Kuma bɛ aw bolo

Bi an be taa La Guinée jamana kan, ka kuma yen desanburukalo tile 28 nata jamanaɲɛmaakalata cɛbɔyasɛbɛn donsara ani a kanɲinimusakaw ko kan. A ko kumaw cayalen don jamandenw ani politikimaaw fɛ kabi n’a laseli kɛra kalata koɲɛnɛbɔcakɛda DGE fɛ tarata don
 

Jamanaɲɛmaakalata nata cɛbɔyasɛbɛnw donni ko don. Laginɛwari miliyɔn kɛmɛ 9, n’o bɛ bɛn sefawari miliyɔn 60 masurunya ma, cɛbɔw kelen kelen ka kan k’o de da u ka sɛbɛnw kan.

 Wa u ka kanɲinimusakaw, k’olu fana kana tɛmɛ laginɛwari miliyari 40 kan n’o tɛ, i bɛ ɲangi. Sefawari miliyari fila ni kɔ. O nafolo bɛ bila faso ka wagandɛ de kɔnɔ walasa ka wari ninnu bɔyɔyɔrw n’u taayɔrɔw dɔn.

Laɲini ye ko ka jɛlenya ani tilenenya de sinsin desanburukalo jamanaɲɛmaakalata in baaraw bɛɛ kɔnɔ. Kalata koɲɛnebɔcakɛda DGE ka fɔ la.

Ni jamana marabagaw n’u kanunbaga caman y’a bila o mina de kɔnɔ, fan wɛrɛ fɛ, la Guinée politikimaa dɔw ni jamanden dɔw bolo ko wolomani don ani ka maa caman bali ka kɛ cɛbɔ ye…Jamanakuntigi Général Mamadi Doumbouya ɲɛkɔrɔ, hali n’o ma ka cɛbɔya sɛmɛntiya fɔlɔ. 

Politikikow dɔnbaga ŋana, Dr Moussa Samoura de bɛna far'an kan bi ka ɲiningaliw jaabi 

Bi an b’an yɛrɛ sɔrɔ France jamana kan ka kuma yen jamanakuntigi kɔrɔ Nicolas Sarkozy ka dibilataga kan. Waati jan kiiriso la taa-ni-ka-segin kɔ, France jamanakuntigi kɔrɔ, Nicolas Sarkozy y’a ka su fɔlɔ si Sante kaso la surɔ. Nin yɛrɛ y’a siɲɛ fɔlɔ de ye ko France jamanakuntigi kɔrɔ ka taa kaso la. O sɔrɔ la yuruku-yuruku jalakilikan dɔw de fɛ jamanakuntigi kɔrɔ in kama san 2007 waati jamanaɲɛmaakalata la, k’a ye Libye marabagaw ka nafolo minɛ ka don a kanɲiniɲɛnajɛ musakaw cɛma.
 

Nin kow kɛra kasɔrɔ Lybie jamanaɲɛmɔgɔ faatulen Mouhamar Khdafi de be fanga la, Nka Nicolas Zarkozy furadama y’o jalakilikanw sɔsɔ, ko politikiko dɔrɔn don. Sisan kɔni kiiriso y’a jɔ a la k’a nɔfɛmaa dɔw y’u tɛgɛ don wari in kɔrɔ, o kama  Sarkozy ɲangira ni san duuru kaso jalen ye, hali n’a ka lafasalikɛlaw ye sɔsɔlisɛbnɛn ladon kabi kunu kaban.

Nka France dɔrɔn tɛ, Farafinna walima diɲɛ fan wɛrɛw fɛ, jamanakuntigi kɔrɔ b’u yɛrɛ sɔrɔ kiirisow ɲɛma walima ka ɲangi yuruku-yurukukow la u ka mara waati.

Yala  jamanakuntigi kɔrɔ kiirili bɛɛ ye sariyasira jɛlen taama de ye wa walima politikiko tajurusaraw fana b’a la? 

Bréhima Sidibie, jamanaw ni ɲɔgɔncɛ politikiko dɔnbaga de bɛn'an ka bi ɲiningaliw jaabi kabi France jamana kan.

Bi an be Mali jamana kan , ka kuma JNIM jatigɛwalekulu ka sariya kura diyagoyalenw kan, u ka tajiko gɛrɛntɛw kɔ. Mali la, U ka tajiko gɛrɛntɛw kɔ, yala dugutagamɔbilibatigiw bɛna JNIM jatigewalekulu ka tagamasariyaw labato wa? O sariya minnu lasera jatigɛwalekulu in kumalasela dɔ fɛ dɔgɔkunfurancɛ tɛmɛnen.

O min kɔnɔ u b’a waajibiya ko taamakɛcakɛda ninnu k’u senbɔ u ni Mali marabagaw ni sɔrasiw cɛ la. 

Musow ka kunnabiri don n’u bɛ taama siraw kan, a kɛra bolimafɛn fɛn o fɛn ye, ani ko danfara ka don muosw  ni cɛw sigiyɔrɔw cɛ bolimafɛnw kɔnɔ.

Kalo kelen  JNIM ka gɛrɛtɛnw dali kɔ Bamako tajidonsiraw kan, tajiko gɛlɛya kɔni yera  jamana in fan caman na kaban. 

Wa kabi n’u tun y’o bali, Diarra Transport taamakɛcakɛda fana tun y’a ka baaraw sonsoro, fɔ jatigɛwalekulu in kɛlen kɔ ka sira di u ma dɔgɔkun tɛmɛnen.

Aw hakilina ye mun ye nin kow bɛɛ kan? Yala JNIM ka jatigewalefɛɛrɛw bɛ ka sirasɔrɔ de wa? Mali marabagaw ka makun nin kow bɛɛ kan aw y’o bila minan jumɛn kɔnɔ?  

An bɛ dɔgɔkun in daminɛ Côte d'Ivoire jamana kan, ka kuma yen marabagaw ka latigɛ kan ka politiki wulikajɔw bɛɛ bali fɔ n’a bɔra jamanaɲɛmaakalata kanɲinibaarw la. Côte d'Ivoire jamana kan waati min na, an ni jamanaɲɛmaakalata tɔɔ tɛ tɛmɛ tile duuru ɲɔgɔn kan. O waati kelen de ɲɔgɔnsama-samaw ani funteni barika be ka bonya fanga n’a sinaw cɛ.

Côte d'Ivoire kɔnɔkow minisiri y’a latigɛ ka politiki wulikajɔw ani faraɲɔgɔnkan sugu bɛɛ bali jamana in kɔnɔ fɔ desanburu nata camancɛ la, fɔɔ n’a bɔra jamanaɲɛmaakalata kanɲinibaaraw la.

Laɲini ye ka dan sigi jamanakuntigi kɔrɔ Laurant Gbagbo ka PPA-CI ni Tidjane THIAM ka PDCI politikitɔnw n’u kanubagaw ka wulikajɔ kɔtigɛbaliw n’u ɲɔgɔnnaw la. Olu minnu bɛ k’u ka ninsɔngɔya yira u ka cɛbɔw yebaliya la jamanakuntigikalata in na.

sirabaw tigɛli, kalansow datuguli pinɛw jɛnini ani tiɲɛniwale caman kɛra o wulikajɔw senkɔrɔ fɔ tɛgɛ dara mɔgɔ 700 ɲɔgɔn kan lakana tigilamaaw fɛ. 

Ni Côte d'Ivoire marabagaw ko u ka latigɛ in ye basigifɛɛrɛ de ye kalata ɲɛkɔrɔla in na, Fangasina politikitɔn maaw ko dasɔgɔlidon jamandenw fan dɔw ɲɛ u k’u hakilina yira jamanaɲɛmaaya falenni ko la walasa ka kalata in kɛ ko fankelenma ye.  

.

Sénégal ni FMI ka juru ko, "Coupe du monde 2026" tagaliŋɔngɔnkunbɛw, Mali ni USA ka tagama sɛbɛ ko mankanw, ani Madagascar jamanakuntigi ka kalenkan di, aw kuma ninnu bawu lo kan bi juman ni Maïmouna SANOGO ye.

An bɛ Madagascar ka kuma fangadafiri sɔrasiw ka lahidukanw kan, n’u bɛna bɔ a sira fɛ walima ni fangatakanw dɔrɔn don. Madagascar, sinin jumadon, Colonel  Mikaɛl Randjanirine  bɛn’a ka kalenkan di kɛ ka jamana in donatɛmɛnfanaga ɲɛmgɔya minɛ. Gen-z sifinw ka wulilajɔ kɔtigɛbaliw de labanna o fangajaso la sɔrasiw fɛ.

Alaseli kɔ, k’u ye Andrey Rajoelina ka fangandaraki, CAPSAT sɔrasiw ye lahidu ta k’u tɛna mɛɛn n’u maa segin bɛjɛnfanga kɔnɔ, i n'a fɔ an be deli k’o mɛn cogo min fangadafiri caman kɔ. U ko  kalo 18 ka taa 24 k’u bena kalataw labɛn,  ka minisiriɲɛmɔgɔ dɔ ta min bɛna sivili marabagajɛkulu sigi walasa  ka faso sigibolow lakuraya walasa ka jamana in bila sira jɛlen kan

Ka kɔn Madagawcar ɲɛ, sɔrasiw y’o lahidu ɲɔgɔn caman ta Sahel ani farafinna tilebinyafan jamanaw kɔnɔ u ka fangadafiriw kɔ kalataw labɛnni teliya la, jamana sigibolow lakurayali, yuruku-yuruku ani lakanabaliyaw kɛlɛli kalo damadɔw kɔnɔ.

Yala aw ɲɛ b’o fangadafiri sɔrasiw ka lahidukanw la cogo di? An be don min na iko bi, o lahidu ninnu bɔr’u  sirafɛ wa? walima  a kow bɛ bolo jumɛn kan? 

Jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ politikikɔw ani lakanako dɔnbaga Oumar Berthe de bɛn’anw ka ɲiningaliw jaabi. 

Kunu tarata,  Farafinna ka San 2026 "coupe du monde" siraɲinikunbɛnw banna. Jamana 10 minnu ka kan ka taa gunw jɔyɔrɔfa USA, Mexique ani Canada, zuwɛnkalo nata tile 11 don, 9 tɔgɔ dɔnna olu cɛma.    Maroc, Tunisie, Égypte, Algérie, Ghana, Côte d'Ivoire, Afrique du Sud, Sénégal ani Cap-Vert.
 

Yala nin tile tan kunbɛnw kɔnɔ, mun ni mun  de y’aw ɲɛminɛ kosɔbɛ?  minnu ye sira sɔrɔ kaban, aw bolo olu bɛna seka taa farafinna jɔyɔrɔ fa wa Coupe du Monde kɛnɛkan wa? 

Balinako walima dusukasiko jumɛnw yera aw bolo nin kunbɛnw la?  ntolatanna jumɛn de manamanana kosɔbɛ aw fɛ? 

 Jamana minnu ka kan ka jɔyɔrɔ filanan ɲuman ɲini jɔnin kelen de bɛ n’o saraba cɛ? Gabon, RD Congo, Cameroun ani Nigeria cɛma.

RFI Mandenkan ka farikoloɲanajɛ kɛnɛba jɛmukan sigibaga. An baaraɲɔgɔn Sadio Doucouré de be n’aw ka bi ɲiningaliw jaabi. 

Donald Trump y’a fɔ cogo min na, a kɛra ten. Kabini kunu bɛn ani basigi fiɲɛ be Gazakaw kan. Israel ka san fila mugujugususuw kɔ, u ye tiɲɛnni don Palestine marabolo in fan caman fɛ ni ka maa bayirika bɔnɛ u ninw la.  Nka, USA ka cɛsiri sababu la, ani jamana wɛrɛw ka dɛmɛ. Fan fila cɛ kɛlɛlajɔbɛnkan fan fɔlɔ lawaleyali baaraw dabɔra kaban Gaza.  Hamas ye Israel ka maa diyagoyaminɛnenw labila minnu bɛ balo la fɔ k’a tɔɔ to su damadɔw ye. 

Israël fana ye Palestine jamanaden ba kelen ni kɔw  labila minnu tun b’u bolo kaso la. Tare-tare diɲɛ magwɛnjamanaw bolo. USA jamanakuntigi Donald trump ko nin yɛrɛ ye  kɛlɛ in bannen ye pewu.

Sisan Gaza jɔli ani yen jamandenw ka hɔrɔyansegini u ma, ɲɛ bɛna sin o baaraw de ma sisan.  Yala aw fana bolo nin ye kɛlɛ in bannen ye pewu wa?  Bɛnkan in yɔrɔ min bɛ Hamas ka kɛlɛkɛminanw bilali min kofɔ,  aw fɛ  kɛlɛkulu in bɛna sɔn o ma wa? O baaraw bɛna kɛ cogo di?  

Sadio-Morel Kanté politiki ani lakanako dɔnbaga kabi ni France, ale de ben'aw ka ɲiningaliw jaabi.

Madagascar, kow ma lajɛya halisa kabi ni sɔrasi dɔw y’u sendon sifinw ka wulikajɔw la k’a ɲini ko jamanakuntigi, Andry Rajoelina ka fanga bila. Bi RFI yɛrɛ ye kunnafoniya sɔrɔ ko jamanakuntigi in kɛlen be sɔrɔ ka Madagascar bila kabi kunu karidon France kɛlɛbolo ka pankurun dɔ kɔnɔ ni yen jamankuntigi Emanuel Macron ka dɛmɛ ye.

Madagascar ta in t’a siɲɛn fɔlɔ ye farafinna sɔrasiw k’u sendon wulikjɔw la ka taa ko laban fangadafiriw la.  Misali la, Mali la, san 2020 M5RFP ka wulikajɔw gɔngɔn de taara ni Jamanakuntigi IBRAHIMA boubakcar Keita ka fanga ye, sɔrasiw sendonni kɔ kɛlɛ la.

La Guinée,  a kɛra o cogo kelen na ka Alpha CONDE ka fanga dafiri san 2021 FNDC ka wulikajɔw kɔ. Sɔrasiw dun mana fanga fana ta, a ko kumaw be caya fangasinaw, jamandenw tɔgɔlatɔnw, fɔ a dɔw be nimisa u ka wulikjaɔw la.

O cogo la, yala bɛɛjɛfanga jamanaw kan, sɔrasiw ka kan ka sendon jamanden gwansanw wali politikimaaw ka wulikjɔw la wa? An bɛ don min na iko bi yala a man kan, an ka jamanaw kɔnɔ sariyabolo ka fɛɛrɛw sigi minnu bɛ se ka jamankuntigiw labɔ fanga la n’u ka baaraw man ɲi kasɔrɔ fangadafiri tɛ wa ? 

Youssouf Sissoko kunnafonidila ani politikiko dɔnbaga de ben'aw ka ɲiningaliw jaabi an ye ka bɔ Mali la.

O sagonna baabu fɔlɔ b’na lase France jamana kan, ka kuma yen politikiko gɛlɛyaw kan, minisiri ɲɛmɔgɔ Sébatien Lecornu ka baara bila kɔ.

Yala France France de marali ka gɛlɛn wa, tɛri Jamanakuntigi Emmanuel Macron yɛrɛ de ka fɛɛrɛw tɛ ka sira sɔrɔ, an bɛn’aw fɛlaw sɔrɔ.

O kɔ n'a b’na kunda "Proche Orient" kan, USA jamanakuntigi Donald Trump ka kɛlɛjɔ-bɛnkan bɛ ka sira sɔrɔ yen, Hamas ani Israel cɛ. Tile dama dɔ kumaɲɔgɔnyaw fan fila ka cidenw ani soronalidonbagaw ni ɲɔgɔn cɛ.

Aw ye kalan kɛ fanaHamas ni Israël bɛɛ sɔnna kɛlɛjɔ bɛnkan fan fɔlɔ ma

Aw ka baabu sugandilen laban b’an lasegin Mali la ka kuma yen tajiko gɛleya kan nin dɔgɔkun labanw na. O tajiko gɛleya min sɔrɔla, JNIM jatigɛwale kulu ka gɛrɛntɛw kɔ jamana in tajidon siraw kan.

Aw ye kalan kɛ fanaMALI: Taji mɔbiliw naali ye caman bɔ Bamako taji gɛlɛya la tile fila in kɔnɔ

Wasa ka talikɛ barro la, an ka nɛkejurusira filɛ: 00221 76 644 12 79