Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Za sprawą misji Artemis II w kwietniu 2026 roku, po 53 latach, ludzie wrócili w okolice Księżyca. A wielu Polakom wróciły wspomnienia pierwszego lądowania człowieka na Księżycu w lipcu 1969 roku. Polska była jedynym krajem bloku wschodniego, który w radiu i telewizji na żywo relacjonował to epokowe wydarzenie. Czyżby Polakom wyjątkowo bliski był Księżyc? Nie może być inaczej, skoro pierwszym człowiekiem na Księżycu wcale nie był Neil Armstrong, tylko Polak, XVI-wieczny szlachcic Pan Twardowski. Kiedy w XX wieku Ameryka i Związek Radziecki dopiero walczyły o wpływy na Księżycu, w Polsce dwóch wpływowych twórców dokonało pierwszego w historii ludzkości podziału Księżyca. Poza wszystkim, oryginalna amerykańska taśma z zapisem z lądowania została skasowana. Sądzono pewnie, że istnieje kopia. A w Polskim Radiu zachował się świetnej jakości zapis audycji dokumentującej wydarzenia z nocy 21.07.1969. Polacy lubią Księżyc, a Księżyc lubi Polaków.

Bohaterami reportażu są mieszkańcy czterech łódzkich kamienic zagrożonych zawaleniem. Powodem są prace przy budowie tunelu kolejowego tuż pod budynkami. Drążenie tunelu przerwano we wrześniu 2024 roku, gdy osunęła się ściana z kilkoma mieszkaniami. Wtedy z zagrożonych katastrofą budowlaną kamienic przeprowadzono około trzystu osób. Dostali propozycje wynajmu lub mieszkania w hotelu. Część mieszkańców mogła do swojego domu. Nadzór budowalny uznał, że, mimo popękanych ścian, ich mieszkania są bezpieczne. Pozostali wciąż czekają.

Kocha konie i pracuje w zawodzie, który właściwie nie istnieje. A jednak trudno bez jego udziału wyobrazić sobie wiele produkcji polskiego kina. Tomasz Biernawski, bohater reportażu Grażyny Wielowieyskiej ze swojej pasji uczynił profesję, a z profesji sztukę. Jest specjalista od koni, militariów, scenografii oraz filmowej rekonstrukcji historycznej. Do licznych filmowych hitów przygotowywał konie, aktorów, jeźdźców, dbał o detale scenografii, a czasem sam stawał przed kamerą. Tomasz Biernawski przyznaje, że w jego życiu dużą rolę odegrał przypadek. Potrafił go jednak dostrzec i wykorzystać. Z wykształcenia jest etnografem, od dziecka fascynowały do Indie. Wiele lat temu założył warszawski studencki klub jeździecki. Ostatecznie jednak to kino stało się jego drogą życiową. Jak sam mówi, jego filmową specjalnością są militaria i konie. Pracował między innymi w produkcjach Jerzego Hofmana, Jerzego Kawalerowicza, Andrzeja Żuławskiego czy Steve’a Spielberga. W sumie przy około 70 filmach.

Reportaż powstał w 2007 roku, kilka dni przed pierwszą rocznicą śmierci Kazimierza Górskiego. Nagrywany był w jego mieszkaniu przy ul. Madalińskiego na warszawskim Mokotowie. Spotykają się dzieci Pana Kazimierza - Urszula i Darek oraz wnuczka Berenika. Mieszkanie pełne jest pucharów, orderów i przeróżnych podarunków gromadzonych tu przez wiele lat. W otoczeniu przedmiotów należących do legendarnego trenera odżywają wspomnienia.

Archiwalny reportaż z 2008 roku opowiada o mistrzostwach świata w piłce nożnej z perspektywy fanów futbolu. O tym, jak piłka nożna potrafi zamienić zwykły do mały piłkarski stadion, a rodzinę w zgraną drużynę kibiców. To historia rodziny z Góry Kalwarii, dla której mecze piłkarskie to święto do kibicowania. Przed telewizorem siadają w szalikach i kibicują jakby byli na stadionie.

W 2025 roku odnotowano 1925 prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży do 18. roku życia. To o około 6,3 procent mniej niż rok wcześniej. Jednocześnie wzrosła liczba zgonów. Życie odebrało sobie 161 młodych osób, w tym pięcioro dzieci w wieku od 7 do 12 lat. Rok wcześniej takich zgonów było 127. Dane te pokazują, ze podejmowane próby stają się coraz bardziej dramatyczne. Jakub Tarka wraca do bohaterki swojego reportażu sprzed 9 lat. Amelia Gruszczyńska jako 14 lat-latka po raz pierwszy opowiedziała publicznie o swojej depresji, samookaleczaniu i próbach samobójczych, w czasach gdy temat zdrowia psychicznego dzieci był marginalizowany. Dziś Amelia podkreśla, że życie zawdzięcza uważnym i życzliwym nauczycielom, którzy dostrzegli jej cierpienie i nie pozostali obojętni. Swoje doświadczenia zamieniła w siłę. Dziś pracuje w Fundacji Twarze Depresji, wspierając innych. Jak patrzy na tamte wydarzenia z perspektywy czasu i jak radzi sobie obecnie? Te pytania powracają w rozmowie po latach.

Zbigniew Wołoszyn, fizyk z Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej, specjalista od pomiarów skażeń po katastrofie w Czarnobylu i działacz podziemnej "Solidarności", całe życie ufał precyzji liczb, a zginął w świecie pełnym niejasności. 9 stycznia 1987 roku znaleziono go martwego pod hotelem FSO przy ul. Kowalczyka w Warszawie. Oficjalnie miał spaść z wysokości, lecz układ ciała, brak jednoznacznych dowodów i jego spokojna, stabilna osobowość sprawiły, że oficjalna wersja od początku budziła wątpliwości. Po katastrofie w Czarnobylu przez osiem miesięcy prowadził pomiary skażeń w systemie CLOR. Jego nazwisko trafiło na listę Rokity, obejmującą niewyjaśnione zgony mogące mieć związek z działalnością MSW. Figuruje też w aktach IPN, a kolejne śledztwa nie przyniosły odpowiedzi. Śmierć Wołoszyna pozostaje jedną z najbardziej zagadkowych spraw PRL. Nie wiadomo, czy skoczył, czy ktoś pomógł mu spaść.

Reportaż opowiada o zachwycie nad światem, zachwycie nad tym, że uważne słuchanie prowadzi do głębokiego zrozumienia innych ludzi i samego siebie. Bohaterka reportażu nie lekceważy śpiewu kosa i poszukuje gibonów wydających charakterystyczne dźwięki. Ustawia cierpliwie sprzęt nagrywający i zaprasza do swojego pełnego odgłosów świata. Bohaterką reportażu jest doktor Izabela Dłużyk, dokumentalistka dźwiękowa i rejestratorka dźwięków natury, od urodzenia niewidoma. Została uhonorowana tytułem "Człowiek bez Barier" 2025 roku.

Michał Siedlaczek to człowiek, dla którego konie od zawsze były czymś więcej niż pasją. W siodle siedział niemal od dziecka. To właśnie wtedy narodziła się miłość, która z biegiem lat przerodziła się w zawód, styl życia i sportowe powołanie. W reportażu opowiada o determinacji, ciężkiej pracy oraz niezwykłej wierności swojej pasji. Michał Siedlaczek jest członek Kadry Narodowej Juniorów i Młodych Jeźdźców, finalistą Mistrzostw Świata Młodych Koni oraz złotym i brązowym medalistą Mistrzostw Polski Młodych Koni. Swoje doświadczenie zdobywał u najlepszych, między innymi w stajniach Ludgera Beerbauma oraz V.O.F. Willems. Reportaż odsłania również drugą stronę jego działalności, trenerską. Jako szkoleniowiec potrafi dostrzec potencjał zarówno w koniu, jak i w zawodniku. Od kilku lat związany jest z Ośrodkiem Jazdy Konnej w małopolskich Barcicach, gdzie szkoli utalentowane dzieci i juniorów. Wśród nich są tacy, którzy osiągają już sukcesy na międzynarodowych i ogólnopolskich zawodach.

Ponad półtora roku temu mieszkańcy czterech łódzkich kamienic zostali ewakuowani po katastrofie budowlanej spowodowanej pracami przy drążeniu tunelu kolejowego. Jedna ze ścian runęła, inne groziły zawaleniem. W reportażu losy dwóch rodzin, które z dnia na dzień trafiły do mieszkań zastępczych i hoteli. Lokale są małe, z aneksem kuchennym, bez miejsca do normalnego życia, choć zapewniono darmowe posiłki. Część lokatorów szybko otrzymała nakaz powrotu do popękanych budynków, gdzie zamontowano miarki kontrolujące szczeliny. Największym problemem stał się czas i brak jasnych informacji o wycenie lokali. Jedna z rodzin, dwoje nauczycieli z dzieckiem, straciła wiarę w szybkie rozwiązanie i mimo spłacanego kredytu, zaciągnęła kolejny, by kupić mieszkanie w Zgierzu i zacząć tam nowe życie.