Kuma bɛ aw bolo

Bi juman, kow tun bi aw sago ra, aw y'a ɲaniya ka segin ka kuma ŋinan ka ballon d'or kan ka caya, o kama an bi na sinsin o babu lo kan kosɛbɛ bi ka kɛnɛ kan, an ka bi mɔgɔ welelen tun ye  farikoloŋanaguɛ kunafonidila, Sadio SYLLA lo ka bɔ Sénégal jamana na. 

Tile fila ɲɔngɔn de tora kanɲiniɲɛnajɛw ka ban Guinée Bissau. 

Cɛbɔw bɛ ka taa ɲɛ n'u ka baaraw ye, walasa ka jamanadenw lasɔn u ka marafɛɛrɛw la. 

Cɛbɔw b'u ka ɲanajɛw la, nga u be kɛnɛ kan halisa walasa ka jamanadenw lasɔn u ka kala ta u ye. O ɲanajɛw senfɛ, cɛbɔ 12 minnu bɛ ka ɲɔgɔn sanga, saba ka kuma fɔlen don ka caya. Olu ye Umaro Sissoco Embaló, jamanakuntigi kɔrɔ José Mário Vaz ani fangasinamatɔn PAIGC be ka cɛbɔ min kɔkɔrɔmadon, Fernando Diyas da Costa.

Wasadenkalataw ni jamanaɲɛmaa ta de bɛna kɛ ɲɔgɔn fɛ, o wasabulon yɛrɛ tun cira Umaru Sissoko EMBALLO fɛ san 2023 ra.

Nka gɛlɛya damanin b'o kalataw senkɔrɔ, Fangasinaw sɔnnen tɛ Umaru SISSOKO ka cɛbɔya ma, wa wasabulon fanba b'o fangasinaw yɛrɛ de bolo. Ɲanaminfɛnferelaw ani binkanikɛlaw fana  kɛlɛli ye nin kalata in gɛlɛya dɔ ye.

 Aw ye ni kalata nata nin ye cogo di?  

Bi an ka ciden kɛrɛnkɛrɛnnen, Salif SAKHANOKO de b'a aw ka ɲininkaliw jaabi ka bɔ Bissau, Guinée Bissau faba  ra.

Novanburukalo tile 19, Farafinna ntolantan koŋɛnɛbɔkulu (CAF) bɛna sanutolan jɔnjɔn (ballon d'or)  di Rabat, Maroc jamana na.

Ɲinan, ntolantanla saba minnu ɲanatɔmɔnna, o ye, Achraf Hakimi (PSG, Maroc), Mohamed Salah (Égypte, Liverpool) ani Victor Osimhen (Nigeria, Galatasaray).
Yala aw fɛ jɔn bi taga ni ɲinan  jɔnjɔn ye u saba cɛma? 

Benin wasabulon ye yɛlɛma don jamana sariyasun na sibiri tɛmɛnen. Wasaden 90 de sɔnna yɛlɛma in ma, 19 banna. U bena yɛlɛma don fɛn fila de la jamana maracogo kan. Wasabulonba "Sénat" bena bila senkan, ani ka dɔ fara jamanakuntiki ka sarati san hakɛ kan ani wasadenw ta.

Nin yɛlɛma in  lawaleyali bɛ daminɛ san 2026, jamanaɲɛmaakalata yɛrɛ bololalen don o san min na, avirilkalo la.

Sénégal jamanakuntigi, Bassirou Diomaye Faye kɛlen kɔ ka Aminat TOURE sugandi a ka Aida Mbodj nɔnabila u ka farakankulu « Coalition Diomaye président » koɲɛnɛli ɲɛmɔgɔya la, Pastef politikitɔn ye jaabili kɛ. A y’a jira dantigɛlisɛbɛ dɔ kɔnɔ ko a ma jɛ ni latigɛ in ye.

ɲɔgɔnsama-sama min bɛ Sénégal fanga kɔnɔ o farakankulu in ɲɛmaaya ko la, Aw ye mun faamuya o la ?

A ko bɛ ɲini ka kɛ landa ye nin waati labanw na Farafinna, fangasina belebelew wali a disibaw denni kɛrɛfɛ kalataw waati nin ka sira fɛɛrɛ fangapolitikitɔn ka cɛbɔ ɲɛ.

Kiiriko makanw, cɛbɔya sɛbɛnw kow, kasoladonw, majɛ sugu bɛɛ labɛni u kama waasa ka gwarada u sina, a kɛra mɛri kalataw wasadenkalataw wali jamanakuntigikalataw an y’o misali caman ye nin  waati labanw na. 

O dɔ ye Benin ta yen in waati wasaden ani jamanaɲɛmaa  kalataw hukumu kɔnɔ, Tanzanie, CIV, Cameroun, Guinée-Bisau tɛri Guinée. 

W’a ko bɛ kɛ diɲɛmagwɛn jamanaw ni farafinna yɛrɛ tɔnw ɲɛna, nka maa si de tɛ kala don i ɲin na ka bɛn n’a walew ye.

San 30 a ko makɔnɔni kɔ, simandou nɛgɛlabaara cakɛda dayɛlɛli kurubonkarili kɛra kunu, donnatɛmɛnfanga ɲɛmɔgɔ Général Mamadi Doumbouya n’a ka dunanw ɲɛkɔrɔ Morebaya kɔkɔjida la. Rwanda jamanakuntigi Paul Kagame, ani Gabon ka Brice Clotaire Oligui Nguema, ka fara Chine minisriɲɛmɔgɔ dakan kan.

Simandou bɛ dugu jukɔrɔnɛgɛ tɔni miliyari caman de kofɔ min ka kan ka labɔ laginɛkaw ka nafa kama. La Guinée  laɲini ye san saba nata kɔnɔ ka se ka nɛgɛ tɔni miliyɔn 120 labɔ san kɔnɔ.

Dolariwari miliyari fila, a bɛn’o de don jamana kun san o san sefawari miliyari ba kelen ni kɔ jamanaden ba 20  ɲɔgɔn ma, olu de bɛna baara sɔrɔ a ko sen fɛ..

Aw ye Simandou dayɛlɛli in kunbɛ cogo di ?  Yala nɛgɛlabaaracakɛda in bena kɛ yiriwada ye La Guinée sɔrɔko ma iko taji bɛ arabujamanaw bolo wa? walima hakilimaasalonlan dɔrɔn de don?  jamandenw dun olu ɲiyɔrɔ ye jumɛn ye nin ko la ? 

Mamoudou CONDE ka bɔ La Guinée fasodenw tɔgɔlatɔn "Action Mine" kɔnɔ, ale de bɛna an ka bi ɲiningaliw jaabi.

Ni lamini latangali musakaw ka ca aw ɲɛkɔrɔ, yala aw miirila a dugukolo halakili kɔ ladilanni musakaw la wa? 

An be don an ka bi kuma b’aw bolo jɛmukan kɔnɔ ni nin ɲinigali de ye ka kɛɲɛ ni COP 30 baaraw ye senna Belem Bresil jamana kan…

K’a ta kunu fɔ novanburukalo in tile 21 don, talikɛlaw be bɔra diɲɛ fan 14 bɛɛ lajɛlen fɛ ka taa hakilijagabɔ kɛ diɲɛ lamini latangali ani waatiyɛlɛma kɔlɔlɔw n’u kɛlɛlifɛɛrɛw kan. 

Fiɲɛ ani bajiw ni kɔkɔjiw nɔgɔli hadamadenw kɛwalew sabu la, mana ɲama-ɲamaw, ja, kungojeniw walima kungosogow dɔgɔyali, waatiyɛlɛlɛma kɔlɔlɔw b’an bɛɛ ɲɛkɔrɔ an ka sodaw la

Kasɔrɔ san o san COP lajɛw senfɛ, layiduw bɛ ta nafolokow ni fɛɛrɛw kunkan walasa ka dan sigi olu la, nka u lawaleyali ye tɔkajɛn ye kɛrɛnkɛrɛnnenya la farafinna.

yan min na a kɔlɔlɔw ka bon kasɔrɔ a ka fiɲɛjugufili ta tɛ fosi bɔ. San 30 lajɛw kɔ, yala aw ye COP tali kɛ nafa jumɛnw ye farafinna kan… 

Fɛɛrɛ laselenw a kow senfɛ dun? aw y’olu jɔda ye waatiyɛlɛma kɔlɔlɔw kɛlɛli la aw ka jamanaw kan wa?

Ahmadou Sebory TOURE kabi ni La Guinée de bɛn’aw ka bi ɲiningaliw jaabi. Laminiko dɔnbaga ŋana don, wa a delila ka kɛ jamana kɛmɛ ni kɔ bɛɛ ka cidenkulu ɲɛmgɔgɔ ye COP dɔ kɛnɛ kan.

La Guinée, dɔgɔkun furancɛ in na, sanfɛkiirisoba ye cɛbɔ fɔlɔw  tɔgɔ carin minnu yamaruyalen don ka tali kɛ jamanaɲɛmaakalata nata la laɲinikɛbaga 51 cɛma, Cours Suprême ye sira di 9 dɔrɔn de ma. Politikitɔn 7 ka cɛbɔw ani kelennacɛbɔ fila n’o dɔ ye donnatɛmɛnfanga ɲɛmɔgɔ Général Mamadi Doumbouya yɛrɛ ye.

Bi ani sini dɔrɔn de tora cɛbɔya laɲinibaga  40 ni kɔw bolo ban kɛra minnu ka sɛbɛnw na ka taa u ka filiw latilen sanfɛkiirisoba  ɲɛkɔrɔ

Nka ka kɔn tɔgɔ ninnu carinni ɲɛ, kelennacɛbɔw ka jɛkulu tun y’a lase k’u b’u senbɔ kalata in na. bawo u yɛrɛ ka faamuya la ko marabagaw y’a ɲini ka sira da u ɲɛ n’u lamunumununi ye sɛbɛnko dɔw la. 

Olu kɛrɛfɛ, minisiriɲɛmɔgɔ kɔrɔ Lassana Kouyaté ani fangasina, Ousmane Kaba minnu ma sira sɔrɔ, olu  k’u bɛna fɛɛrɛw bɛɛ tigɛ yasa ka sariya sira taama ni ka tali kɛ kalata in na.

Mme Makalé Camara, Faya Lansana Millimouno, Abdoulaye Yéro Baldé , fɔ ka taa se Mohamed Nabe, Ibrahima Abe Sylla ma.

Aw bolo ninnu cɛbɔ kelen jumɛn de bena se ka donnatɛmɛnfanga ɲɛmɔgɔ Mamadi Doumbouya ɲɛkɔrɔse kalata in na?  Cɛbɔ 40 ni kɔ minnu ma sira sɔrɔ dun, aw ye mun faamu o kow la? 

Politikikow dɔnbaga Moussa SALMOURA de ben’aw ka bi ɲiningaliw jaabi kabini La Guinée

Babu fɔlɔ b’an lase Soudan kɛlɛ lahalaya kan, zenerali Hemeti ka FSR kɛlɛcɛw ni Soudan kɛlɛbol ka kariɲɔgɔnnaw Korfan Nord kɔnɔ El-fasher bɔsili kɔ nin y’a dɔgɔkun damadɔ ye. 

Jamaden siviliw olu de kɔnin bɛ bɔnɛ cɛma yen, u bayirika fagali kɔ, binkani juguw bɛ kɛlaw u kan, o ka jamanadenw ba caman de beka bolo ka bɔ u sigiyɔrɔw la.

Diɲɛ magwɛnjamanaw fana a tɔnbaw kan iko ONU Wali farafinnatɔnba, ani Eurɔputɔnba, ninnu su kelen tɛta fɛɛrɛ jɔnjɔn ta ka Soudan kɛlɛ in lasa, kun jumɛn na.

Baabu filanan b’an lase Guinée, yen donnatɛmɛnfanga ɲɛmɔgɔ General Mamadi DOUMBOUYA ka cɛbɔyasɛbenw donni desanburukalo tile 28 nata jamana ɲɛmaa kalataw la, aw y’o ko kunbɛn cogomin, fɔ ka se Laguinɛ  fangasina politikitɔnbaw senbɔlima jamana ɲɛmaa kalata in na.

An y'a kuncɛ ni  kunu baabu kelen ye Mali la, tajiko gɛlɛya min bɛka jamana in denw n’a marabagaw ɲɛkɔrɔse kabi kalo fila ɲɔgɔn sisan. O sɔrɔ la JNIM jatigewalekulu ka gɛrɛntɛw sigili de kɔ jamana in tajidon diraw kan.