มองจีนมุมใหม่

พรรคคอมมิวนิสต์ปกครองประเทศจีนโดยไม่ส่งเสริมให้นับถือศาสนาหรือความเชื่อใด ๆ แต่ไม่อาจปฏิเสธได้ว่า ลัทธิเต๋า ขงจื่อและพุทธศาสนานิกายมหายานได้หยั่งรากลึกและฝากร่องรอยเอาไว้ในครอบครัวชาวจีนมาอย่างยาวนาน ในสังคมจีนรุ่นใหม่หลังการเปิดประเทศ  สิ่งที่น่าสนใจคือ มีคนจีนจำนวนมากสนใจเรื่องของขลัง พระเครื่องโดยเฉพาะเครื่องรางจากประเทศไทย จนถึงขั้นมีการจัดทัวร์เดินสายทำบุญ การบนบานศาลกล่าวและขอพรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์

โสภิต หวังวิวัฒนา  ชวน รศ.วรศักดิ์  มหัทธโนบล ที่ปรึกษาศูนย์จีนศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คุยกันว่า คนจีนยุคใหม่มีค่านิยมและความเชื่อที่เปลี่ยนไปจากเดิมอย่างไร
 

คนจีนได้รับอิทธิพลจากลัทธิเต๋า ขงจื่อและพุทธศาสนานิกายมหายานมายาวนานต่อเนื่องนับพันปี แต่หลังจากเปิดประเทศและพรรคคอมมิวนิสต์ปกครองด้วยระบอบสังคมนิยม ก็ไม่ได้ให้ความสำคัญหรือส่งเสริมการนับถือศาสนาใด ๆ อย่างเจาะจง   

10 ปีของการปฏิวัติวัฒนธรรมเป็นช่วงเวลาตกต่ำที่สุด เพราะการนับถือศาสนาและความเชื่อใด ๆ ถือเป็นเรื่องต้องห้ามและมีความผิด  สัญลักษณ์ทางศาสนาและรูปปั้นเคารพต่าง ๆ ถูกทำลายเสียสิ้น รวมทั้งสิ่งอื่น ๆ ที่เชื่อว่าสะท้อนการแบ่งแยกชนชั้นศักดินา

โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน รศ.วรศักดิ์ มหัทธโนบล ที่ปรึกษาศูนย์จีนศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยมาคุยกันว่า จนถึงทุกวันนี้ในสังคมจีน รากฐานความเชื่อและค่านิยมของลัทธิเต๋า ขงจื่อและพุทธศาสนานิกายมหายาน ยังหลงเหลือร่องรอยใดอยู่บ้าง
 

รัฐบาลจีนประกาศว่าสามารถแก้ไขปัญหาความยากจนได้สำเร็จตั้งแต่ปี 2020 โดยใช้หลากหลายกลยุทธ์เพื่อเพิ่มรายได้ต่อหัวของประชาชนในพื้นที่ชนบทห่างไกล โดยทุ่มงบประมาณนับล้านล้านหยวนในรอบ 10 ปีที่ผ่านมา
 
วิทยาศาสตร์และนวัตกรรมเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่จีนใช้เพื่อเพิ่มมูลค่าผลผลิตทางการเกษตร  โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.อรสา รัตนอมรภิรมย์ ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายปฏิบัติการ สำนักงานนวัตกรรมและความร่วมมือ สถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์จีน มาคุยกันว่าจีนทำอย่างไรให้เห็ดหูหนูกลายเป็นหนึ่งในพืชเศรษฐกิจแก้จน  และทอฟฟี่ยักษ์เป็นอาหารเสริมสำหรับปศุสัตว์ได้อย่างไร
 

จีนเป็นเจ้าภาพการจัดการแข่งขันกีฬาระดับนานาชาติมาแล้วหลายครั้ง ทั้งโอลิมปิคฤดูร้อน (2008) ฤดูหนาว (2022) และเป็นเจ้าภาพเอเชียนเกมส์ (2022) ครั้งนี้เป็นครั้ง 3 ต่อจากกรุงปักกิ่ง(1990) และกวางโจว (2010)  กีฬากลายเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่จีนใช้เพื่อส่งออกตัวตนไปสู่โลก  นอกจากจะยกระดับของประเทศและเมืองจัดการแข่งขันแล้ว  ยังมีกลยุทธ์และประโยชน์อะไรที่จีนได้จากการเสนอตัวเป็นเจ้าภาพจัดงานมหกรรมกีฬาระดับภูมิภาคและระดับโลก  

โสภิต  หวังวิวัฒนา ชวน ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร  รองประธานและเลขาธิการหอการค้าไทยในจีน คุยเรื่องนี้
หมายเหตุ คนหางโจว ได้รับข้อเสนอพิเศษให้ออกไปท่องเที่ยวนอกพื้นที่ในช่วงการแข่งขันกีฬาฯ เพื่อรองรับความหนาแน่นของคนต่างถิ่นและทัพนักกีฬาที่จะไปร่วมงาน  และซันนี่ - เกวลิน (ซันนี่ หยาง)  นักร้องชาวไทยที่โด่งดังในประเทศจีนได้ร่วมเป็น 1 ใน 4 ศิลปินผู้ขับร้องในเพลง “With You and Me” 有你有我  เพื่อโปรโมทเอเชียนเกมส์ 2022  

 คนทั่วโลกจะรู้จักมณฑลเสฉวนของจีนในทางตะวันตกของจีนจากชื่อเสียงของการเป็นบ้านของหมีแพนด้า อาหารเผ็ดร้อนจัดจ้าน สุกี้หม่าล่า การแสดงเปลี่ยนหน้ากากอันรวดเร็วในชั่วกระพริบตา  เป็นพื้นที่โดดเด่นด้านสิ่งแวดล้อมอุดมสมบูรณ์และธรรมชาติที่สวยงาม  แต่ยังมีอีกหนึ่งยุทธศาสตร์ที่รัฐบาลจีนต้องการผลักดัน 

เฉิงตู- ฉงชิ่ง   กลายเป็นหนึ่งในพื้นที่เป้าหมายของการพัฒนา “กลุ่มเมือง” ที่ถูกขนานนามว่าจะกลายเป็น “เศรษฐกิจไข่แดงแฝด” อีกแห่งหนึ่ง หลังจากที่ปักกิ่ง - เทียนจิน ได้เคยนำร่องไปแล้ว

โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร รองประธานและเลขาธิการหอการค้าไทยในจีน เจาะลึกเบื้องหลังแผนการพัฒนาของจีนเพื่อผลักดันสองเมืองนี้ให้เติบโตทั้งด้านเศรษฐกิจ การค้าและการลงทุน  ติดตามว่ามีกลุ่มอุตสาหกรรมใดบ้างที่จะเป็นโอกาสของประเทศไทย
 

นโยบายการต่างประเทศที่ต้องการผูกมิตรไมตรีและเชื่อมสัมพันธ์กับชาติอื่น ๆ มีหลากหลายรูปแบบ ไม่เพียงเฉพาะความร่วมมือระดับทางการเท่านั้น  จีนใช้เครื่องมือที่แตกต่างและเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก เช่นกีฬาปิงปอง หมีแพนด้า  เป็นต้น  

ล่าสุด  เครื่องมือสำคัญอีกชิ้นที่เป็นสะพานทอดไมตรีไปยังทั่วโลกคือ ความก้าวหน้าด้านนวัตกรรม วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี  ซึ่งเป็นหนึ่งในเป้าหมายที่จีนต้องการเป็นผู้นำระดับนานาชาติด้วย จึงได้วางยุทธศาสตร์และสนับสนุนการวิจัย ค้นคว้าเพื่อส่งเสริมหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง  รวมทั้งใช้วิทยาศาสตร์เพื่อเป็นเครื่องมือทางการทูต เชื่อมสัมพันธ์กับต่างประเทศ
 
จีนวางแนวทางเรื่องนี้อย่างไร และวิทยาศาสตร์ มีบทบาทเกี่ยวกับการทูตในด้านใดบ้าง  ทั้งโลกนี้ จีนมีทูตด้านวิทยาศาสตร์ประจำอยู่กี่ประเทศ โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.อรสา รัตนอมรภิรมย์  ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายปฏิบัติการ (Chief Operating Officer) สำนักงานนวัตกรรมและความร่วมมือ สถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์แห่งชาติจีนมาเล่าเรื่องนี้

จีน-ฮ่องกง-มาเก๊า สั่งระงับการนำเข้าผลิตภัณฑ์ประมงและแปรรูปจากญี่ปุ่น หลังจากญี่ปุ่นตัดสินใจปล่อยน้ำจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟุกุชิมะลงมหาสมุทรแปซิฟิคตั้งแต่วันที่ 24 ส.ค. 2566 ที่ผ่านมา  เพราะกังวลเรื่องการปนเปื้อนกัมมันตรังสีในน้ำและสัตว์ทะเล  

ผลกระทบทางตรงเกิดขึ้นทันทีกับอุตสาหกรรมประมง เพราะจีนและฮ่องกงเป็นลูกค้ารายใหญ่ลำดับต้น ๆ ที่นำเข้าผลิตภัณฑ์จากทะเลญี่ปุ่น ปีที่แล้ว (2022) จีนนำเข้าอาหารทะเลญี่ปุ่นกว่า 2 หมื่นล้านบาท ส่วนฮ่องกงก็มากกว่า 1,800 ล้านบาท แล้วยังมีผลข้างเคียงด้านอื่นอีกในเรื่องความไม่เชื่อมั่นและไม่ไว้วางใจมาตรฐานความปลอดภัยของอาหาร

โสภิต หวังวิวัฒนา  ชวน ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร รองประธานและเลขาธิการหอการค้าไทยในจีน วิเคราะห์เรื่องนี้ว่า หากยังไม่มีมาตรการแก้ไขสถานการณ์นี้อย่างทันท่วงทีจากรัฐบาลญี่ปุ่น จะลุกลามไปยังการแบนสินค้าอื่น ๆ ของญี่ปุ่นและส่งผลกระทบต่อการค้าญี่ปุ่นกับนานาชาติรวมทั้งไทยอย่างไร
 

ตำบลหลงเจียง (Rong Jiang) ในมณฑลกุ้ยโจว โด่งดังระดับชาติจากมหกรรมกีฬาฟุตบอลหมู่บ้านเล็ก ๆ ที่เริ่มจากการแข่งขันกันเองระหว่างทีมนักฟุตบอลข้ามตำบล จนได้รับความนิยมและขยายความโด่งดังกลายเป็นทัวร์นาเมนท์ที่มีทีมฟุตบอลจากตำบลต่าง ๆ ส่งเข้าร่วมแข่งขันมากถึง 20 ทีมและเพิ่งเสร็จสิ้นไปเมื่อสิ้นเดือน ก.ค.2566 ที่ผ่านมา มีคนเข้าชมในสนามมากมายหลายหมื่นคน ผู้ชมมาจากทั่วสารทิศและเมื่อถ่ายทอดออนไลน์ในสื่อจีน ก็ทำให้ยอดผู้ชมมากกว่า 100 ล้านวิว แล้วยังทำให้มีนักท่องเที่ยวนับล้านคนไปเยือนตำบลแห่งนี้

ไม่เพียงเอกลักษณ์ของนักฟุตบอลที่สมาชิกมาจากหลากหลายสาขาอาชีพ  ช่างไม้ คนขับรถบรรทุก นักเรียน  คนขายของร้านชำ คนงานในโรงงาน แม้กระทั่งคนพิการขาขาด  พวกเขาไม่ใช่นักฟุตบอลอาชีพ แต่มีใจรักกีฬาเหมือนกันแล้วรวมตัวกัน แต่ความโดดเด่นอีกเรื่องคือขบวนพาเหรด การแสดง การละเล่นจากชนเผ่าชาติพันธุ์ต่าง ๆ และการนำของดีประจำตำบลมามอบเป็นของที่ระลึกให้แก่กัน

โสภิต หวังวิวัฒนา ชวน ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร รองประธานและเลขาธิการหอการค้าไทยในจีน คุยเรื่องนี้ว่า มหกรรมกีฬาที่เริ่มต้นจากจุดเล็ก ๆ แบบ “สมัครเล่น” นี้  นำไปสู่โอกาสทางธุรกิจ การท่องเที่ยวและการประชาสัมพันธ์ความเป็นท้องถิ่นนิยมของจีนไปสู่ระดับประเทศแบบ “มืออาชีพ” ได้อย่างไร
 

เคยสงสัยไหมว่าทำไมจีนจึงพัฒนานวัตกรรมต่าง ๆ ได้อย่างรวดเร็ว ใช้เวลาอันสั้นและมีความก้าวหน้าอย่างโดดเด่นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา จากการเป็นผู้ตามเทคโนโลยีกลายเป็นผู้ผลิต ส่งออกและกำลังจะเป็นผู้นำในหลายอุตสาหกรรม  นอกจากเงินลงทุนของบริษัท ศักยภาพของทีมงานและบุคลากรในหน่วยงานต่าง ๆ แล้ว  ยังมีปัจจัยเงื่อนไขอะไรอีกบ้างที่เป็นตัวหนุนเสริมทำให้จีนรุดหน้าเรื่องนี้

โสภิต  หวังวิวัฒนา  ชวน ดร.ไพจิตร วิบูลย์ธนสาร รองประธานและเลขาธิการหอการค้าไทยในจีน มาเล่าเบื้องหลังว่า นโยบายระดับชาติและการกำกับจากรัฐบาลจีนส่งผลอย่างไร  รวมทั้งเล่าให้ฟังว่าล่าสุดนี้นวัตกรรมจีนล้ำไปถึงไหน พร้อมยกตัวอย่างการต่อยอดรถยนตร์ไร้คนขับ  นำรถบรรทุกไร้คนขับไปใช้ในกิจการเหมืองแร่และงานเสี่ยงอันตรายหรือยากลำบากและการสแกนชำระเงินด้วยฝ่ามือในจีน เป็นต้น
 

จีนถูกมองเป็นคู่แข่งของชาติมหาอำนาจฝั่งตะวันตกในการพัฒนาด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี จนถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือกีดกันทางการค้า ทำให้จีนต้องเร่งพัฒนาความรู้ต่าง ๆ ด้วยตัวเอง นำมาสู่แนวคิดแบบ “วิทยาโลกาภิวัฒน์” (Techno-Globalism) ที่เชื่อในเรื่องการแบ่งปันองค์ความรู้มากกว่าการขยายตลาด  ผูกขาดทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อครองความเป็นผู้นำตลาด (Techno- Hegemony)  แล้วส่งต่อความรู้เหล่านั้นไปยังประเทศกำลังพัฒนาหรือพันธมิตร    

ความร่วมมือด้านวิทยาศาสตร์ระหว่าง ไทย-จีน นั้น ใกล้ชิดและยาวนานกว่า 40 ปี  มีทั้งกลไกแบบรัฐต่อรัฐและหน่วยงานในระดับกระทรวง ทำให้เกิดโครงการนับพันโครงการ  

โสภิต  หวังวิวัฒนา ชวน ดร.อรสา  รัตนอมรภิรมย์  ผู้ช่วยผู้อำนวยการศูนย์อาเซียน-จีนศึกษา สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์ มาเล่าให้ฟังว่าจีนคิดอย่างไรในเรื่องนี้