Kuma bɛ aw bolo

Jateminɛ jumɛn bɛ se ka kɛ Ibrahim TRAORE ka fangamara la san naani a selen kɔfɛ fanga la?

Burkina Faso, nin ye a san naani tigi-tigi ye Capitaine Ibrahim Traoré ye Paul-Henry Sandaogo Damiba ka fangadafiri. O waati la, a tun ko a nakun tɛ ka mɛ fanga la. Nga a tilala ka jamanakuntigiya ta, kasɔrɔ a ma tɛmɛ kalata fɛ. Politikitɔnw cira wa fangasina caman bolila ka jamana bila. Fanga kɔrɔfɔbaga dɔw minɛna, dɔw bilala ka taga kɛlɛdagaw kɔnɔ wa dɔw fana tununa, u kibaruya ma dɔn.

Guinée Bissau, jamanaɲɛnmɔgɔ kɔrɔ,  Umaro Sissoko Emballo y'a lase k'a bina  segin jamana in kɔnɔ ɔkutɔburukalo tile 4 nata,  wa ko a bina kɛ cɛbɔ ye fana desanburukalo tile 6 jamanakuntigikalata nata la. A fɔlɔla k'o laseli kɛ a ka forobakumayɔrɔ facebook de kan, "Jeune Afrique" kunnafonidiso fana tilala k'a sɛmɛntiya.

A ye nin laseliw kɛ k'a sɔrɔ kumaw cayalen don Guinee-Bissau lonnatɛmɛnfanga mara taabolo n’u ka sariyasunba kura dɔ tali ko la. Wa Hakilinaw tɛ kelen ye a ka nin segili in ko kan. N'a y'a sɔrɔ a  ka politikitɔndenw bi k'u sewa, fangasina PAIGC tɔndenw bi k'a ka segili ye cogo wɛrɛ la.  A ko balila mɔgɔ cama na, bawu a y'o laseli kɛ kalo 10 dɔrɔn a ka fanga bɔsilen kɔ Guinée Bissau sɔrasiw fɛ. Yala alu b'a ko bila minɛn juman kɔnɔ? 

Diɲɛ tɔnba ka lajɛba baaraw  kuncɛra kunu USA jamana kɔnɔ. Jamanakuntigiw tugura ɲɔngɔn kɔ nin kumataw ye. Ghana jamanakuntigi John Dramani Mahama, Sénégal jamanakuntigi, Bassirou Diomaye FAYE, Côte d'Ivoire jamanaɲɛmaa dankan, ani farafinna marabaga wɛrɛw y'o dantigɛ. 

O caman ka kɔrɔfɔliw kɔnɔ, u ye walifasomara cogoya kura kɔrɔfɔ kɔsɛbɛ. U y'a laɲini farafinna ka yɛrɛmahɔrɔnya ka bonya. O y'a yira k’a tɛ se ka faamuya cogoya si la ko bi sigiyɔrɔ tɛ farafinna bolo diɲɛ tɔnba ka lakanako bolofara (conseil de securité) kɔnɔ halibi san 80 kɔ. ONU ɲɛmaa Antonio GUTTERES min ka sarati bɛ ban desnburukalo nata, ale fana y'o laseli kelen  kɛ.

Yala aw fana fɛ tuma sera sisan farafinna fana ka layirabaga sɔrɔ ONU ka lakanakulu, (conseil de sécurité) kɔnɔ wa?  

Côte d’Ivoire marabagaw ye latigɛ ta k’u bɛna yɛlɛma don u ka walejuguw ɲangili sariyasɛbɛ kɔnɔ walasa ka walejugu minnu bɛ kɛ, n’u bɛ se ka kɔlɔlɔ lase lamini ma, k’olu ɲangi. O walejuguw cɛma, damabaara be yen. K'a sɔrɔ, mɔgɔ caman de ka balo bɛ bɔ o damanbaraa la an fɛ farafinna yan. Yala aw fɛ, damanbaara ka kan ka ɲangi wa, walima fɛɛrɛ ka kan ka ta  ka baraakɛlaw bilasira wa?

Nin y’a lɔgɔkun kelen ɲɔngɔnna ye , cɛ ni musoya binkanni tara ka musomanni san 07 dɔ sɛgɛrɛ Mauritanie, o kɛra sababu ye ka yen hadamadenw ka hakɛw lafasakulu ladimi, bawu o ka fɔ ra tile saba kɔnɔ cɛ ni musoya binkanni saba lo kɛra denmisɛnniw ra, minnu si b’a ta san 04, san 07 ra.

Sénégal jamana na, Mɛkalo tɛmɛnen, sinfin saba benna demisin san fila kan, ka tila ka faga. Kafara o kan, juinkalo tɛmɛlen, walejuguw kirisoba ye morikaramɔgɔ dɔ ɲangi ni san 20 kasoladon ye, ko ye cɛnimusoya binkaniw ta ka demisinw sɛgɛrɛ.

Laguinéejamana na, Mandiana, sinfín dɔw tu faraɲɔngɔnkan ka bem musomani fila kan, avrilkalo tɛmɛlen, o cɛman, sinfín kelen  tun kirila ni ka ɲangi san 15 kaso ye kasɔrɔ jiginakititigɛla tun ye san 20 kaso ɲangili lo laɲini, o tun ma bɛn adamadenw ka hakɛw lafasakulu cama ma.

Ni ye misali damani ye, jamana damani kɔnɔ, wa cama wɛrɛ beyen minu kɛra Côte d’Ivoire, Mali, Burkina Faso ani fan wɛrɛ ra. Munna dɔ bi farala o cɛnimusoya binkaniw ra ka ɲɛnsin demisinniw ma, yala saria minnu b’a ɲangi, olu lo fari wa, bi muso ka kɛnɛ kɛrɛnkɛnlen bi n’o ɲinikaliw lo jabi aw ye. Maïmouna SANOGO. 

Diɲɛ tɔnba ONU ka san lajɛrɛba tako biseegi ni kelenna ye. Kabini sɛtanburukalo tile 22 fo a tile 28, ONU diɲɛ jamanaw bɛ ka hakilifalenw kɛ diɲɛ kunkobaw kan. Ka daminɛ kɛlɛbaw la, ka tɛmɛ wagati-yɛlɛma fɛ, sɔrɔko gɛlɛyaw, fo ka taa se faantaya ani gɛlɛyaba wɛrɛw ma. Wa kumaɲɔngɔnyaw bɛ ka kɛ baabuw kan, walasa ka fɛɛrɛw sɔrɔ o kunkow laɲanabɔli ra. Yala aw fɛ,  hakilifalen ka kan ka kɛ baabu nafaman jumanw le kan?

Kabini Donald Trump seginna fanga la san 2025, Etats Unis ye tungarankɛ 25.000 de lasegin Farafinna, ng’a u bɔ jamanaw tɛ.
 RFI ni kunnafonidiso 23 ɲɔgɔnna de ka sɛgɛsɛgɛli y'o jira, min labɛnna Forbidden Stories fɛ. 
 

U ka bara in y’a jira ko tungarankɛ  nunu ka lasegini jamana wɛrɛ la, min te u bɔ jamana ye, ko fɛrɛ fɔlɔ dɔrɔn de don. 

Walasa ka Farafinna jamanaw lasɔn, u ka tungarandenw bisimila, Etats Unis fɛɛrɛ caaman de bila senkan. 

Kunnafoniyaw la, marisikalo tile 31,Farafinna jamana 5 nunu cɛma, Etats Unis ye kumaɲɔgɔnya kɛ ni jamana 49 ye, u ka sɔn ka dunanw bisimila. 

U dɔw yu ban i n'a fɔ Burkina Faso. Aw bi ni ko in bila minan juman kɔnɔ?

Nin wagati in ye samiɲa tuma ye Farafinna tilebinyanfan jamana caman kɔnɔ. 
Ɲinan, o sanjiw fanga ka bon kojugu ka tɛmɛ san tɛmɛnenw ta kan fan dɔw ra, i n'a fɔ Ghana jamana na, yen sanji milimɛtɛrɛ 140 benna tile kɔnɔ, ka tɛmɛ siɲɛko saba salon ka sanjiba kan o min tun ye tiɲɛniw kɛ yen. O sanjibaw kasarantan tɛ o jamanaw kɔnɔ. 
 

Côte d’Ivoire ka bɔnɛ lo juguyara ni mɔgɔ 59 ka saya ye marabagaw ka zuyekalo tɛmɛnen jatew ra. Togo ani Bénin, a ye minɛnw tiɲɛ ani ka tagamaw nagasi. 

San bɛɛ, o wagati kelen in na, o kɔrɔsili kelen in lo, a ko bi se ka famuya cogodi, mun bi se ka kɛ?

La Guinée jamana na, marabagaw ye nɛgɛjurusiraw, "numéro vert" bila senkan jamana sigidaw bɛ kɔnɔ, k'a ta Conakry fo N’Zérékoré. O nɛgɛjurusiraw bilara mɔgɔw bolo kɔrɔ yasa o ka lakanda baarakɛlaw dɛmɛ o ka baara ra, ka weeleliw kɛ, k'o lasɔmin, n'o ye sikananko dɔ ye, walima n'o ye binkanni dɔ kunnafoniya sɔrɔ, walima n'o mako bi dɛmɛ ra teliya ra yasa polisiw ka se k'o lasɔrɔ, ani k'o bɔ bolo ra.

Mandé jamana caaman kɔnɔ, o "numéro vert" suguw be yen, wa mɔgɔw bi weeleli kɛ a kan fu falaki, nka tuma caaman a baraa ti ta gɛlɛyaw kɔ. Yala aw fɛ "numéro vert" nafa ka bon lakana sabatili ra wa, gɛlɛya juman bi se ka sɔrɔ a baara cogo ra mɔgɔw fɛ?

Bi juman, aw seginna ka kuma kuran tigɛ kojugu kan, an fɛ Mandé, o kɔ aw seginna Sénégal jɔkɔrɔsila, Edouard MENDY ka latigɛ kan, ka dansigi a ka dolantan na ni Sénégal  ye;, bawu sabana min aw y'a sugandi, o ye farafinden minnu bi tuganna, olu bi wari min lana o bɔ jamanaw kɔnɔ nafa kan.