Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

28 godzin muzyki Chopina, czyli 205 dzieł kompozytora wykonanych przez przeszło 80 artystów. Maraton Chopinowski - wyjątkowe wydarzenie muzyczne - uświetnił 104. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, jubileusz pięciolecia istnienia Polskiego Radia Chopin oraz zainaugurował zbiórkę pieniędzy na odbudowę i wyposażenie szkół muzycznych na Ukrainie. Po raz pierwszy w historii Polskiego Radia przeprowadzono tak długą transmisję, była to także pierwsza prezentacja na żywo wszystkich dzieł opusowych Fryderyka Chopina. Jaka atmosfera panowała podczas wydarzenia? Co dla wykonawców było w nim wyjątkowego i w jakich osobistych maratonach uczestniczą?

Porwanie i gwałt na 14-latce w Poznaniu były szokiem dla wielu osób. To trudno zrozumieć, bo przestępstwa dopuścili się małoletni na swojej znajomej, kierowani przez 39-letnią Paulinę K. To kobieta, do której lgnęli niepełnoletni 13-17 latkowie. To ona - zdaniem prokuratury w Poznaniu - była pomysłodawcą tej "akcji". Zapraszamy do wysłuchania drugiej części reportażu.

Porwanie i gwałt na 14-latce w Poznaniu były szokiem dla wielu. To trudno zrozumieć, bo przestępstwa dopuścili się małoletni na swojej znajomej, kierowani przez 39-letnią Paulinę K. To ona - zdaniem prokuratury w Poznaniu - była pomysłodawcą tej "akcji". Kasię porwano 22 lipca 2022 r. sprzed sklepu spożywczego na Osiedlu Przyjaźni w Poznaniu. Zawieziono ją w okolice wsi Złotniki - ok. dziesięć kilometrów od Poznania. Po drodze sprawcy kupili maszynkę do golenia włosów, po to by poniżyć 14-latkę. Prokuratura jest zaskoczona udziałem młodocianych w tym przestępstwie i podporządkowaniem Paulinie K. To właśnie ona jest główną oskarżoną w tej sprawie. Zaskakuje też fakt, iż oprawcy i poszkodowana znali się i utrzymywali kontakty towarzyskie, uczestniczyli we wspólnych zajęciach, np. sportowych. Znały się też matki zgwałconej Kasi i oprawczyni - Pauliny K. Wiedziały, że córki utrzymują ze sobą kontakt. Dlaczego konfliktu nie rozwiązały między sobą? To dziwi, zwłaszcza, że powód był błahy: zniszczona zgrzewarka do e-papierosa warta ok. dwudziestu złotych!

To jedna z najsłynniejszych nekropolii w Polsce i najstarsza w Zakopanem. Mowa o Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku. Został założony w drugiej połowie XIX wieku przez pierwszego proboszcza zakopiańskiego, księdza Józefa Stolarczyka. Grunty pod niego ofiarował właściciel terenu Jan Pęksa. Pierwotnie był miejscem pochówku mieszkańców Zakopanego i okolic, były tu grzebane bliżej nieznane osoby młode, ofiary wypraw w Tatry lub gruźlicy. W 1889 roku pochowano na nim pierwszą osobę zasłużoną dla Zakopanego, doktora Tytusa Chałubińskiego. W 1931 roku cmentarz uznano za zabytek narodowy. Na Pęksowym Brzyzku znajduje się około 500 grobów, w tym 250 osób zasłużonych,  m.in Kazimierz Przerwa-Tetmajer (poeta), Kornel Makuszyński (pisarz, krytyk), Antoni Kenar (rzeźbiarz), Antoni Rząsa (rzeźbiarz), Władysław Orkan (pisarz), Władysław Hasior (rzeźbiarz) czy Zofia Radwańska-Paryska (pisarka, taterniczka). Na cmentarzu są rodzinne nagrobki rodów góralskich – Gąsieniców, Walczaków, Pęksów i innych.

Wyremontowali już niemal 3 tysiące nagrobków Ukraińców, Żydów, Niemców i Polaków na 150 cmentarzach w Polsce i za granicą, które pozostały bez opieki. Mowa o wolontariuszach Stowarzyszenia Magurycz z Beskidu Niskiego. Działalność społeczną od 36 lat prowadzi Szymon Modrzejewski, który wiele lat temu przeniósł się z Warszawy do Nowicy. Jak mówi, chodzi o przywracanie pamięci i jej pielęgnowanie. Nagrobki, tworzone głównie z piaskowca, uległy czasowi i przyrodzie. Wolontariusze szukają ich połamanych części aby, je na nowo złożyć, i uzupełniają ewentualne ubytki. Nazwa "Magurycz" pochodzi od góry nieopodal wsi Bartne, gdzie przez wieki pozyskiwano piaskowiec, służący za materiał na żarna, kamienie młyńskie, nagrobki i krzyże.

Czy jazz i Biblię może coś łączyć? Okazuje się, że tak. Ogniwem spinającym te dwa odległe od siebie światy jest... stodoła. Opowiada o tym reportaż "Boska stodoła" autorstwa Henryka Dedo i Waldemara Kasperczaka. Elementem, który połączył światy jazzu i Biblii, wcale nie jest klub Stodoła w Warszawie, ale budynek gospodarczy stojący w Palowicach na Śląsku, przy ulicy Szerokiej. W swoim reportażu Henryk Dedo i Waldemar Kasperczak zapraszają do stodoły oraz do odkrycia jej historii i jej zawartości.

Zmarł Tomasz Wójtowicz, legendarny polski siatkarz. Mistrz świata, mistrz olimpijski. Idol wielu kibiców. W plebiscycie na najlepszego siatkarza XX wieku był w finałowej ósemce. - Miałem 11 lat i miałem to szczęście oglądać mecze z udziałem Tomasza Wójtowicza – wspomina Cezary Guriew, dziennikarz sportowy. – Tomek wyróżniał się tym, że wyglądał w sposób niezwykły, jak gladiator, śniady kolor skóry, długie czarne włosy. Był niezwykle sprawny. Jak zespół Tomasza Wójtowcza grał w Meksyku i potem był bankiet w hotelu zorganizowany przez polskich siatkarzy, wyprosili orkiestrę, która tam grała, barmana rozbroili z pistoletu i wyprosili. A gdy wyjeżdżali do Polski następnego dnia, dyrektor hotelu wybiegł za kierownikiem drużyny z rachunkiem na 4 lub 5 tysięcy dolarów, a kierownik powiedział: moi chłopcy piją tylko mleko i odjechali nie zapłaciwszy rachunku. Te i inne wspomnienia w reportażu Krzysztofa Kuzaka pt. "Wspomnienia o Tomaszu Wójtowiczu".

Waldemar Nocny wychował się w Świbnie, na Wyspie Sobieszewskiej, w domu zbudowanym na wale, usypanym z ziemi zgromadzonej w czasie powstawania przekopu Wisły. Jest synem rybaka, byłego żołnierza Armii Andersa. Z wykształcenia historyk, 16 lat pracował jako nauczyciel. Ale jego pasją jest Gdańsk i okolice – historia tych miejsc. Gorący orędownik utworzenia dla dzielnicy Gdańska nazwy Wyspa Sobieszewska, nazywanej wcześniej Sobieszewem. Jest autorem wielu książek, monografii, przewodników, artykułów dotyczących właśnie tej części miasta. Jedną z nich jest "Wyspa wspomnień". To zapis osobistych historii mieszkańców Wyspy. Trzydzieści bardzo ciekawych autoportretów – Polaków i Niemców, których pan Waldemar zachęcił do opowiedzenia o swoich losach. Wśród tych wspomnień nie zabrakło historii autora książki i jego żony. Intencją pana Waldemara jest ocalenie od zapomnienia, historii tej części Gdańska, w której nastąpiła prawie całkowita wymiana ludności.

Kiedy jest wojna, giną niewinni ludzie. Mord w Szczuczkach jest tego przykładem. 1 października 1939 r. 102 mężczyzn i chłopców zginęło w niemieckiej obławie. Od lat mieszkańcy upominali się o pamięć. Poprzedni sołtys Jan Czępiński spisywał relacje ustne świadków, zacytujemy je z nagrań Studia Historii Mówionej. Usłyszymy głosy Michała Pietrasia i Jana Pazura. Dziś już nie ma tych, którzy mogliby powiedzieć, co się stało, ale aktualna pani sołtys Anna Grzelak przyjęła za punkt honoru, by zadbać choć o maleńką kapliczkę, którą mieszkańcy postawili w miejscu mordu. W gminie, powiecie, województwie nikt nie odpowiedział na jej prośbę o finansowe wsparcie. Desperacko napisała list do Prezydenta RP Andrzeja Dudy nie wierząc już w powodzenie. Ale… stało się. Dziś jest to godne upamiętnienie, które zaprojektował i wykonał Instytut Pamięci Narodowej.

Krzysztof Kaszub mieszka w Strzegomiu na Dolnym Śląsku. Jest historykiem amatorem niezwykle oddanym swojej pasji. Podąża tropem zasłyszanych historii i dokonuje niezwykłych odkryć. To on znalazł miejsce, w którym niedaleko Strzegomia mieścił się w czasie II wojny światowej obóz pracy przymusowej dla żydowskich dziewcząt z Górnego Śląska. Krzysztof Kaszub interesuje się również obiektami zabytkowymi np. bazyliką mniejszą. Wie prawie wszystko na temat tej gotyckiej budowli. Pracuje jako społeczny przewodnik w tym miejscu. Jego ostatnim odkryciem jest ustalenie miejsca, gdzie mieścił się jeden z najtajniejszych obiektów III rzeszy - baza szkoleniowa szpiegów Abwery. To tu był szkolony agent A-367 Johan Eppler "Kondor", o którym powstały książki, a w 1985 roku nakręcony został film inspirowany historią "kondora" pt. "Klucz do Rebeki". Skąd u Krzysztofa Kaszuba ta historyczna pasja? Jak godzi poszukiwanie informacji z codziennością?