɔrɔ  5 ani 4. Hali ni PSG de ye finali sira sɔrɔ, a kunbɛn fila si de ma nɔgɔya.

Ka kɔn olu ta ɲɛ, Arsenal fana ni Atletico Madrid de karila ɲɔgɔn na, n’olu tun farala ɲɔgɔn na filaninbin na taalikunbɛn na. Bukayo Saka ka celu kelen ye finali sira di Arsenal san 20 tɛmɛnen kɔ. A ko fana tun gɛlɛyara kosɔbɛ!

Yala aw hakilina ye mun ye o demifinali ninnu tɛmɛcogo kan! Balinakow kɛra la wa ? walima aw sigilen tun don ni nin jaabiw ye? 

Ntolantan jumɛn de sera ka manamana kosɔbɛ aw fɛ?  

Finali nata dun, PSG ni Arsenal la, jɔnin kelen de bɛna se ka ɲinan Ligue des champions jɔnjɔn ta?

An baaraɲɔgɔn, ani farikoloɲanajɛ jɛmukan labɛnbaga Sadio DOUCOURE de b’an bolo kɔrɔ bi k’aw ka ɲiningaliw jaabi.

Kabi n’u minɛna, a kumaw cayalen don kɔsɔbɛ, fɔ kana se u ɲangili ma san naani kaso la… wasaden musow, Ghamou Achour ani Mariem Cheikh Dieng de ko don… Fangasina wasaden ninnu tun lakodɔnen don kɔsɔbɛ jɔnyawale kɛlɛli hakilinaw lafasali de la…
 

Wa, u minɛna o wulikajɔw yɛrɛ de senfɛ k’u ye dankari kɛ faso ka taamasiyɛnw na, dɔgɔyalikanw ani maaw lasuli ka fariyawalew kɛ.

Fangasinaw ko sariyasɔsɔ don marabagaw fɛ… bawo ko wasaden ninnu donna kaso la kasɔrɔ u ka wasadenya birifini ma b’u kan…

Nka Mauritanie dɔrɔn tɛ, an y’o ɲɔgɔn ye CIV san 2020…

Farafinna fan wɛrɛw fɛ fana,… Iko Senegal…  wasadenw ka wasadenya birifiniw bɛ b’u kan tuma bɛ ni k’u don kaso la…

Yala a y’o ko ye cogodi … Aw bolo wasadenw bɛ se k’u ka wasadenya kɛ ka ɲɛ bi o cogo la Farafinna wa…

Aw yɛrɛ hakilina ye mun ye wasadenya birifini ko la an be don min na I ko bi….

Bi jɛmukan baabu bɛ tali kɛ dunanw mangoyawalew de kan Afrique du Sud jamana kan nin waati labanw na. Ko kura tɛ Afrique du Sud, nka a bɛ ka fanga sɔrɔ  kabi avirilikalo laban na. Dunanw mangoyawalew de ko don. O walew bɛ ka ta ka ɲɛsin farafinjamana caman denw de ma Afrique du Sud nin waati labanw na Cap Oriental ani Durban marabolow kɔnɔ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, Ghana jamanadenw, Nigeria , Senegal, Ethiopie o n’a ɲɔgɔnna caman.

O walew bɛ ka kɛ farankankuluw de fɛ iko "opération March and March" walima « Dudula » k’u gwɛn, zulukan na.

Nigera jamanden fila yɛrɛ ye saya sɔrɔ a kow senfɛ ka ban, wa caman wɛrɛw be k’a ɲini ka Afrique du Sud bila. U ka dusukasiw yirali kɔ nin walew kan, jamana caman marabagaw ye weele bila Afrique du sud taw ma u k’u ka dunanw ka lakana sabatai. Yen marabagaw fana ko wale ninnu tɛna to ɲangibali ye.

Jateminɛkɛla caman ka fɔ la, ko nin wulikajɔw ni fariyawalew ka ɲɛsin dunanw ma Afriuque du Sud, ko k'o kun ye baarantanya ani faantanya jugu de nɔ ye jamanaden fanba kan. 

Nka aw yɛrɛ dun aw y’a kun kɛ mun ye? fɛɛrɛ jumɛn de b’a la? 

Aboubacar Demba DIABY, polkitiki ani sigidakow dɔnbaga, de ben'aw ka ɲiningaliw jaabi kabi La Guinée faaba la, Conakry.

Kunnafonidilaw ka hakɛw lafasalitɔnba ‘’Reporter sans Frontière’’ tɔgɔ surunya la ''RSF'' y'a ka san jatiminɛsɛbɛn carin alamisa tɛmɛnen. Tɔn in ka fɔ la, kunnafonidibaaraw yɛrɛyeya ma deli ka lagosi k'a se ni san 25 labanw ma, diɲɛ kɔnɔ. Jamana 180 kan, dɔ bɔra jamana 100 ɲɔgɔn le ka kuruw hakɛ la san 2026 in kɔnɔ, RSF ka jatiminɛsɛbɛn in bi min yira. 

An ka Mandé jamanaw cɛma, tɔn in ko jamana min seginna kɔ, ka tɛmɛ tɔw bɛɛ kan  kunnafonidibaaraw yɛrɛyeya sirafɛ san 2026 kɔnɔ, k’o ye Niger ye.

O jamana in bɔnɔna fo  kuru 37 la, k’a yɛrɛ sɔrɔ lɔyɔrɔ 120nan na, salon ni ɲinan cɛ. AES jamana wɛrɛw i n'a fɔ Mali, ale bi tugu lɔyɔrɔ 121nan  na.  Burkina-Faso, ale   bi  lɔyɔrɔ 110nan na ɲinan ni 5 bɔlen ye a ka kuru hakɛ la ni salon cɛ.   RSF ka jatiw la halisa dɔ bɔra  La Guinée fana seginna kɔ ni kuru 8. Sénégal fana jɛra kuru 4 la, san 2026 in kɔnɔ. 

Farafinna jamana dɔw fana ye ɲɛtaga sɔrɔ tɔn in ka fɔ la. O dɔw ye Côte d’Ivoire. Kuru 10 le farala o jamana in jɔyɔrɔ kan ɲinan ni salon cɛ. Nigeria fana b’o cogo kelen in na. Togo fana ye ɲɛtaga sɔrɔ ni  kuru 20 ye . Tchad kuru 15. 

Farafinna kɔkan kunnafonidilaw ka yɛrɛyeya lagosira fana jamana caman kɔnɔ ɲinan , ‘’RSF’’ ka Jatiminɛ in bi min yira halisa. 

O jamanaw ye misali la USA, Iran, dɔ bɔra olu minnu fana ka kuruw hakɛ la ŋinan. 

France b’a lɔyɔrɔ kɔrɔ la iko salon. Erythrée fana tora a lɔyɔrɔ kɔrɔ la,  180nan,  jamanaw bɛɛ kɔ i n'a fɔ salon.

Bi adamadenw ka hakɛw lafasabaga, Mahadi KABA, b'aw ka  ɲininkaliw jaabi.

Ni mɛkalo in na, an ye kow  taabolo falen dɔni, ka muso ka nin kalo in kɛnɛ kɛrɛnkɛrɛnnen sigi muso lujuratɔw ka baarako gɛlɛya kan ka kɛŋɛ ni baarakɛlaw ka lon kɛrɛnkɛrɛnnen ye, o min bi ŋanamaya san bɛ ka mɛkalo tile fɔlɔ. Maïmouna SANOGO.

Mali la,lɔgɔkun furancɛ in jatigɛwalebinkanniw kɔ, lonnatɛmɛnfanga ɲɛmaa, Général Assimi GOITA bɔra ka hakilisgikanw fɔ jamanadenw ye. A ko o sera k'o tɛgɛ la kow kan. Nka JNIM jatikɛwalekulu tun ye bagabagalikumaw fɔ taratalon, u y'u ka bagabagalikanw lawaleya ni gɛrɛntɛ kura sigili ye Bamako kan. Tile damadɔ dɔrɔn,  u ka binkanniwalew kɔ jamana dugu caman kɔnɔ. 

A gɛrɛntɛ sigilen don, sira damadɔw de kan minnu taamalaw ka ca kosɛbɛ. O dɔ ye Bamako ni Kouremalé cɛ, Bamako ni Ouélessebougou ka fara Bamako ni Sorybougou cɛ kan. Yala jigiya be yen ko basigi bɛna segin ka na sisan wa?  Kow taabolo bɛ jɔrɔkun bɔ halibi wa?