มองจีนมุมใหม่

หนึ่งในนโยบายด้านการศึกษาของจีนคือออกแบบระบบการเรียนรู้โดยมีเป้าหมายสร้างบุคลากรที่สามารถออกไปทำงานได้ทันทีหลังเรียนจบทั้งระดับมหาวิทยาลัยและอาชีวศึกษา อีกทั้งมีการสร้างสถาบันที่เน้นสอนเฉพาะด้านอย่างเจาะจง เช่น การบิน การขนส่งระบบราง พานิชย์นาวี ฯลฯ  โดยให้ความสำคัญกับการเรียนทั้งภาคทฤษฎีในห้องเรียนและฝึกปฏิบัติในสถานประกอบการจริง แต่เพราะอัตราเร่งการเติบโตของสังคมและเศรษฐกิจจีน ทำให้ตอนนี้ภาครัฐกำลังปรับให้ระบบการเรียนรู้ภาคปฏิบัติเริ่มต้นเร็วขึ้นตั้งแต่ระดับมัธยม
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร  รองประธานและเลขาธิการหอการค้าไทยในจีน มาคุยว่า รัฐบาลจีนวางแผนด้านการศึกษานี้อย่างไรและใช้อะไรเป็นแรงจูงใจในการเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพของการเรียน
 

ซุนยัดเซ็น เป็นหนึ่งในบุคคลไม่กี่คนในประวัติศาสตร์ที่ได้รับความเคารพอย่างสูงทั้งจากพรรคคอมมิวนิสต์จีนและพรรคก๊กมินตั๋ง แต่ในขณะเดียวกัน เรื่องราวและมรดกทางความคิดของเขาก็กำลังถูกตั้งคำถามจากอัตลักษณ์ของคนรุ่นใหม่ในไต้หวันที่เริ่มถอยห่างจากความเป็นจีน
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน รศ. วรศักดิ์ มหัทธโนบล ที่ปรึกษาศูนย์จีนศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ไปติดตามเรื่องราวของซุนยัตเซ็น ซึ่งได้รับสมญานามว่า “บิดาแห่งชาติ” ผู้อยู่เบื้องหลังการปฏิวัติซินไฮ่จนสามารถโค่นล้มราชวงศ์ชิงได้สำเร็จ และก่อตั้งพรรคก๊กมินตั๋ง (ก่อนที่พรรคจะพ่ายสงครามกลางเมืองแล้วอพยพไปตั้งรัฐบาลในไต้หวัน)
.
นอกจากความสำเร็จเบื้องหน้าที่ซุนยัตเซ็นได้กลายเป็นสัญลักษณ์ทางการเมืองและทั้งจีนแผ่นดินใหญ่ต่างอ้างความชอบธรรมในการเชื่อมโยงความเป็นจีนเดียว ชื่อและอุดมการณ์ของเขากลับกลายเป็น "สมรภูมิทางอุดมการณ์" ระหว่างสองฝ่าย แล้ว  เบื้องลึกเบื้องหลังชีวิตส่วนตัวของเขาก็น่าสนใจไม่แพ้กัน โดยเฉพาะประเด็นของสตรีที่ผ่านเข้ามาในชีวิตของซุนยัตเซ็น

ภาพการแต่งกายด้วยชุด “จงซาน” ของประธานาธิบดีสี จิ้นผิง แทนการสวมชุดสากลในงานเลี้ยงรับรองที่ประธานาธิบดี โดนัล ทรัมป์ เป็นเจ้าภาพ เมื่อครั้งเดินทางเยือนสหรัฐฯ กลายเป็นจุดสนใจของสื่อมวลชนหลายประเทศ  หลายคนรู้จักและเรียกกันติดปากว่าเป็นชุดเหมา เพราะประธานเหมา เจ๋อตง อดีตผู้นำจีนก็ชื่นชอบและสวมประจำเมื่อปรากฎตัวต่อหน้าสาธารณชน โดยเฉพาะเมื่อครั้งวันประกาศก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนในปี ค.ศ.1949 
.
ทราบหรือไม่ว่าผู้ริเริ่มใช้ชุดนี้จนได้รับความนิยมในยุคสาธารณรัฐ (ROC) แล้วรัฐบาลก๊กมินตั๋งประกาศให้เป็นเครื่องแบบทางการคือ “ซุนยัตเซ็น” บิดาแห่งชาติจีน โดยได้รับแรงบันดาลใจจากชุดนักเรียนเด็กญี่ปุ่นเมื่อครั้งลี้ภัยทางการเมืองหนีไปอยู่ญี่ปุ่นก่อนจะกลับมาปฏิวัติโค่นล้มราชวงศ์ชิงสำเร็จในเวลาต่อมา
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน รศ.วรศักดิ์ มหัทธโนบล ที่ปรึกษาศูนย์จีนศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาคุยเพื่อทำความรู้จักเรื่องราวของ ดร.ซุนยัตเซ็น บุคคลสำคัญที่ยังมีอิทธิพลทางความคิดทั้งในจีนแผ่นดินใหญ่และไต้หวัน

เมื่อฮ่องกงกลับคืนสู่จีนแผ่นดินใหญ่ (1 กรกฎาคม 1997) หลังตกอยู่ภายใต้การปกครองของอังกฤษยาวนานกว่า 150 ปี  (ค.ศ. 1841–1997) ด้วยข้อตกลงนโยบาย "หนึ่งประเทศ สองระบบ" ที่กำหนดให้ฮ่องกงยังคงระบบเศรษฐกิจและเสรีภาพเดิมไว้อย่างน้อย 50 ปี แต่ปรากฏว่ารัฐบาลจีนได้เข้าไปมีบทบาททั้งทางตรงและทางอ้อมเพื่อกำกับดูแลและควบคุมการบริหารงานฮ่องกง  ทำให้ผู้เห็นต่างรวมตัวเคลื่อนไหวขยายวงจนกลายเป็นการต่อสู้เพื่อประชาธิปไตย จนแกนนำหลายคนถูกจับขังคุกด้วยหลายข้อหาทางการเมือง
.
จาก “ปฏิวัติร่ม” ปี 2014 ถึงคลื่นมหาชนสองล้านคนบนท้องถนนในปี 2019  และการที่สภาประชาชนแห่งชาติจีนประกาศใช้กฎหมายกฎหมายความมั่นคงแห่งชาติเพื่อปราบปรามและควบคุมความเคลื่อนไหวทางการเมืองในฮ่องกง หลังจากการประท้วงใหญ่ในปี 2019  จนถึงความเคลื่อนไหวล่าสุดที่ โจชัว หว่อง นักกิจกรรมรุ่นใหม่ที่เป็นไอคอนของการต่อสู้ ยอมรับสารภาพว่าสมคบคิดต่างชาติและล้มล้างอำนาจรัฐ เพื่อขอลดหย่อนโทษ  
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน รศ.วรศักดิ์ มหัทธโนบล ที่ปรึกษาศูนย์จีนศึกษาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาคุยกันว่า กรณีศึกษาของฮ่องกง เป็นบทเรียนสำหรับไต้ไหวันได้อย่างไร  ทำไมสัญญา "หนึ่งประเทศ สองระบบ 50 ปี" จึงไม่เป็นไปตามที่จีนเคยให้ไว้กับอังกฤษและความฝันของคนฮ่องกงที่อยากเป็นประชาธิปไตยจะเป็นจริงได้หรือไม่

ปีนี้ (2026) เป็นวาระครบรอบ 30 ปี ที่ภาพยนตร์อมตะชื่อดัง “เถียน มี มี่ 3650 วันรักเธอคนเดียว” (Comrades: Almost a Love Story) กำกับโดย ปีเตอร์ ชาน ออกฉาย โดยมีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ในฮ่องกงช่วง 10 ปีก่อนที่อังกฤษจะส่งมอบกลับไปอยู่ภายใต้การปกครองของจีนแผ่นดินใหญ่โดยพรรคคอมมิวนิสต์ 
.
ภาพยนตร์นี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่เรื่องรักโรแมนติคของคู่รักหนุ่มสาวที่ต้องการแสวงหาโชคและโอกาสในดินแดนใหม่ไกลจากบ้านเกิด แต่สะท้อนนัยทางการเมืองและเป็นส่วนหนึ่งของบันทึกเหตุการณ์สำคัญเกี่ยวกับประวัติศาสตร์และการเปลี่ยนแปลงของฮ่องกงด้วย
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน รศ.วรศักดิ์ มหัทธโนบล ที่ปรึกษาศูนย์จีนศึกษาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาคุยกันว่า มีสัญลักษณ์ทางการเมืองอะไรบ้างที่ปรากฎในเรื่องซึ่งเชื่อมโยงไปถึงความวิตกกังวลของคนฮ่องกงซึ่งยังไม่รู้ชะตากรรมตัวเองว่าจะเป็นอย่างไรหลังคืนสู่จีน

Shenzhen อดีตหมู่บ้านชาวประมงที่ยากจนเมื่อกว่า 4 ทศวรรษก่อน  กำลังจะกลายเป็นเมือง เจ้าภาพการประชุมผู้นำเขตเศรษฐกิจเอเปค ครั้งที่ 33 (APEC China Year 2026) ในเดือน พ.ย. ปลายปีนี้ 
.
จากเมืองนำร่องที่เติ้งเสี่ยวผิง เปิดให้เป็นเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษอยู่ในมณฑลกวางตุ้ง แล้วกลายเป็นโมเดลตัวอย่างที่รัฐบาลจีนใช้พัฒนาพื้นที่อื่น ๆ  บริษัทชั้นนำเช่น BYD และ Huawei ซึ่งมีจุดเริ่มต้นจากที่นี้แล้วทำให้เกิดภาพจำใหม่ว่าเป็นเมืองชั้นนำด้านเทคโนโลยีและพลังงานสะอาด   
.
โสภิต หวังวิวัฒนา คุยกับ ชุตินธรา วัฒนกุล บก.บริหารข่าวด้านกลยุทธ ไทยพีบีเอส ซึ่งไปร่วมประชุม Asia Pacific Media Forum ครั้งล่าสุดที่ Shenzhen มาเจาะลึกกันว่า จีนมีแผนอย่างไรที่จะทำให้ที่นี่กลายเป็นศูนย์กลางเทคโนโลยีและนวัตกรรมระดับโลก
 

“ฮั้ว” เป็นคำที่คนไทยรู้จักกันดีและมักใช้กันในความหมายมีนัยเชิงลบ เพื่อบอกว่ามีความร่วมมือกันของกลุ่มผลประโยชน์ ดำเนินโครงการต่าง ๆ ซึ่งจะเกี่ยวโยงกับ “คอรัปชั่น” หรือความไม่โปร่งใส และเครือข่าย (connection) ระหว่างข้าราชการ กลุ่มนักการเมืองและนักธุรกิจ
.
ทราบหรือไม่ว่า  “ฮั้ว”  มีรากศัพท์และที่มาของคำจากภาษาจีน  ซึ่งยังใช้กันอยู่จนถึงปัจจุบันแต่เป็นความหมายเชิงบวก คือการร่วมมือร่วมใจเพื่อทำให้สิ่งหนึ่งสำเร็จถ้าถ้าพบคนจีนเขียนเป็นคำอวยพรตัวโต ๆ ติดผนังบ้านหรือทำเป็นฉากกั้นเพื่อความเป็นมงคล ก็อย่าได้แปลกใจ
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน รศ.วรศักดิ์ มหัทธโนบล ที่ปรึกษาศูนย์จีนศึกษา จุฬาฯ มาคุยกันว่า ทำไมเมื่อ “ฮั้ว” เมื่อเดินทางมาถึงเมืองไทย ความหมายจึงไม่เหมือนเดิม

กุ้ยโจว  ตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของจีน พื้นที่ประมาณ 90 % เป็นเขาสูงชัน มีที่ราบน้อย ขาดแคลนที่ดินทำกิน เป็นพื้นที่ห่างไกล การคมนาคมถูกตัดขาด จนเคยได้ชื่อว่าเป็นมณฑลที่ทุรกันดารและยากจน  มีประชากรมีรายได้ต่ำกว่าเส้นยากจนจำนวนมาก 
.
ในเวลาเพียงไม่กี่ปี  กุ้ยโจวกลายเป็นเมืองยุทธศาสตร์ที่รัฐบาลผลักดันให้เป็น China's Big Data Valley โดยกำหนดเป็นพื้นที่ทดลองเขตทดลองการพัฒนาข้อมูลขนาดใหญ่ระดับชาติแห่งแรกในปี ค.ศ. 2016  จนปัจจุบันกลายเป็น 1 ใน 8 ศูนย์เครือข่าย Computing / AI Training ของประเทศ  และกำลังจะยกระดับอีกขั้น เปลี่ยนผ่านจากยุคการ "ฝาก/เก็บข้อมูล" (Data Storage) สู่ยุค Tokenization & AI Integration" เน้นการแปรรูปข้อมูลให้กลายเป็นสินทรัพย์ดิจิทัล พัฒนา AI เพื่อสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจจริง
.
โสภิต หวังวิวัฒนา  ชวนผู้ฟังไปรู้จักมณฑลนี้ให้มากขึ้นว่า ในความขาดแคลนและข้อจำกัดจากสภาพภูมิศาสตร์  จีนพลิกวิกฤตให้เป็นโอกาสได้อย่างไร

กุ้ยโจว  ตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของจีน พื้นที่ประมาณ 90 % เป็นเขาสูงชัน มีที่ราบน้อย ขาดแคลนที่ดินทำกิน เป็นพื้นที่ห่างไกล การคมนาคมถูกตัดขาด จนเคยได้ชื่อว่าเป็นมณฑลที่ทุรกันดารและยากจน  มีประชากรมีรายได้ต่ำกว่าเส้นยากจนจำนวนมาก 
.
ในเวลาเพียงไม่กี่ปี  กุ้ยโจวกลายเป็นเมืองยุทธศาสตร์ที่รัฐบาลผลักดันให้เป็น China's Big Data Valley โดยกำหนดเป็นพื้นที่ทดลองเขตทดลองการพัฒนาข้อมูลขนาดใหญ่ระดับชาติแห่งแรกในปี ค.ศ. 2016  จนปัจจุบันกลายเป็น 1 ใน 8 ศูนย์เครือข่าย Computing / AI Training ของประเทศ  และกำลังจะยกระดับอีกขั้น เปลี่ยนผ่านจากยุคการ "ฝาก/เก็บข้อมูล" (Data Storage) สู่ยุค Tokenization & AI Integration" เน้นการแปรรูปข้อมูลให้กลายเป็นสินทรัพย์ดิจิทัล พัฒนา AI เพื่อสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจจริง
.
โสภิต หวังวิวัฒนา  ชวนผู้ฟังไปรู้จักมณฑลนี้ให้มากขึ้นว่า ในความขาดแคลนและข้อจำกัดจากสภาพภูมิศาสตร์  จีนพลิกวิกฤตให้เป็นโอกาสได้อย่างไร
 

นอกจากอุตสาหกรรมใหม่ด้านเทคโนโลยีและพลังงานสะอาด รวมทั้งยานยนต์ไฟฟ้าที่จีนส่งเสริมผู้ประกอบการออกไปลงทุนในต่างประเทศเพื่อขยายตลาดและเพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจแล้ว  อุตสาหกรรมยาแผนปัจจุบันของจีนก็น่าจับตามองไม่แพ้กัน เพราะจากเดิมที่เป็นโรงงานรับผลิตยาต้นน้ำ ถึงตอนนี้มีการพัฒนาและวิจัยจนกระทั่งประสบความสำเร็จ  สามารถผลิตยาที่ใช้รักษาโรคที่รักษาโรคที่ซับซ้อน ทดแทนยานำเข้าจากต่างประเทศไทย  สร้างมาตรฐานชีวเภสัชของตัวเอง จนส่งออกทั้งยาและนวัตกรรมไปสู่โลกสำเร็จ
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.ชาดา เตรียมวิทยา จากคณะศิลปะศาสตร์  สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้า เจ้าคุณทหารลาดกระบัง มาวิเคราะห์ว่า ตอนนี้อุตสาหกรรมยาจีน รุกเข้าสู่ตลาดไทยแล้วและวางหมุดหมายเป็นประตูสู่อาเซียน ไทยจะรับมืออย่างไรเพื่อให้ข้ามพ้นจากการเป็น “ตลาดซื้อยา” ไปสู่การเป็น “หุ้นส่วนเทคโนโลยี” กับจีน