Kuma bɛ aw bolo

An be Sénégal politikiko kan dakun na bi kokura ka kuma Minisiriɲɛmɔgɔ kɔrɔ Ousmane SONKO segini kan wasabulon kɔnɔ.

Kabi kunu ɲɛw bɛ jɔlen don Sénégal ka politikikɛnɛ kan. Bawo a tɛgɛ koli kɔ ka bɔ Minisiɲɛmɔgɔya la, Ousmane SONKO seginn'a ka wasadenya la, ni ka wasabulon ɲɛmɔgɔya minɛ. Sénégal ka wasaden 165 cɛ ma kunu, u wasaden  133  de ye kalataw kɛ ni 132 y’u kan di Sonko ma…

Nka fangasina wasadenw ma sɔn ka tali kɛ nin kalata in na bawo u ko fangadafiri don ka ɲɛsin jamana sariyasunba ma…Wasabulon tɛna kɛ maa si ka sariyaw latɛmɛ yɔrɔ ye minnu nafa tɛ jamanadenw kan… Ousmane SONKO ka kuma fɔlɔ dɔw kɛra nin de ye a sigilen Wasabulon ɲɛmɔgɔya la..

A k’a bolobɔlen don kumaɲɔgɔnya la fanga n’a sinaw bɛɛ ye… wa kumaɲɔgɔnyaw bɛ kɛ hakilinaw de kan, k’a tɛ kɛ mɔgɔ ni mɔgɔ cɛ…Jɔrɔnanko Sénégal jamandenw caaman bolo u ka jamana mara siniɲɛsigi kunkan… Aw fana ye nin kow kunbɛn cogodi… Aw bolo mun de tora jamanakuntigfui Bassirou Diomaye Faye n’a ka minisiriɲɛmɔgɔ kura ye sisan.

Ale y’a ka kalenkandi kɛ karidon, ni ka jamanaɲɛmɔgɔya minɛ, Romuald Wadagni de ko don. Benin jamana kalifalen don a la sisan fɔ san 7 nata. A ka dantigɛliw senfɛ o kalenkandi kɛnɛ kan, Romuald Wadagni ka kumaw sinsinn fɛnba saba de kan. Ka jamana ka sɔrɔko hakilinaw mabɛn walasa  tɔnɔbɔli dama ka kɛɲɛ jamanadenw fanba la… Lakanako juru cɔrini ka kɛɲɛ ni JNIM jatigɛwalekulu ka binkanniw Benin kɛɲɛkanyanfan kan waati caman.

Ale ni baaraɲɔgɔnya bolodali kokura ni AES jamanaw, Mali Niger ani Burkina Faso, olu minnu tun ni fanga kɔrɔ cɛla gɛlɛyalen don kosɔbɛ.

Yala, aw ye Romuald Wadagni ka o mara fɛɛrɛ laselenw ye cogo di? Aw bolo baara gɛlɛn kɛta jumɛnw de bɛ ka jamanakuntigi in makɔnɔ?  Patrice Talon ka san 10 mara dun Benin kunna aw y’o ye cogo di? Mun de ɲɛna ani mun de tiɲɛnn’a bolo ni ɲɛ ka kan ka sin o ma? 

Politiki ani lakanako ɲinikɛlaw IPSE ɲininikɛ cakɛda la France, Sadio Morel Kante de bɛn’aw ka ɲiningaliw jaabi.

Sénégal jamana kan, kabi jumadon wulafɛ, politiki kɛnɛ kɛlen don "daga wulila songala ma ye ye" bawo  minisiriɲɛmɔgɔ Ousmane Sonko bɔra a jɔyɔrɔ la jamanakuntiogi Bassirou Diomaye Faye fɛ. A ka politikitɔn PASTEF ɲɛmɔgɔw n’a tɔnden caman fana y’u ka baaraw bila walasa k’u ka dɛmɛ lase u ka ɲɛmɔgɔ Ousmane SONKO ma, o maaw cɛma wasabulon ɲɛmɔgɔ El Malick Ndiaye, hali n’ale k’a y’o kɛ jamana ka nafa de kama.

Nin kow bɛɛ lateliyara minisiriɲɛmɔgɔ kɔrɔ in ka jumadon dantigɛliw de kɔ wasabulon ɲɛma, o min na a da sera ani jamanakuntigi ka bɛnbaliya ma.  Jɔyɔrɔbatigiw dɛmɛnafolo dɔ ko kan, "caisse noir" wali "fond politique",  fɔ ka taa se cakɛdaba ɲɛmɔgɔw ka kɔkantaama fuw ma.

Kabini nin baarabilaw kɛra, barodaw ɲagalen don, ɲiningaliw, dɛmɛyira, jalakiliw ani sɔsɔliw.

Aw yɛrɛ ye nin jɛɲɔgɔnkɔrɔ fila ka farali kunbɛn cogo di?  a kɔlɔlɔw bɛ se ka kɛ mun ye don nataw la? yala Bassirou Diomaye FAYE bɛna se k’a ka mara kɛ nɔgɔya la wa? .

O ben’an bila k'an da don baabu naani de la. An bɛna fɔlɔ ka jatigilaminɛ RD Congo kuma yen Ebola sufaya kura poyili kan nin dɔgɔkun labanw na… an be don min na iko bi siga bɛ yen ko bana in ye se  sɔrɔ maa 150 ni kɔ de kan… maa 6 ni kɔ u ko bana in bɛ sɔrɔ olu fana de la RD Congo kɛɲɛkan n’a kɔrɔyanfan marabolow kɔnɔ…

Baabu filanan b’an lasegin an ka kunu jɛmukan dakun na… Mɛkalo in tile 31 wasaden ani mɛrikalata kanɲiniw la Guinée jamana kɔnɔ…. Kabi kalo in tile fɔlɔ, fɔɔ sisan cebɔw b’u yɛrɛ la jamana in ɲɛfɛ walasa u ka ye mɛri 342 ani wasaden 147 nataw cɛma… Nka yala tile mugan ni kɔ tɛmɛnen kɔ o kanɲiniw bɛ ka tɛmɛn cogodi…aw ka jateminɛw an be n’olu sɔrɔ o baabu kan kokura…

ɲina ma kɛ Seliba Sagako fana kɔ… yala olu kɛlen don ka suguw labɔ nin waati la aw ka jamanaw kan wa… u sɔngɔkow bɛ cogodi fana nin waati… ka kɛɲɛ ni lakanako gɛlɛya ye sahel jamanaw kan… Sabula, saga tun be donni kosɔbɛ ka bɔ yen jamanaw de kan ka Manden fan caman lasɔrɔ….

 

Bi jɛmukan baabu b’an lase la Guinée, ka kuma yen mɛkalo tile 31 nata wasaden ani mɛrikalata kanɲiniw taa cogo kan…. kabi mɛkalo in tile fɔlɔ kanɲiniw ntana gosilen don la Guinée. O ni bi cɛ wasadenya ani mɛriyaɲini cɛbɔw b’u yɛrɛ la jamana in fan 14 bɛ lajɛlen fɛ…

Laɲini ye u ka se ka ye la Guinée ka mɛri 342 cɛma walima wasaden 147 mɛkalo tile 31 kalataw kɔ….

O don yɛrɛ, kalatala miliyɔn wɔrɔ ni kɔ ka kan ka t’u ɲɛnatɔmɔ nin cɛbɔw cɛma…

Nka kasɔrɔ ani kalata tɔɔ tolen don iko, tile 10 ɲɔgɔn… kalatakɔlɔsilikulu caman ko kanɲini ninnu tɛ ka se ka jama labɔ i n'a fɔ a be deli ka kɛ cogo min. Wa fangasina FRONDEG politikitɔn min tun y’i senbɔ kalata in na, ko k'a seginni fana ma yɛlɛmaba don kaɲini ninnu tɛmɛcogo fana na…

Yala aw y’o kow faamuya cogodi… Aw minnu bɛ la Guinée aw fana ka jateminɛ ye mun ye nin wasaden ni mɛrikalata kanɲiniw kan…

 

San 2027 CAN siraɲini jamana 48 bɛ y’u kunbɛnɲɔgɔnw dɔn kunu… O kɛra CAF ka kuluciw de kɔ Farafinna ntolankoɲɛnɛbɔkulu in ka dagayɔrɔ la Caire, Egypte jamana kan. U ntolantantɔn 48 de tilanna kulu 12 ni ɲɔgɔn cɛ… Sɛputanburukalo nata ni san 2027 marisikalo cɛ…. U jamana 21 de bɛna sira sɔrɔ ka taa fara CAN labɛnbaga jamana sabaw kan… Kenya, Tanzanie ani Uganda….

Nin kuluciw kɔ, jateminɛkɛlaw, ntolan kanubagaw bɛ n’I ka jateminɛw bɛ ɲɔgɔn na. Ni dɔw bolo ko kulu dɔw bɛna sɛbɛkɔrɔ gɛlɛya I n'a fɔ Ghana, CIV, ani Gambi ka kulu C…dɔw b’a yira ko jamana dɔw iko Senegal, Egypte; Maroc ani Nigeria bin yɔrɔw ɲɛna…

Nka Aw yɛrɛ dun, aw ye nin kuluw ye cogodi… Aw bolo san 2027 CAN siraɲini in bɛna kɛ cogodi…

 

Mɛkalo tile 27 ni tile 28 nata ye silamɛw ka seliba ye Manden jamana caman kɔnɔ. O seli bɛ laɲɛnɛmaya ni sagaw sarakali ye. Waati don fana jamana caman marabagaw bɛ  fɛɛrɛw sigi senkan walasa saga ka se ka labɔli kɛ suguw kɔnɔ, ani fana a sɔngɔw kana gɛlɛya ka tɛmɛn. Misali la, Bukina marabagaw ka o fɛɛrɛ dɔ kɛra ka banganw labɔli bali u ka jamana kɔnɔ ka taa kɛrɛfɛjamanaw kan fɔ waati min.

Sénégal, olu ye sifin baganmaralaw de kɔrɔmadon fɔ sefawari miliyari fila ni kɔ, ka fara u ni Mauritanie ka tɛgɛdiɲɔgɔn ma kan.

Côte d'Ivoire  min ka sagaw 75 kɛmɛsara la tun bɛ bɔ Mali, Burkina ani Niger, olu y’u ɲɛsin Tchad ani Mauritanie de ma ɲinan. Bawo Sahel lakanako gɛlɛya ye baganmara sɛbɛkɔrɔ gɛlɛya nin san labanw na.

O cogo la, Yala saga sera aw ka suguw kɔnɔ ka labɔli kɛ wa? a Sɔngɔkow dun? olu bɛ cogo di nin waati, ka sanga ni salon taw ye? 

Sigana banabagatɔ kɛmɛ saba ni kɔ,  banbagatɔ 80, dɔgɔkun damadɔ kɔnɔ, o ye jateminɛkɛlaw ka jate dilenw de ye Ebola sifaya kura kan RD Congo kɛɲɛ kan n’a kɔrɔyanfan maraboloba kɔnɔ Ituri. Nka yen dɔrɔn tɛ, u k’a yera RD Congo kɛrɛfɛ fana Uganda,  fɔ yen mɔgɔ kelen fagara Dafɛjamana tɔw i ko, Rwanda, Kenya, Soudan du Sud, olu bɛɛ ni fɛɛrɛ gɛlɛnw de bɛ ɲɔgɔn na  nin wagati in na, ka banakisɛ in ɲɛkɔrɔtigɛ. 

Diɲɛ kɛnɛyako tɔnba OMS ani farafinna tɔnba ta Africa CDC bɛɛ lajɛlen bɛ cɛsiriw la a ko kɛlɛli kama. 

Hali n’a mɔgɔfaga man teli iko Ebola sifaya kɔrɔ minnu yera Farafinna ka tɛmɛ kan, fura ma sɔrɔ nin Ebola sifaya kura in na fɔlɔ u be min weele ko  “Bundibugyo”…

San 50 kɔnɔ,  nin yɛrɛ y’a siɲɛ 17nan de ye ko Ebola bana bɛ poyi ni ɲɛda kura ye RD Congo.

Yala aw yɛrɛ ye mun de faamu nin ko la? Mun y’a to banaw bɛ ka dan kɛ yanni bɔk’a ka ko kalama farafinna? Kun jumɛn na Ebola dɛsɛlen don ka silatunu pewu farafinna? 

Juma o juma, an bɛ kuma labila aw ye aw yɛrɛ diyaɲɛ baabu de kan…. Bi jɛmukan na, aw cayara k’a laɲini an ka segin k’an dadon baabuba fila de la…

 O fɔlɔ ye France ani Farafinna cɛ baaraɲɔgɔnyakuma ye… Ka kɛɲɛ ni "Sommet Afrique France" ye, Kenya jamana kan…. France ka Emmanuel Macron y’a lase k’u bɛna yɛlɛma don u ni Farafinna ka baaraɲɔgɔnya siraw la k’a kɛ fan fila bɛɛ k'i ta sɔrɔ ye "partenariat gagnant-gagnant" kasɔrɔ o tun bɛ kɛ ni dɛmɛ gwanw de ye fɔlɔ.
 

O bɛɛ n’a ta, ni a dɔw y’o ko kunbɛn ka ɲɛ ni jigoyiya ye, aw caaman fana ko dosokɔrɔ t’a sonsoroko bila k’a bura na la. France bɛ to a ka walifasomara hakilina kɔrɔw de kan… kun jumɛn na… an bɛn’aw lamɛn o hakilinaw kan…

 An be sɔrɔ ka taa jɛmukan dalakuru Mali la… Ka kuma JNIM jatigewalekulu ka gɛrɛntɛ kan Bamako… kabi Avirilikalo laban na, walejugukulu in bɛ k’i banamini Bamako dafɛsirabaw kan, ka faaba donni n’a bɔli sɔbɛkɔrɔgɛlɛya taamakɛlaw bolo…

Mɔbilijeniw kɔ, taamakɛ cakɛda caaman y’u ka baaraw sonsori fɔlɔ.. nin seliba ɲɛkɔrɔ la in na…. Aw ka jɔrɔ n’aw ka fɛɛrɛw fɔ ka se Mali yɛrɛ marabagaw ka cɛsiriw ma o kan, an ben’olu fana lasɔrɔ…

France jamana kan, "Festival de Cannes" jamaanako ɲɔgɔndanba baara daminɛna taratadon wa a be to senkan fɔ Mɛkalo in tile 22… Jaamana labɛnnaw bɔra diɲɛ fan caman fɛ ka na tali k’a ko la…

A dayɛlɛli kɛnɛ kan, weelekanw cayara kosɔbɛ ko ɲɛsin jija ani cɛsiri ma… O jijali ni cɛsiri min yɛrɛ de ka kan ka kɛ Farafinna jamaanadilannaw sinsinbere ye nin waati bawo  ɲinan ɲɔgɔndankɛnɛ kan, Farafinna ka jaadilannen fosi sen ma y’a ko la. Kasɔrɔ baabu tun be nin waati kɛlɛw de kan diɲɛ ɲɛfɛ.….

O dɔrɔn tɛ, gun in jaamaana n’a ɲɔgɔnlɔnbɔkow be gɛlɛya caman de kɔnɔ, minnu cɛma sinemafilɛsow dɔgɔyali b’a la.

Aw bolo mun de nana n’o sinemafilɛsow dɔgɔyali ye nin waati labanw na Farafinna…

Kelen kelen minnu be senkan an ka dugubaw kɔnɔ halisa, mun de kama fana jama seen ka suma o yɔrɔw la…

Kun jumɛn na fana Farafinna yɛrɛ kɔnɔ jaadilannenw yirali ka suma kosɔbɛ an ka sinemafilɛsow kɔnɔ…