Reportaże i dokumenty Polskiego Radia

Powszechna opinia, że pomagając osobom w kryzysie bezdomności, przyzwyczaja się je do życia na ulicy, wydaje się nieco krzywdząca. Być może, w pewien sposób usprawiedliwia tych, którzy nie chcą pomagać. Inicjatywa, o której za chwilę Państwu opowiemy, jest próbą zmiany tego sposobu myślenia. Piotr, Grzegorz, Jacek i wielu bezimiennych, którzy się pojawią w reportażu, nie chcą rozgłosu, chcą po prostu nieść nadzieje. O "Boskim prysznicu", czyli mobilnej łazience dla bezdomnych, w Trójmieście zrobiło się głośno. Również dlatego, że do już istniejącej mają dołączyć kolejne... Właśnie trwa zbiórka środków na ich zakup. "Boski prysznic" w pewien sposób jest także pretekstem do spotkań, rozmów, inicjowania wsparcia i rozwiązywania problemów ludzi będących w kryzysie bezdomności. W reportażu autorstwa Andrzeja Urbańskiego i realizacji Aleksandry Woźniak, który Państwo usłyszycie, pojawia się dużo troski o drugiego człowieka. Są też ludzkie dramaty, ale i nadzieja. Przede wszystkim jednak jest prawda, która dla wielu może być niewygodna.

Historia wielu miasteczek, wsi, dzielnic nie zostałaby opowiedziana, gdyby nie aktywność setek środowisk tworzących ruch archiwistyki społecznej. Gromadzą one fotografie, dokumenty, wspomnienia po to, aby je szeroko udostępnić. Pukają do domów prywatnych, żeby zapytać o dokumenty, fotografie, listy, nagrywają wspomnienia mieszkańców. Dzięki temu docierają do historii autentycznej, widzianej z wielu perspektyw. Większość inicjatyw działa w niewielkich miejscowościach. Pobudzają miejscową społeczność do zainteresowania się historią miejsca, w którym się żyje. Centrum Archiwistyki Społecznej działające w Warszawie pod patronatem Ośrodka Karta i Ministerstwa kultury stara się pomóc w tworzeniu stron tematycznych. Uczy, jak wykorzystać istniejące narzędzia i metody, by zgromadzona wiedza mogła trafić do szerokiego grona odbiorców.

19 kwietnia przypada 80. rocznica powstania w getcie warszawskim - pierwszego zbrojnego zrywu na terenach okupowanej przez nazistów Europy. Była to największa pojedyncza akcja zbrojna żydowskiego podziemia. Do walki stanęło kilkaset osób skupionych wokół Żydowskiej Organizacji Bojowej oraz Żydowskiego Związku Wojskowego. Co stało się z dziesiątkami tysięcy osób, które w trakcie powstania zeszły do podziemi i przez wiele dni pozostały nieuchwytne? Losy tych, którzy nie walczyli z bronią w ręku pokazuje wystawa czasowa przygotowana przez Muzeum Polin zatytułowana "Wokół nas morze ognia. Losy żydowskich cywilów podczas powstania w getcie warszawskim".

W warszawskiej galerii Kordegarda można oglądać wystawę pt. "Pamięć. 1943" w związku z 80. rocznicą powstania w getcie. Ekspozycja prezentuje dokument: Raport Stroopa oraz artefakty odnalezione podczas wykopalisk na terenie getta. Współczesnym odniesieniem do świadectwa historii są rysunki, fotografie oraz plakaty. Wystawa składa się w dwóch części. Unikalny dokument opisujący tragedię getta w formie tekstu i liczb ilustrowany licznymi zdjęciami z okresu powstania. Raport Stroopa to świadectwo historii ukazujące perspektywę niemieckich zbrodniarzy. Skonfrontowany jest z przedmiotami codziennego użytku wydobytymi w trakcie badań archeologicznych w 2022 roku z piwnic zniszczonych kamienic przy ul. Miłej 18 i Miłej 20. Zniszczone naczynia, potłuczone talerze, elementy sprzętów czy domowych urządzeń, przedmioty życia religijnego (kubek do obmywania rąk), guziki, łyżki, fragmenty dziecięcego wózka stają się transferem pamięci o dawnych mieszkańcach getta. W reportażu przypomnimy też, jak wyglądały prace archeologiczne przy ul. Miłej.

Koziołek Matołek ma już 90 lat. To postać literacka stworzona przez Kornela Makuszyńskiego (tekst) i Mariana Walentynowicza (kolorowe rysunki) w jednej z pierwszych w Polsce historyjek obrazkowych dla dzieci, która ukazała się w 1932 roku. Jest to postać wciąż popularna, mimo że od śmierci obu autorów minęły już dziesięciolecia, a opisane i narysowane przygody tytułowego bohatera niekoniecznie przystają do współczesnej rzeczywistości. Ta powieść obrazkowa należy do kanonu polskiej literatury dziecięcej. Historia Koziołka Matołka uznawana jest za prekursorską w polskim komiksie. W tym roku w obchody włączyło się też Muzeum Karykatury i przygotowało wystawę poświęconą historii Koziołka Matołka. Odwiedzili ją ludzie, którzy - będąc dziećmi - nie przepadali za tą bajką. Jaka magia jest w tej postaci, że mimo wszystko Koziołek nie znika z naszej pamięci? Na pewno przyczyniają się do tego tacy ludzie jak Witold Tchórzewski, który ma ogromne zbiory związane z tym komiksem i od dawna szuka dla nich miejsca. Urodziny Koziołka są też okazją do przypomnienia postaci znakomitego pisarza

Przez dziesięciolecia fabryka Bumar-Proma w Ostrówku słynęła z produkcji sprzętu rolniczego i budowlanego. Koparki nazywane potocznie "Ostrówkami" były w PRL-u na każdej polskiej budowie, dużą część produkcji wysyłano także na eksport. Przy zakładzie działała znana z wysokiego poziomu nauczania "żelazna" szkoła zawodowa, później technikum. Życie okolicy regulował dźwięk fabrycznej syreny. Na przełomie lat dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych fabryka Bumar upadła. W zeszłym roku część zabudowań kupili Ukraińcy z Charkowa, których fabryka została zbombardowana przez Rosjan. Z narażeniem życia ewakuowali swój zakład, przewieźli do Ostrówka maszyny, które nie zostały zniszczone. W ekstremalnie krótkim czasie wznowili produkcję urządzeń (szaf) elektronicznych dla międzynarodowego przemysłu naftowego. Zatrudniają dziś 250 osób, większość z nich to Polacy. Tradycja "pracy w żelazie" powraca do Ostrówka. Ukraińcy i Polacy wspólnie piszą historię zakładu, założonego przez żydowskich fabrykantów, na terenie którego istniały obozy jenieckie, który miał swoje wzloty i upadki.

Mają średnio po 30 lat. Nie są dla nich celem pieniądze, lecz… praca naukowa. Mowa o piętnastoosobowym zespole inżynierów z Politechniki Warszawskiej, dla których najważniejsza jest nauka i wynalazki łączące medycynę z techniką. Ich największym osiągnięciem jest inteligentny opatrunek-SmartHEAL, za który otrzymali prestiżową nagrodę Fundacji Jamesa Dysona w wysokości 190 tysięcy zł. To czujnik z dwoma elektrodami naklejony na folię przylegającą do tradycyjnego opatrunku. Czujnik przekazuje bezprzewodowo dane o procesie gojenia rany, co pozwala zrezygnować z częstej wymiany tradycyjnych opatrunków, skrócić proces leczenia i zapobiec infekcji podczas ich wymiany. Te są szczególnie dotkliwe dla osób starszych, zmagających się z ranami przewlekłymi. Aż 28% pacjentów po 70 roku życia z ranami przewlekłymi umiera z powodu powikłań. Doktoranci z Politechniki Warszawskiej nagrodę przeznaczają na dalsze badania. Pracują jeszcze m.in. nad wkładkami z folii do stóp, umożliwiających badanie siły nacisku poszczególnych stóp na podłoże, co znacznie ułatwia rehabilitację pacjenta.

Maciej Jastrzębski w reportażu pt. "Za prawdę o Katyniu odebrano mu wszystko" opowiada o polskim pisarzu Ferdynandzie Goetlu. Urodzony w Suchej Beskidzkiej, dorastający w Krakowie chłopak po wybuchu I wojny światowej trafia na zesłanie do Taszkientu, gdzie w wyniku trudnych doświadczeń staje się mężczyzną. Po dwuletniej tułaczce przez pół świata, w 1921 roku wraca do Polski i dzięki opisaniu swoich przygód trafia na do grona najpoczytniejszych pisarzy. Jego powieści są tłumaczone na wiele języków. Zostaje prezesem PEN Clubu i sekretarzem Związku Zawodowego Literatów. Za głoszenie prawdy o zbrodni katyńskiej traci ojczyznę i rodzinę, a jego twórczość na dziesięciolecia zostaje wymazana z historii polskiej literatury. O Ferdynandzie Goetlu – pisarzu niezłomnym opowiadają jego dzieci: córka Elżbieta i syn Roman.

Opowieść o polskim pisarzu Ferdynandzie Goetlu, którego w 1943 roku Niemcy zabierają do Katynia, aby był świadkiem ekshumacji zwłok polskich oficerów, zamordowanych wiosną 1940 roku przez stalinowskich oprawców. Za prawdę o Katyniu odebrano mu wszystko...

Co roku Grób Pański w małopolskim Paszynie jest ozdabiany niemal 6-metrowymi palmami wielkanocnymi. To tradycja przekazywana z pokolenie na pokolenie. W ich przygotowanie angażują się całe rodziny. Grób Chrystusa nie tylko zdobią palmy, ale też rzeźby pasyjne wykonane przez miejscowych twórców ludowych.