มองจีนมุมใหม่

กระแสที่กลายเป็นไวรัลในสังคมจีนเรื่องหนึ่งคือภาพที่ผู้สูงอายุมากมายแห่กันดาวน์โหลด OpenClaw ซึ่งเป็น Open AI ที่มีสัญลักษณ์เป็นกุ้งตัวใหญ่ จนถูกมองว่า AI กลายเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตของคนจีนทุกช่วงวัย  แล้วมีวลีฮิตที่ใช้ถามกันในสื่อออนไลน์จีนว่า “วันนี้คุณเลี้ยงกุ้งหรือยัง” (今天你养虾了吗?)
.
แต่ในชั่วเวลาไม่นาน ก็เกิดปรากฏการณ์คนพากันไปถอนการติดตั้งขนานใหญ่เพราะกังวลเรื่องความปลอดภัย เป็นโอกาสให้บรรดาชั้นนำด้านเทคโนโลยีจีนก็พัฒนาโปรแกรมในลักษณะเดียวกันเพื่อให้บริการกับลูกค้าชาวจีนเพิ่มขึ้นด้วย
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ตฤณ วุ่นกลิ่นหอม รองประธานอาวุโส หัวหน้าฝ่ายการปฏิรูปองค์กร อุทยานนวัตกรรมเทคโนโลยีสารสนเทศแห่งชาติจีน มาคุยเบื้องหลังที่มาของปรากฎการณ์แห่เลี้ยงกุ้งว่าเกิดจากอะไร ทำไมจึงไปเกี่ยวข้องกับการเสี่ยงโชคของคนสูงอายุจีน  พร้อมเปรียบเทียบมุมมองการใช้ AI ระหว่างคนจีนกับคนไทยว่าเหมือนหรือต่างกันอย่างไร   
.
การที่คนจีนมอง AI เป็นโอกาสเอามาใช้เป็นเครื่องมือทำงานทั้งสร้างรายได้  แต่คนไทยมองว่า AI เป็นแค่ผู้ช่วยทำให้งานสำเร็จ หากยังไม่ปรับวิธีคิดในการใช้งาน AI ซึ่งจะมีบทบาทมากขึ้นในชีวิตของเรา จะส่งผลต่ออนาคตของประเทศอย่างไร

เช็งเม้ง ปี 2569 นี้ เป็นวาระครบรอบ 50 ปีของหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์การเมืองสมัยใหม่ของจีน นั่นคือหลังการอสัญกรรมของอดีตนายกรัฐมนตรี โจว เอินไหล  ต้นเดือน เม.ย. ปี 1976 พลเมืองจีนจำนวนมหาศาลเดินทางไปยังจัตุรัสเทียนอันเหมิน เพื่อกล่าวบทกวีรำลึกและไว้อาลัย แต่กลับถูกแก๊ง 4 คน (แกนนำคือเจียงชิง ภริยาของประธานเหมา) มองว่าการชุมนุมนี้ท้าทายอำนาจรัฐ จึงสั่งรื้อพวงหรีดและนำไปสู่การใช้กำลังปราบปรามประชาชนที่ร่วมชุมนุมในเวลาต่อมา
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน รศ.วรศักดิ์ มหัทธโนบล ที่ปรึกษาศูนย์จีนศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เปิดประวัติศาสตร์จีนในช่วงนั้นว่า เกิดอะไรขึ้นกับการแย่งชิงอำนาจการเมืองภายในของพรรคคอมมิวนิสต์ ทำให้ ฮั่ว กั๋วเฟิง (Hua Guofeng) ผู้สืบทอดทางการเมืองที่ประธานเหมาเลือกไว้ ปฏิบัติการลับจับกุมแก๊ง 4 คน ในข้อหารัฐประหารในวันที่ 6 ตุลาคม ปีเดียวกัน ปิดฉาก10 ปีของยุคปฏิวัติวัฒนธรรม ซึ่งถือเป็นช่วงเวลาตกต่ำที่สุดยุคหนึ่งของจีน เปิดทางให้ เติ้ง เสี่ยวผิง ได้กลับมาเรียกคืนความยุติธรรม พร้อมเป็นผู้นำจีนเข้าสู่ยุคใหม่ของการปฏิรูปและเปิดประเทศ จนกลายเป็นจีนในปัจจุบัน

การสร้าง "เมืองจำลอง" ที่เรียกว่าเป็นสถาปัตยกรรมจำลองอัตลักษณ์ หรือ “Duplitecture” (คำผสมระหว่าง Duplicate และ Architecture) โดยลอกเลียนแบบจากแหล่งท่องเที่ยวชื่อดังทั่วโลก แล้วนำไปสร้างในขนาดย่อหรือใหญ่ใกล้เคียงต้นฉบับของจริงในมณฑลต่าง ๆ ของจีน เป็นกลยุทธ์ที่คนจีนมักเรียกว่า "การเที่ยวต่างประเทศในประเทศ" เพื่อดึงดูดเม็ดเงินจากนักท่องเที่ยวในท้องถิ่นจำนวนมหาศาล รวมถึงเป็นการสร้างแลนด์มาร์คใหม่ ๆ  เช่นการนำย่านถนนบรรทัดทอง และ Street Food ไทย ไปไว้ในหนานหนิงและคุนหมิง, มีวัดสีขาวคล้าย ๆ วัดร่องขุ่นในจังหวัดเชียงรายและวัดสถาปัตยกรรมไทยในสิบสองปันนากับกวางโจว, Little Paris ของฝรั่งเศสในหางโจว, Thames Townจากอังกฤษในเซี่ยงไฮ้, หมู่บ้านริมน้ำ Hallstatt จากออสเตรียในมณฑลกวางตุ้ง , Florentia Village จากอิตาลีในเทียนจิน หรือ Interlaken จากสวิตเซอร์แลนด์ในเซินเจิ้น ล้วนเป็นตัวอย่างของสิ่งที่คนจีนสร้างขึ้นแล้ว 
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.ชาดา เตรียมวิทยา จากคณะศิลปะศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้า เจ้าคุณทหารลาดกระบัง มาเจาะลึกเรื่องนี้ว่า คนจีนมีมุมมองเกี่ยวกับการลอกเลียนแบบอย่างไร พร้อมไปสำรวจกันว่ามีแหล่งท่องเที่ยวเมืองจำลองแห่งไหนบ้างที่ประสบความสำเร็จหรือล้มเหลว

กลายเป็นข่าวใหญ่เมื่อมหาวิทยาลัยการสื่อสารแห่งประเทศจีน (Communication University of China - CUC) ประกาศยกเลิก 16 สาขาวิชาในระดับปริญญาตรี ในคราวเดียวด้วยเหตุผลหลักคือ เพื่อปฏิวัติห้องเรียนและปรับหลักสูตรการเรียนรู้ใหม่ เพราะมีหลายทักษะพื้นฐานที่ AI ทำงานแทนได้   สาขาที่ถูกยกเลิกส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับศาสตร์และศิลป์ดั้งเดิม เช่น การแปล ถ่ายภาพ การออกแบบนิเทศศิลป์ แม้กระทั่ง สาขาเกี่ยวข้องกับ "การ์ตูน" ที่ทางมหาวิทยาลัยเคยได้รับการจัดอันดับเป็นที่ 1 ของประเทศ
.
นี่เป็นเพียงหนึ่งในหลาย ๆ ตัวอย่างที่สถาบันการศึกษาของจีนปรับตัวรับกับพัฒนาการของ AI แล้วประยุกต์เข้ามาสู่ระบบการเรียนรู้
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.ชาดา เตรียมวิทยา จากคณะศิลปะศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้า เจ้าคุณทหารลาดกระบัง  มาวิเคราะห์ว่าอะไรที่เป็นเป้าหมายสำคัญของการปรับระบบการศึกษาจีนในปัจจุบัน เพราะจีนกำลังใช้ AI ไม่ใช่แค่เพื่อทำให้ห้องเรียนฉลาดขึ้นแต่เพื่อสร้าง mindset การเรียนรู้ใหม่ ซึ่งจะทำให้โฉมหน้าของอนาคตจีนในยุคใหม่ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป และจะมีอะไรที่ AI ไม่สามารถทำแทนมนุษย์ได้

หนึ่งในนโยบายชาติที่รัฐบาลจีนผลักดันคือการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่และระบบดิจิทัลเข้ามาใช้อย่างเต็มรูปแบบในทุก ๆ อุตสาหกรรมรวมถึงการใช้ชีวิตประจำวัน  การนำ AI มาใช้ ทั้งการค้าออนไลน์  เศรษฐกิจดิจิทัล สังคมไร้เงินสด การพัฒนาเครือข่ายเทคโนโลยีการสื่อสารและอินเทอร์เน็ตพื้นฐาน การแพทย์ออนไลน์  ครอบคลุมจนถึงความบันเทิงเช่นละครแนวตั้ง หรือซีรีส์ออนไลน์   
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ผศ.ดร.ชาดา เตรียมวิทยา จากคณะศิลปะศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้า เจ้าคุณทหารลาดกระบังมาคุยว่า จีนใหม่ในยุคอุตสาหกรรมดิจิทัลจะมีหน้าตาอย่างไร  เอกชนจะพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่ ๆ รวมทั้งแพลตฟอร์มออนไลน์ ภายใต้การกำกับดูแลอย่างเข้มงวดจากหน่วยงานรัฐได้มากน้อยขนาดไหน ที่สำคัญคือมีเทคนิคผสมผสานความเก่าของศิลปะและวัฒนธรรมแบบจีนเข้ากับนวัตกรรมล้ำสมัยได้ด้วยวิธีใด

การสู้รบระหว่างสหรัฐฯ และอิสราเอลกับอิหร่าน ลุกลามบานปลายไปสู่ประเทศอื่น ๆ ในตะวันออกกลางที่เป็นพันธมิตรของสหรัฐฯ โดยเฉพาะเมื่อกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามของอิหร่าน (IRGC) ห้ามการเดินเรือผ่านช่องแคบเฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่ง มีปริมาณน้ำมันที่ใช้เส้นทางนี้เกือบ 1/5 ของการบริโภคทั่วโลก 
 .
จีนเป็นลูกค้ารายใหญ่ที่ซื้อน้ำมันจากกลุ่มประเทศตะวันออกกลางในปริมาณเกือบครึ่งของการนำเข้าน้ำมันดิบทั้งประเทศผ่านช่องทางนี้ จึงได้รับผลกระทบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ จีนมีแผนรองรับสถานการณ์ดังกล่าวอย่างไร และจะวางบทบาทตัวเองในเวทีการเมืองระหว่างประเทศอย่างไร
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร รองประธานและเลขานุการหอการค้าไทยในจีนมาวิเคราะห์ว่า  สงครามนี้จะเป็นวิกฤตหรือโอกาสสำหรับจีน

การเข้าสู่สังคมสูงวัยและประชากรวัยแรงงานลดลง กลายเป็นปัญหาร่วมของหลายประเทศทั่วโลกรวมทั้งจีน รัฐบาลจึงใช้หลายมาตรการเพื่อกระตุ้นการเกิดของทารก ล่าสุดรัฐบาลจีนประกาศมาตรการขึ้นภาษี 13% ในกลุ่มผลิตภัณฑ์และอุปกรณ์คุมกำเนิด รวมทั้งถุงยางอนามัยและยาคุมกำเนิด โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 1 ม.ค.69 ที่ผ่านมา ขณะที่บริการเกี่ยวกับการดูแลเด็ก ผู้สูงอายุ และการแต่งงาน ได้รับยกเว้น
.
มาตรการนี้กลายเป็นหัวข้อถกเถียงร้อนแรงในสังคมจีนพร้อมกับการตั้งคำถามว่า นโยบายสร้างแรงจูงใจนี้จะช่วยแก้ปัญหาได้ตรงจุดมากน้อยเพียงใด อีกทั้งมีความวิตกกังวลว่าจะทำให้เกิดความเสี่ยงด้านสุขอนามัยและการเกิดโรคจากเพศสัมพันธ์
 .
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน รศ.วรศักดิ์  มหัทธโนบล ที่ปรึกษาศูนย์จีนศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คุยเรื่องนี้ พร้อมย้อนไปดูเบื้องหลังความคิดของผู้นำจีนในแต่ละยุคเกี่ยวกับการกำกับดูแลและควบคุมประชากร รวมทั้งเรื่องราวของ “หม่า หยิน ชู (Ma Yinchu - 马寅初)” นักวิชาการด้านเศรษฐศาสตร์และนักการศึกษาคนสำคัญที่วางรากฐานทางเศรษฐกิจให้กับจีนยุคเริ่มก่อตั้งประเทศ และเป็นผู้เสนอให้ “คุมกำเนิด” พลเมืองจีนแต่กลับถูกประธานเหมาปฏิเสธ ซ้ำร้ายยังถูกลงโทษ
.
ทำไมข้อเสนอของเขาจึงเป็น “เสียงที่ถูกเพิกเฉย” จนเกิดวิกฤตด้านประชากรในเวลาต่อมา กว่าจะพิสูจน์ได้ภายหลังว่าคำทำนายของเขาถูกต้องและเรียกคืนศักดิ์ศรีและความเป็นธรรมได้ก็ใช้เวลาอีกหลายปีให้หลัง

ปี 2026 ตามปฏิทินนักษัตรคือปีของมะเมียหรือ ม้า ซึ่งปีนี้มีความ  "พิเศษ" และ "แรง" ที่สุดปีหนึ่งในรอบจักรราศี (60 ปีจะมีครั้งเดียว)  มองจีนมุมใหม่ตอนนี้จะชวนผู้ฟังมาทำความรู้จักกับมหาเศรษฐีจีนแซ่ม้า อีก 3  คน (จาก 5  คน) ซึ่งอยู่เบื้องหลังความสำเร็จและกุมบังเหียนธุรกิจระดับต้น ๆ ของจีนและนานาชาติ

โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.อรสา รัตนอมรภิรมย์  จากคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เล่าเบื้องหลังและจุดร่วมจุดต่างสำคัญของแต่ละคนว่าเป็นอย่างไร 

1.หม่า ตงหมิ่น (马东敏：Mǎ Dōngmǐn / Melissa Ma) สตรีผู้เป็นลมใต้ปีกและผลักดันสามีคือ หลี่ เยี่ยนหง (Robin Li) ให้กลับมาบุกเบิกธุรกิจในจีนจนสร้างอาณาจักร Baidu ซึ่งไม่ได้เป็นแค่เพียง “Google ของจีน” แต่กลายเป็นบริษัทเทคโนโลยี AI เต็มรูปแบบ เป็นยักษ์ใหญ่ด้าน Search Engine ที่กำลังเปลี่ยนผ่านสู่การเป็นผู้นำด้าน AI และยานยนต์ไร้คนขับระดับโลก โดยมีจุดแข็งที่ระบบนิเวศข้อมูลมหาศาลและเทคโนโลยี AI ที่ล้ำหน้าที่สุดแห่งหนึ่งในกลุ่มบริษัทเทคโนโลยีจีน

2. หม่า หมิงเจ๋อ (马明哲: Mǎ Míngzhé / Peter Ma) ผู้ก่อตั้งและประธานกลุ่มบริษัท Ping An Insurance เจ้าพ่อด้านประกันภัย การเงิน และการลงทุนระดับโลกที่มีใบอนุญาตการเงินครบที่สุดในจีน

3.หม่า เจี้ยนหรง (马建荣: Mǎ Jiànróng) ประธานบริษัท Shenzhou International กลุ่มบริษัทสิ่งทอที่เป็นผู้ผลิตรายใหญ่ (OEM) ให้กับแบรนด์ระดับโลกเช่น Nike, Uniqlo และ Adidas มีพนักงานกว่า 1 แสนคน  ผลิตสินค้าปีละหลายร้อยล้านตัวและมีกำไรต่อปีระดับหลายพันล้านหยวน

หลังตรุษจีนปีนี้ 2026 ก็จะเข้าสู่ปีม้าไฟ ซึ่งถือว่ามีความ  "พิเศษ" และ "แรง" ที่สุดปีหนึ่งในรอบจักรราศี (60 ปีจะมีครั้งเดียว) มองจีนมุมใหม่ตอนนี้ชวนผู้ฟังมาทำความรู้จักกับมหาเศรษฐีจีน 5 คนซึ่งอยู่เบื้องหลังความสำเร็จและกุมบังเหียนธุรกิจระดับต้น ๆ ของประเทศและนานาชาติ ตั้งแต่ platform ออนไลน์, social media, การเงิน, ปัญญาประดิษฐ์ ไปจนถึงผู้รับจ้างผลิตยักษ์ใหญ่ในอุตสาหกรรมสิ่งทอให้กับเสื้อผ้าแบรนด์ดัง แม้ว่าทุกคนแม้จะแซ่ หม่า เหมือนกันแต่ก็ไม่ได้มีความเกี่ยวดองเชื่อมโยงหรือเป็นเครือญาติกันแต่อย่างใด
.
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.อรสา รัตนอมรภิรมย์  จากคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เล่าเบื้องหลังและจุดร่วมจุดต่างสำคัญของแต่ละคน โดยในตอนนี้จะเป็นเรื่องราวของ  2 คนแรกคือ หม่าหยุน หรือ Jack Ma  (马云) ผู้ก่อตั้งอาลีบาบา และ หม่าฮว่าเถิง หรือ Pony Ma (马化腾)  ผู้ก่อตั้ง Tencent
 

ช่วงใกล้เลือกตั้ง หนึ่งในนโยบายประชานิยมคือแจกเงินหรือสัญญาว่าจะให้ในเรื่องต่าง ๆ แก่ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ส่วนจะทำได้ผลเพียงใดนั้นก็เป็นคำถามที่ยังต้องการคำตอบ
.
มองจีนมุมใหม่ใน EP. นี้ พาไปติดตามว่าจีนมีนโยบายการให้เงินอุดหนุนแก่ประชาชนผ่านโครงการ“นำของเก่ามาแลกซื้อของใหม่” เมื่อปลายปี 2025 คณะกรรมการพัฒนาและปฏิรูปแห่งชาติ (NDRC) และกระทรวงการคลังจีน ออกประกาศว่าด้วย “นโยบายการอัปเกรดอุปกรณ์ทั่วประเทศและการนำสินค้าอุปโภคบริโภคเก่าแลกใหม่ ปี 2026” หรือที่เรียกว่า นโยบาย “สองใหม่”
.
กระทรวงพาณิชย์จีนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้มาตรการสำหรับสินค้าอุปโภคบริโภค โดยรัฐให้เงินอุดหนุนตามแนวนโยบายของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์และคณะรัฐมนตรี  ทำให้ในปี 2025 มูลค่ายอดขายของสินค้าที่เกี่ยวข้องกับโครงการนำของเก่ามาแลกซื้อของใหม่มีมูลค่ารวมมากกว่า 2.6 ล้านล้านหยวน สร้างประโยชน์แก่ประชาชนกว่า 360 ล้านคน/ครั้ง  ทั้งกลุ่มสินค้ารถยนต์ จักรยาน เครื่องใช้ไฟฟ้า โทรศัพท์มือถือและผลิตภัณฑ์ดิจิทัล รวมทั้งการปรับปรุงบ้าน ห้องครัวและห้องน้ำใหม่ให้สะดวกสบายและปลอดภัย 
 .
โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร. อรสา รัตนอมรภิรมย์ จากคณะสังคมศาสตร์ ม.เกษตรศาสตร์ มาคุยกันว่า จีนทำอย่างไรจึงประสบความสำเร็จในโครงการนี้ เพราะไม่เพียงมีเป้าหมายกระตุ้นเศรษฐกิจโดยรวม แต่ยังสอดคล้องกับนโยบายประเทศสีเขียว มีพาหนะใช้พลังงานสะอาด ที่สำคัญคือการสร้างสิ่งแวดล้อมให้พร้อมรับกับสังคมสูงวัยและไลฟ์สไตล์คนรุ่นใหม่ซึ่งมีวิถีชีวิตแตกต่างไปจากเดิม