Kuma bɛ aw bolo

Kariɲɔgɔnnaw tɛ ka kɔtigɛ kalandenw ni lakana tigilamaw cɛ UCAD kalanso kɔnɔna n'a daw la. Kalanw yɛrɛ dɛsɛlen don ka kɛ a ɲɛma fana. O kow sɔrɔla sanfɛkalanden ninnu ka  kalandɛmɛmusakaw dibaliya de nin y’a kalo 13 ye. O Boursiw dun ka kan ka dI u ma kaLo o kalo, walasa ka kalanminanw san ani k’u makogɛlɛnw ɲɛnɛbɔ. 

Ni marabagaw ko u b’a fɛ k’o musaka dili tila, o kalandenw ko a bɛɛ de ka di ɲɔgɔn fɛ. Halini kumaɲɔgɔnyaw be sennna, bɛnkan sɔrɔli kɔni gɛlɛyalen don kosɔbɛ fan fila cɛ.

Yala aw yɛrɛ ye nin kow ye cogo di? Mun de ka kan ka kɛ walasa ka dan sigi nin walew la min b'a to kalan ka segin ka daminɛ. 

Mamadou KANTE, kunnafonidila 7TV jabaraninso la de bɛn’aw ka ɲiningaliw jaabi kabini Dakar. Ale yɛrɛ ye nin tile laban wulikajɔw seereya UCAD sanfɛkalanso kɔnɔ

Cameroun jamana kan, ntolantan koɲɛnɛbɔkulu FECAFOOT ni farigoloɲananjɛkow minisiriso ka ɲɔgɔnsama-samaw ye ɲɛda kura ta. A sugandili kɔ kokura sibiridon tɛmɛnen ka kɛ FECAFOOT ɲɛmɔgɔ ye Samel Eto’o y’a latigɛ k’u ka degekaramɔgɔ ani Belgique jamanden Marc Brys bolo bɔ a ka baara la kasɔrɔ an ni CAN kunbɛnw tɔ tɛ tɛmɛn dɔgɔkun saba kan. 

Kabi waati jan funteni barika tun sɛbɛkɔrɔ bonyalen don cɛ fila ninnu cɛ Cameroun ntolatan koɲɛnɛbɔli la, Nka, Marc Brys dɔrɔn tɛ, siga be yen k’a ni ntolantanna fɛn o fɛn n’a cɛ ka suru iko Choupo-Moting, André Onana, walima  Vincent Aboubar olu si tɔgɔ ma ye Cameroun ka ntolatanna 28 tataw cɛma Maroc CAN la. 

Degekaramɔgɔ in ka dakan, David PAGOU de kɛra degekaramɔgɔ kura ye sisan. Sariya tɛ wa o ko tɛna bila tan Marc Brys ka jaabi kɛra o de ye. Yala aw hakilina ye mun ye nin kow kan? 

Nin ntolatanana ŋanaw yebaliya Cameroun ka waraw cɛma MAROC o bɛna se ka na ni gɛlɛya jumɛnw de ye?  Degekaramɔgɔkura in dun? ale ka fanga bɛna se ka kɛ jumɛn ye? a

kiiiriba saba de kɔnin bɛ cɛ in kunkan, yuruku-yuruku, ani surafɛnminɛko la a ka baara hukumu kɔnɔ. Sefawari miliyɔn kɛmɛ fila ɲɔgɔn a ko kasabi bɛ taa i jɔ o de la, siga bɛ yen k’a n’a furumuso y’u bolo don o nafolow kɔrɔ. A ni ka baarako nɔgɔya cakɛda dɔw bolo Israël ka da a ka minisiriɲɛmɔgoya jɔrɔyɔrɔ kan. 

Nin kiiriw bɛ senna kabi san 2020 nka, ko wulikajɔw fanga de bonyannen don nin waati labanw na kiiriso bolo. O yɛrɛ de kama minisiriɲɛmɔgɔ in y’a laɲini yafa birifini ka da a kan sɛbɛn dɔ kɔnɔ. USA jamankuntigi Donald Trump fana y’o laɲini kelen de kɛ. 

Isarel yɛrɛ ka nafa a n’a ka basigi kaman, n fana bɛna Israel ka o nafa kelen de bila ɲɛ, ɲɛdafilɛ t’a la. Jamankuntigi ko ten.  

O waati kelen,  Israel fangasinaw ka ɲɛmɔgɔ Yayir Lapid ko hali ni yafa birifini bɛ da minisiriɲɛmɔgɔ in kan, ko a kan ka yafadeli de kɛ fɔlɔ k’a ka nimisa yira ani k’i senbɔ politiki kɛnɛ la.  Kasɔrɔ Netanyahou ko ale jaba jɛlen don wa a ŋaniya fana b’a kɔnɔ ka kɛ cɛbɔ ye kalata nataw la san 2026.

Aw yɛrɛ ye mun faamu nin ko la?  yafa ka kan ka ke minisiriɲɛmɔgɔ in ma wa? kun jumɛn na? 

Mamadou Ben Diabate de bɛn’aw ka bi ɲiningaliw jaabi. Jamanw ni ɲɔgɔn cɛ politikikow dɔnbaga don, kɛrɛnkɛrɛnnenya la USA ani Proche Orient.

Guinée-Bissau, tile fila arabadon fangadafiri kɔ, "Haut commandement militaire" fangadafirisɔraiw y’u ka  marabagajɛkulu kura sigi. Donnatɛmɛnfanga ɲɛmɔgɔ, Général Horta Ntam ye dannaya da Ilidio Té Vieira de kan ka k’o marabagajɛkulu ɲɛmɔgɔ ye. Jamanakuntigi binnen, Umaru Sissoko Embalo ka sɔrɔko minisiri kɔrɔ n’a masurunamɔgɔ don. Minisiri 28, minnu cɛma duuru dɔrɔn de ye sɔrasiw ye.  A tɔw ye politikimɔgɔw fangasinaw ani fanga kɔrɔ minisiriw n’u masurunyamaaw ye. 

A kunbɛnni kɔ Dakar, Umaru Sissoko Embalo yɛrɛ bɛ Brazza nin waati de la Congo jamana kan. O waati kelen, fangasina cɛbɔ Fernando Dias bɛ k’i sisnisn a ka sebaaya sɔrɔli  kan kalata la, a k’o min y’a to jamanakuntigi binnen ye fangadafiri kɛ yɛrɛ la.

Farafinna tilebinyanfan tɔn CEDEAO kɔni ka cidenkulu dɔ makɔnɔnen bɛ Bissau bi jamana in faaba kɔnɔ.

Yala aw ye mun faamu nin kow bɛɛ la. Fanga kɔrɔ maaw yeli minisiriw cɛma ka caya, Umaru Sissoko Embalo bɔli teliya la jamana in kɔnɔ, fɔ ka taa se CEDEAO ka ciden kulu kerɛnkernen ma, aw bolo olu bɛna seka mun kelen de bɔ ko in na? 

Aw ka bi ɲiningaliw olu bɛna jaabi an ka Guinée-Bissau ciden kɛrɛkɛrɛnnen de fɛ Salif Sakhanakho 

 Yala wagati yɛlɛma kɔlɔlɔ ye mun ye musow kan, mun bi se ka kɛ yasa ko kɔlɔlɔw ɲɛkɔrɔtigɛ, nin kalo in na, musow ka kɛnɛ kɛrɛnkɛrɛnnen sigira o babu lo kan.

Guinée-Bissau, Fangadafirisɔrasiw ye ɲɛmɔgɔ kura sigi jamana in kunna kaban. A tɔgɔ ye général Horta N'Tam, dugumakɛlɛbolo ɲɛmɔgɔba dɔ don. Ale de kɛra Guiée Bissau donnatɛmɛnfanga ɲɛmɔgɔ ye fɔlɔ  san kelen. O waati kelen jamanaden dɔw ye wulikajɔ dabɔ kaban k’a ɲini fangasina politikiɲɛmɔgo minɛnenw ka labila. Fangasina politikitɔnba PAIGC ani politikitɔn misɛnin wɛrɛw de y’o weele bila sɔgɔmada in na.

Ka kɔn o wulikjajɔw ɲɛ, maaw tun sen sumayalen don  faaba Bissau kɔnɔ kabi sɔgɔma. Bawo kunu fangadafiri senfɛ marifacikanw tun bɛ mɛn jamanaɲɛmaayaso fanw fɛ,  o tun ye maaw bila siran ani jatigɛ kɔnɔ.  Aw ye mun faamu nin fangadafiriwale in na ? 

Novamburukalo tile mugan ni duuru de sugandira diɲɛ kɔnɔ walasa ka ninjuguyawalew kɛlɛ minu bɛ ɲɛsin musow ma. Wa k'a ta o don ma fo desanburukalo tile tan, tile tan ni wɔɔrɔ nata ninnu na, lasɔminiw tɛna kɔtigɛ o hukumu kɔnɔ. 

Nka nin lasɔminiw bɛɛ n'a ta, halisa tɔɔrɔyaw bɛ ka ɲɛsin musow ma diɲɛ kɔnɔ, wa dɔ bi farala o hakɛw kan yɛrɛ, yala aw fɛ a ko bi lahala juman kan?  mun de bi se ka kɛ? 

Kabi novanburukalo in tile 20,  France jamanakuntigi,  Emmanuel Macron ye tagama kɛ Farafinna gun jamana duuru kɔnɔ, inafɔ ’île Maurice, Afrique du Sud, Gabon ani  Angola. Tagama in laŋini ye, ka a ka jamanani o jamana ninnu ka jɛŋɔngɔnya lakuruaya, ani AES jamanaw ka fɔɲɔgɔnkɔ kɔfɛ. Baaraŋɔngɔnyaw bɛ lakuraya fana sifinw lahalaya kan,  sɔrɔko ani babu wɛrɛw.

Aw ye Emmanuel MACRON ka ni munumunusalo in faamuya cogo di? 

An ka bi mɔgɔ welelen ye N'gollo DIARRA de ye, ɲininikɛla don ka bɔ Mali laa.

Ɲɔngɔnfaamuyabaliyaw sinsinnen bɛ kuran sɔrɔcogo kɔrɔ fɛɛrɛw de kan taji , petɔrɔli ni gazi.

Bresil, COP30 lajɛrɛ kɛbagaw labanna ka bɛnkan dɔw sɔrɔ. Olu be tali kɛ ka fɛɛrɛw bilali la senkan na, walasa ka dɔ bɔ sisijugu flili la ani ka musaka dɔ bila  senkan walassa ka waatiyɛlɛma kɔlɔlɔw kunbɛn yanni san 2035 cɛ. 

Jamana 200 ɲɔgɔn de tun be lajɛrɛ in na. Bresil jamanakuntiki ko baaraw kɛra nimissiwasafɛn ye, nga o ma kɛ bɛɛ fɛla ye i n'a fɔ Europe ka tɔnba.

Baba WATTARA de tun y'an ka ciden kɛrɛnkɛrɛnnen ye lajɛrɛ in kɛnɛ kan, a bin'aw ka ɲininkaliw jaabi. 

CAN nata Fangamanyɔrɔw ni dɛsɛw, aw hakilina ye mun ye o kan?

Babu filanan, Coupe d'Afrique latɛmɛni sariya ɲɔgɔnsama-samaw CAF ni jabaraninso dɔw cɛ.

Babu sabanan, Mondial U17 kulu ɲɔgɔnkunbɛn jaabiw, Kɛrɛnkɛrɛnnenya la Farafinna jamanaw ta.
Farikolo ɲanajɛ kunnafoni wɛrɛw