Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Kiedy uchwalano Konstytucję 3 maja, Rzeczypospolita była już po pierwszym rozbiorze. Zdesperowani postępowi posłowie uchwalili ją, wykorzystując świąteczną nieobecność tych, którzy byli zagorzałymi przeciwnikami reformy państwa. Wkrótce doszło do kolejnych rozbiorów. Jak to zrozumieć? Sukces zrodził porażkę? Autorka reportażu zadała to pytanie ludziom nauki i muzealnikom.

Pan Antoni Dutko przez lata śledził losy rękopisu naszego Hymnu Narodowego. Ponieważ kochał radio od dziecka, postanowił nas radiowców zachęcić do odkrywania tej historii. Niezwykle ciekawej i tajemniczej. Dzięki takim osobom, ludziom z pasją i niezwykle ciekawych świata, my dziennikarze wchodzimy z mikrofonem w niezwykłe tematy, poznajemy niezwykle wartościowych ludzi, zaangażowanych i kochających swój kraj i jego historię. Możemy słuchaczom ją opowiadać poprzez reportaż radiowy, ale też sami możemy wiele się nauczyć i poznać sprawy, o których nie mieliśmy pojęcia. To jest piękno naszego zawodu, że możemy dłużej pobyć w świecie naszych bohaterów i przewodników po tematach, jak m.in. pan Antoni Dutko. Człowiek nie tylko zaangażowany społecznie, ale też pięknie i zajmująco opowiadający. A jego jedną z wielu pasją było śledzenie losów rękopisu naszego hymnu...

Najważniejsza jest pamięć. Tak mówią harcerze słynnej "Pomarańczarni" liceum im. Stefana Batorego w Warszawie. Szkoły, do której chodzili chłopcy z "Kamieni na szaniec": "Zośka", "Rudy" i Zbigniew Makowiecki, przedwojenny drużynowy "Pomarańczarni", żołnierz 3. Pułku Kawalerii w kampanii jesiennej 1939 roku i wielki patriota. Dzięki niemu wszystkie dawne pułki kawalerii mają obecnie swoich kontynuatorów barw i tradycji w wojsku zawodowym. Żołnierze zawodowi przejęli tradycje przedwojennych formacji i uczą się ich historii, ale też pamiętają o dawnych żołnierzach. I to jest m.in. dzieło niezwykle skromnego człowieka, o wielkiej kulturze, pułkownika Zbigniewa Makowieckiego. Jego grób na warszawskich Powązkach jest miejscem, o który dbają i harcerze, i żołnierze, i kawalerzyści z kawalerii ochotniczych. Najważniejsza jest pamięć....

"Zima wasza, wiosna nasza" - pod tym hasłem 40 lat temu w wielu polskich miastach przeszły liczne demonstracje przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego. W ten sposób członkowie "Solidarności" próbowali wyjść z podziemia po grudniowej porażce Związku. Po wprowadzeniu tak zwanego "nowego porządku" w 1981 roku został on niemal doszczętnie rozbity, a wielu jego przedstawicieli zostało aresztowanych czy internowanych. Masowe wystąpienia publiczne odbyły się już w kwietniu 1982 roku, jednak te najliczniejsze 1 i 3 maja. Zbliżające się święta 1 Maja oraz rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja (jako święto w PRL zostało zniesione) stwarzały okazję do kontynuacji strajków i do pokazania nastrojów społecznych. Tak było między innymi w Krakowie, Gdańsku, we Wrocławiu czy w Warszawie. Budziły one nadzieję nad odrodzenie się Solidarności. Jednocześnie cały czas rozwijano druk i kolportaż ulotek oraz pism informacyjnych, które przekazywały wiadomości oficjalnie niedostępne. Protesty kontynuowano w kolejnych miesiącach. Trwały tak około dwóch lat.

Kazimierz Szpotański początkowo studiował elektrotechnikę w Wyższej Szkole Technicznej w Mittweidzie, następnie w latach 1910–1911 na Wydziale Elektrycznym Politechniki w Charlottenburgu, uzyskując dyplom inżyniera elektryka. Po studiach pracował w firmie AEG w Berlinie, potem w Rydze, gdzie od podstaw zbudował i zorganizował dział budowy aparatów elektrycznych. Po II wojnie światowej został dyrektorem Państwowej Fabryki Aparatów Elektrycznych, późniejszych Zakładów Wytwórczych Aparatury Wysokiego Napięcia ZWAR w Warszawie i Międzylesiu. Fabryka ta zajmowała się głównie produkcją do byłego ZSRR i po roku 1990 została sprzedana firmie ABB pod nazwą ABB ZWAR. Pod naciskiem władz komunistycznych Kazimierz Szpotański opuścił założony przez siebie, znacjonalizowany zakład. Obecnie na terenie fabryki na Kamionku znajduje się Uniwersytet SWPS, a budynki w Międzylesiu zostały zaadaptowane na galerią handlową. 18 maja Szkoła Podstawowa Towarzystwa Edukacyjnego Vizja przyjmie imię Kazimierza Szpotańskiego. Mimo upływu lat, pamięć o Kazimierzu Szpotańskim trwa. Dlaczego?

Ojczyzna od zawsze była dla niego najwyższą wartością. Poeta Zbigniew Szczębara z Kamionki Dolnej nad Sanem ma za sobą aktywną działalność w Solidarności. Z tego też powodu był dwukrotnie internowany. Pierwszy raz tuż po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce w grudniu 1981 roku, drugi raz kilka miesięcy później, kiedy to dokładnie 40 lat temu w wielu polskich miastach rozpoczęły się liczne demonstracje przeciwko władzy komunistycznej pod hasłem "zima wasza, wiosna nasza". Budziły one nadzieję na odrodzenie się Solidarności. Manifestacje opozycji zostały jednak w większości rozbite. Zbigniew Szczębara został wyrzucony z pracy oraz ze studiów. Kiedy nie mógł znaleźć pracy  postanowił wyjechać do Francji. Tam zaangażował się w działalność patriotyczną. Jako m.in. członek Stowarzyszenia Muzeum Wojska Polskiego m.in. pomagał w kolekcjonowaniu pamiątek polskich kombatantów, które trafiły później do Muzeum Podkarpackiego w Krośnie. Na emigracji politycznej spędził niemal 25 lat. Potem wrócił z rodziną do Polski, tam wybudował dom w swojej rodzinnej miejscowości.

Klaudia Szubert jest finalistką poprzedniej odsłony Czwórkowego konkursu Nieprzeciętni, w którym poszukujemy młodych ludzi o niesamowitych pasjach lub tych, którzy robią coś fascynującego. Klaudia od zawsze chciała pomagać innym. Dzisiaj działa na rzecz seniorów. Wykupuje leki, pomaga przy zakupach, a nawet zabiera ich na regularne wizyty u dentysty. Jej podopiecznym jest m.in. Pan Sławek, dawny nauczyciel angielskiego. Pan Sławek nie ma nikogo, z powodów zdrowotnych nie może też pracować w szkole. Klaudia organizuje więc dla niego zbiórki, a on odwdzięcza się prywatnymi korepetycjami z angielskiego, za które nie chce brać pieniędzy. Jak wygląda ich znajomość?

W Polsce jest wiele osób, które kochają stare autobusy i tramwaje. Mają masę zdjęć i zawsze szukają okazji, aby przejechać się zabytkowym pojazdem. Wiedzą wszystko o detalach technicznych, historii, ale też pamiętają o ludziach, dla których miejska komunikacja i jej historia była wielką pasją, którą dzielili się z innymi. Taką osobą był m.in. Dariusz Walczak, motorniczy, który w pierwszym kursie z pasażerami kręcił korbą zabytkowego wagonu. Ratował stary tabor, napisał kilka monografii o historii tramwajów. Jako prezes Klubu Miłośników Komunikacji Miejskiej zapoczątkował modę na jelcze ogórki. Zmarł 27 lutego tego roku w wieku 51 lat.

Od początku budził kontrowersje. Kolorowy budynek powstał na początku lat 90. w ścisłym centrum Wrocławia. Obok jest gotycki kościół, niedaleko przy tej samej ulicy klasycystyczna opera, secesyjny hotel Monopol. Solpol został wybudowany jako dom towarowy. To było jedno z pierwszych przedsięwzięć Zbigniewa Solorza. Zatrudnił do tej inwestycji pracującego przez wiele lat w Kuwejcie Wojciecha Jarząbka. Architekt dostał wolną rękę i wymyślił kolorowy budynek o ciekawej fasadzie z elementami nawiązującymi do obiektów obok. Po latach w mieście pojawiły się wielkie galerie handlowe. Ulica Świdnicka przestała pełnić tę funkcję i Solpol podupadł. Do budynku przylega niezabudowana działka, więc właściciel postanowił Solpol wyburzyć i w tym miejscu postawić coś nowego. Na wieść o rozbiórce wiele osób zaangażowało się w jego obronę. Jak dotąd niestety nieskutecznie. Historycy sztuki i architekci podkreślają, że Solpol to jeden z najlepszych przykładów polskiego postmodernizmu.

Czy możliwa jest przyjaźń między sportowcami, konkurującymi ze sobą na zawodach...? Zdecydowanie tak. Wieloletnia znajomość Marcina Cieślaka i Pawła Korzeniowskiego jest tego dobrym przykładem. Pływacy poznali się dwanaście lat temu. Marcin, uzdolniony osiemnastolatek z Warszawy, Mistrz Europy juniorów, dołączył wtedy do grupy treningowej Pawła – olimpijczyka, mistrza świata. Wspólnie spędzone godziny na pływalni umocniły przyjaźń sportowców. Marcin jest ojcem chrzestnym syna Pawła. Pływacy od kilku lat prowadzą razem akademię pływania, gdzie uczą osoby w różnym wieku, prowadzą szkolenia motywacyjne.