Kuma bɛ aw bolo

Diɲɛ nafolokow ɲanabɔ cakɛdaba FMI ni Sénégal marabagaw ye bɛnkan dɔ sɔrɔ min kɔnɔ u bɛna dɛmɛ dɔ di sénégal ma.O dɛmɛ hakɛ bɛ taga dolari wari miliyari 2,2 de la.O laseli kɛra kunu FMI cakɛda  yɛrɛ de fɛ u ka ciden kulu dɔ ka tile fila baaraw kɔ. FMI ka dantigɛli kɔ , Sénégal marabagaw ko nin musaka layidu talen in bɛna caaman de bɔ Sénégalkaw ka sɔrɔko gɛlɛyaw la. Aw b'a ko bila minan juman kɔnɔ?

"A latigɛ tali ma nɔgɔya nga kow bi tumase bolo. Wa n taga  lon sera.  Ne ye n seko kɛ faso in ye, walasa ka mɔgɔw ninsɔndiya."
Nin ye Argentine dolantannaŋana,Lionel Messi yɛrɛ kumakan lo  ye, a kɛlen ka dan sigi a ka ntolantan na ni Argentine ntolantankulu ye.

Barcelone ani PSG ntolantanna kɔrɔ, n'a bi Inter MIAMI dolantannan kulu kɔnɔ USA nin wagati in na, ale yɛrɛ y'o laseli kɛ ntɛnɛlon, bataki dɔ kɔnɔ. 

Aw ye kunnafoni in ye cogodi, Lionel MESSI bina nɔɔ jumɛn to yen Albiceleste, dolantantɔn kɔnɔ.

Kabini Lybie jamanaɲɛmaa kɔrɔ Mohamar Kadaffi fagara, jamana in tilannen don fan fila.
Kɔrɔnfɛ,  Benghazi Maréchal Khalifa Haftar n’a ka marabagajɛkulu bi fanga ra.
A tileben fɛ,  Tripoli  fanga wɛrɛ be yen n’ a lakolɔnlen don diɲɛ tɔnba ONU fɛ. n’a ɲɛmaaya bi Mohammed el-Menfi bolo.
San 2021 ka desanburukalo ra, kalataw tun labɛnna, nka o nana laban ka bɔ a ma, ka sababuya kɛ mankanw ye cɛbɔw ni ɲɔgɔn cɛ. Wa kabi n’o wagati, fan fila ninnu ti kan kelen fɔ ra, kalata ma se ka labɛn fɔlɔ.

Nka karilon, ONU ka jɛkulu kɛrɛnkɛrɛnnen min bi Lybie, MANUL ale ka soronadon sababuya ra, fan fila ninnu y’o bolo bila bɛnkansɛbɛn dɔ kan, min bina kɛ sababu ye kalataw ka se ka labɛn.

O bɛnkanw bi tali kɛ kalatakoɲɛnɛbɔkulu kura sigili ra, jamana fangabolow sinsinni an’o kologiliyali kan, ani dɔwɛrɛw.

Ni fangabolow ma nin bɛnkansɛbɛn in don ba ra kalo kelen kɔnɔ, bolonɔbilakɛlaw ni ONU bina fɛɛrɛ kɛ yasa a ka don jamana sariyasunba kɔnɔ.

Nka o n’a ta bɛɛ, mɔgɔ caaman sikalen lon ko ni bɛnkan in ka se ka lawaleya ka sababuya kɛ Lybie jamana yɛrɛ basigi ko gɛlɛya ye, ani fan filaw ka sinaya. Yala aw b’a ko bila mina juman kɔnɔ?

Nin y'a tile saba ye, Niger fangadafiri ŋaniya lasara. N’ga halisa,  kuma be ka caya a ko kan,. Nin wagati in na basigi seginna jamana kɔnɔ. Marabagaw y’a lase sibiri su k’u sera ka kow ta o tigɛ ma,  ka se sɔrɔ sɔrasi murutilenw kan. Muguciw fanga yɛrɛ tun boɲana kosɛbɛ Général TIANI kɔkɔrɔmadon sɔrasiw ni sɔrasi murutilenw  cɛ pankurunjigiso ni jamanaɲɛmaayaso yɔrɔw ra.

Kasaratɔw hakɛ tikitiki ma fɔ marabagaw fɛ an bi wagati min na ten , nga sɔrasi minɛlen kɛmɛyirikaw  jirala Niger marabagaw fɛ, forobajabaraniso kan.

Ka  kɛɲɛn ni ɲɔngɔnsamasamaw ye, minnu kɛra nɛgɛkɔrɔsigi kɛlɛbagaw n’a kɔkɔrɔmandonbaga cɛ, Mali jamana nɛgɛkɔrɔsigi tɔgɔlalon kɛrɛnkɛrɛnlen, 22 aôut lahɔrɔma kɔnɔ. Adamadenw ka hakɛw lafasabagaw ni musow lafasabagaw fɛ, marabagaw t’o tin donna kosɛbɛ nɛgɛkɔrɔsigi kɛlɛli ra.

O y’a laɲini, o ko sɔbɛ don a ko ra kosɛbɛ, wa o ka saria minnu b’a kɛli ɲangi, olu fana kologuliya. An ye kuma di musow ma, minnu ye wilikalɔw labɛn yasa ka nɛgɛkɔrɔsigi kɔn aôutkalo tile 22, ani musow ka hakɛw lafasabaw ka bɔ farafinna jamana cama kɔnɔ.

Guinée Bissau jamanadenw weelelendon kalatasow kɔnɔ karilon hkilinajirakalata "reféréndum" ra, yasa ka tag'a fɔ n'o sɔnna walima o ma sɔn sariyasunba falenni ma.
Oumarou  EMBALLO Sissoko ka fangadafirilen kɔ, san 2025, o ni CEDEAO tun ye kumaɲɔgɔnya caaman kɛ, o tun y’a latigɛ k'o bena jamanaɲɛmaakalataw labɛn san kelen kɔnɔ, yasa ka fanga segin civiliw ma.
 

Nka san 2026, o ye kow falen, o y’a latigɛ ka yɛlɛman don sariyasunba kɔnɔ, ni yɛlɛmaniw kɛra fanga fanba bena bɔ wasadenw bolo, "régime parlementaire" ka don jamanaɲɛmaa bolo. Dɔ bena bɔ wasadenw hakɛ kan fɔlɔ o tun bi 102 ra, nga yɛlɛmani laɲini bina u hakɛ jigi fo 65 ra. Wa dɔ bina bɔ kalata marabolow hakɛw ra fana.

Fangasinaw ka politikitɔnw i n'a fɔ PAIGC, bannendon nin yɛlɛmanniw ma, wa o y’a yira k'o tina tali kɛ hakilinayirakalata in na tuma min na marabagaw bi k'o bali k'o ka politikiciw kɛ, o ka politikidagaw datugulenlo marabagw fɛ, wa o balilenlo fana ka hakilinayirakalata in kanɲiniɲanajɛ kɛ.

Utikalo tile 20 tɛmɛnen, mɔgɔ biduuru ɲɔgɔnna tora kurunkasara dɔ ra Goronyo baji kan, Sokoto mara ra. Ka kɔn o ɲɛ, zuyekalo tile 19, Jigawa mara ra, jamana kɛyɛnkan n’a tileben cɛ, mɔgɔ tan tan yirika fana tun nintanyanna jikankasara wɛrɛ ra.
Cameroun jamana kan, zuyekalo tile 15, kurun wɛrɛ dafirila Garoua dugu ra, k'a to a tun b’a kunsinna Nigéria.
Yen dɔrɔn tɛ,  utikalo kelen in tile 13, Mali ra, muso 15 ɲɔgɔnna sara o ka kurun dafirilen kɔ Niger baji kan, Socoura dugu ra, Mopti mara ra.

Mali kɔrɔ, Côte d’Ivoire jamana na, zuyekalo tile 19, kurun dɔ dafirila kasɔrɔ mɔgɔ 133 lo tun b’a kɔnɔ, wa marabagaw sera ka mɔgɔ 67 lo lakisi.

Ni ye kalo fila labanw dɔrɔn kurunkasaraw jatiw ye, wa su minnu hakɛ dira o ye minnu sera ka labɔ ji kɔnɔ lakisibagaw fɛ.

Nin samiɲa wagati in na, jikankasara kɛ ka teli, wa a kɛ ka ca Mandé jamana caama kɔnɔ.

Wa san o san, o ko kelen in lo kasaraw ti kɔtigɛ, wa dɔ bi fara a mɔgɔ sataw hakɛ kan ka tag'a fɛ.

Yala aw fɛ, a ko bi se ka famuya cogodi, lakanda fɛɛrɛw ko ti labato wa, marabagaw lo ti lɔra o lɔyɔrɔw ra wa ? 

Nin waati in na ebolabana ye mɔgɔ waa duuru ɲɔgɔnna de minɛ, u cɛma mɔgɔ waa fila ni kɛmɛ saba fatura. Nin bɛɛ kɛra mara  wɔɔrɔ kɔnɔ. O de la jateminɛw la ebola ma deli ka tiɲɛni kɛ RD Congo nin cogo la abada a ka tariku bɛɛ la.
Kalo 3 "Ebola" poyili kɔ RD Congo, nafolow bɔra ani furakɛlaw hakɛ cayara yasa k'a kɛlɛ kologiriya
Nka baana in bi ka yɛlɛma ani a bɔnɛ bi ka caya. Farafinna baanaw kunbɛn cakɛda Africa CDC ye weele lase sanko a kɛlɛli ka teliya ani ka wara.
 

Kunbɛncogo ma se ka sɔrɔ Ebolabana la halisa RD Congo jamana na. Diɲɛ kɛnɛyako tɔnba OMS ɲɛmɔgɔ, Tedros Adhanom Ghebreyesus ka fɔ ra.

A y'a da a kan ko halibi farati ka bon bana in ka se ka wara ka se jamana wɛrɛw ma. Yala aw fɛ, munna Ebolobana sugu kura bi ka taga ka diɲɛn bolo dan? Mun bi se ka kɛ yasa k'a kɛlɛ? 

Mɔgɔ kɛmɛ ni kɔ bɔnɛna u nin na damadigɛnw wurukutuli senfɛ Centrafrique jamana na. A ko kɛra taratadon, Zamboye damabɔyɔrɔ la, km 75 ɲɔgɔnna ni Baboua dugu ye, Centrafrique woroduguyanfan na.
 Mɔgɔ caaman de tununen don dugumakolo kɔnɔ. Mali, Burkina Faso, Côte d'Ivoire, Sénégal, Gambie, ani Farafinna fan wɛrɛw fɛ, dama dafirili kɛ ka teli san bɛ, kɛrɛnkɛrɛnya la samiɲa tuma na.

Kasɔrɔ, ni samiɲa bi gɛrɛla, marabagaw ka teli ka latigɛw ta ka damadaw datugu yani sanji ka lɔ, 

o bi jama ladɔniya ko farati be yen, n'o jigira digɛn kɔnɔ, nka o n'a ta bɛɛ mɔgɔw bi dogo ka taga damabaaraw kɛ.

Yala aw fɛ marabagaw lo ti fɛɛrɛ gɛlɛnw ta yasa o ka latigɛ talenw ka labato wa?

 walima jamanadenw yɛrɛ ka tulogɛlɛya n'o ka nata lo b'o bila ka jigi dingɛnw kɔnɔ kasɔrɔ o b'a lɔn ko farati b'a la wa, mun ka kan ka kɛ? 

O kɔ an bɛ taa Burkina Faso ka kuma yen marabagaw ka kɔsa in na latigɛ dɔ kan ko kunnafonidilaw ka sɔrasiya baaradegew kɛ san o san kɛɲɛrɛye taw fara foroba kunnafonidilaw kan kulu fɔlɔ dɔ y’oi baaraw kɛ kaban… tile damadɔ kɔnɔ, u maa 44 ye sɔrasi finiw tan in ka taa kisɛciw kɛ.

Burkina marabagaw ko laɲini ye kunnafonidilaw ka sɔrasiw ka baara gɛlɛya dɔn u ka kunnafonidi hukumu kɔnɔ, nin jatigewalekɛlɛko waati in na.

Kunnafonidilaw ka lafasalitɔn caman y’u ka jɔrɔ yira o kow la iko RFS k’a bɛ kunnafonidilaw ka yɛrɛyaw sɔsɔ u ka baara hukumu kɔnɔ. Aw y’o kunbɛn cogo min an bɛn’aw lamɛn o fana kan.

Kasɔrɔ k’a ko kuncɛ ni farikoloɲananjɛ ye Sénégal ka waraw degekaramɔgɔ kura nali Prick Vieira France ntoltana kɔrɔ don min bagena Dakar. Ale de ye Pape Thiaw jɔyɔrɔta CDM kɔ mankanw kɔ.

San 10 degekaramɔgɔya kɔ USA ani Eurɔpe. A siyɛn fɔlɔ doin ka jamana dɔ degekaramɔgɔya minɛ, jango farafinna gun kan.