SBS Tigrinya - ኤስ.ቢ.ኤስ ትግርኛ

ነባሪ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝኾነ ናይ ሕርሻ ተመራማሪ ኣቤል ተኸስተ፡ ንብዙሕ ዓመታት ተመራሚሩ፡ ንባህላዊ ስዋ ናብ ምዕቡል ቢራ፡ ንጣፍ ድማ ብመልክዕ ፓስታ ቐይሩ እንጀራን ስዋን ንመዓልታት ጥራይ ዘይኮነ ን ኣዋርሕን ዓመታትን ከይተበላሸወን ሳይንሳዊ ኣሰራርሓ ተኸቲሉ ከምዝስራሕ ኣብ ምግባር ይርከብ። ነዚ ንምግባር ብኸመይ ተበጊሱ፧ ኣገባብ ኣሰራርሓኡ ከመይ ይመስል፧ ተቐባልነቱኸ፧ ነዚን ካልእን ብዛዕባ ስርሑ ኣዕሊሉና ኣሎ።

ኣብ’ዞም ዝሓለፉ ሒደት ቅንያታት ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ዓለም ዝርከቡ ኤርትራውያንን ኤርትራዊ መበቆል ዘለዎም ዜጋታት ካልኦት ሃገራትን፣ መበል 32 ዓመት በዓል ነጻነት ኤርትራ ኣኽቢሮም። ካብ ውሽጢ ሃገር ጀሚሩ ክሳብ ርሑቕ፣ ውዱብ ብዝመስል ኣገባብ ብዝተፈላለዩ ባህላዊ ምርኢታት ከምዝተባዕሉ ዘርእዩ ቪድዮታት ኣብ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊን ካልኦትን መድረኻት ተዘርጊሖም። ኣብ ገሊኡ ብዕቤቶም፣ ብድምቀቶምን በቶም ዝተሳተፍዎም ስነጥበባውያንን መዘራረቢ ኣርእስቲ ክፈጥሩ እንከለዉ ኣብ ገሊኡ ኸኣ ኣብ ማሕበራዊ መድረኻት ኣዝዮም ንጡፋት ዝኾኑ ኤርትራውያን፣ ምናልባት ክሳብ ዝተወሰነ እዋን ኣብ ደንበ ተቓውሞ ዝነበሩ፣ ነቲ በዓል ከብዕሉ ኢሎም ይኹን መርገጺኦም ብምቕያሮም፣ ኣብ’ቶም በዓላት ክሳተፉ ዝመረጹ ከዛርቡ ቀንዮም። እሞ ኸ ደኣ እዚ ናይ ሕጂ በዓላትን ኣበዓዕለኦምን ምስ’ቶም ናይ ቀደም ፍልልይ ኣለዎም ድዩ፧ ዝያዳ ብዝሒ ተሳተፍቲ ዝነበርዎም ወይ ደሚቖም መሲሎም ዝተራእይሉ ኩነታት ከ ገለ ምኽንያት ኣለዎ ድዩ፧

ናይ ሎሚ ሰኑይ 29 መጋቢት 2023 ምሉእ ትሕዝቶ፡ ሉኡኽና ዝሰደደልና ጸብጻብ፡ መራሕቲ ኤርትራ ዝኣረገ ስርዓት ከብቅዕ ቃልሲ ከም ዘድሊ ገሊጾም። ኣምባሳደራት ዓባይ ብሪጣንያን ጣልያንን ኣብ ትግራይ ዑደት ኣካይዶም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዝተልዓለ ናዕቢ ሰባት ከም ዝተቐትሉን ፖሊሳት ዝርከቡዎም ብዙሓት ከም ዝቖሰሉን ተገሊጹ። ኣብ ትግራይ ልዕሊ 3500 መምህራንን ተምሃሮን ብኲናት ከምዝተቐትሉ ተሓቢሩ። ኣገልግሎት ምምካን ነተጉቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ትግራይን ዶባዊ ከባቢታትን ክዋፈር ተፈቒዱሉ። ኤርትራ፡ ንሰሜን ኮርያ ስዒባ፡ ዘመናዊ ጊላነት ብሰፊሕ ዝረኣየላ ሃገር ተባሂላ። ዶ/ር ኣማኑኤል ኤልያስ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዲክን ተመራማሪ ኦኣሌታዊ ኣድልዎን “Racism in Australia Today” ዘርእስታ መጽሓፍ ዝጸሓፈን እዩ። ዝሓለፈ ሰሙን ፍሉጥ ኣቦርጂናዊ ጋዜጠኛ ስታን ግራን ብዝወረዶ ናይ ዓሌታዊ ዉርደት ካብ ስርሑ ከም ዝወጸ ብወግዒ ምስ ኣፍለጠ ኣብ ኣውስትራሊያ ኣዛራቢ ዛዕባ ኮይኑ ቀንዩ። ነዚ ምኽንያት ብምግባር ኣብ ኣውስትራሊያ ዘሎ ኣድልዎ ብፖሊሲ ደረጃን ብውልቀን እንታይ ከምዝመስልን ምስኡ ዝተሓሓዝ ሕቶታት መብርሂ ሂቡና ኣሎ ። ቀዳማይ ክፋል ሎሚ ከነቕርብ ኢና። ትንታነ ዜና ሰሙናዊ መደብ ስፖርትን’ውን ኣካል ናይዚ ምሸት ትህዝቶና እዩ። ቀዳማይ ክፋሉ እዚ ክትሰምዕዎ ዝጸንሕኩም እዩ። ኣርእስታት ዜና፥ ** ኣውስትራሊያ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ንዘሎ ጥሜት ንምቅላስ ተወሳኺ 29 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ክትገብር እያ ። ** ረሲፕ ጠይብ ኤርዶጋን [[ኢ-መይል]] ፕረዚደንት ቱርኪ ኰይኑ ንሓሙሽተ ዓመት ከገልግል እንደገና ተመሪጹ ። ** መራሕቲ ኤርትራ ዝኣረገ ስርዓት ከብቅዕ ቃልሲ ከም ዘድሊ ገሊጾም።

ሰሙናዊ መደብ ስፖርት (29/05/2023) * ኮንፈደረሽ ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ንበኣምላክ ተሰማ ካልኣይ እግሪ ግጥም ፍጸመ ኣብ መንጎ ዋይዳድ ካዛብላንካን ኣልኣህሊን ክዳኒ ከምዝሰመዮ ኣፍሊጡ፣ * ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያ ኣብ መሬት ኣሜሪካ ንፈለማ ግዜ ምሕዝነታዊ ግጥም ከተካይድ ምዃና ዋና ጸሓፊ ፈደረሽን ኣፍሊጡ፣ * ቅድድም ብሽግለታ ዙር ኢጣልያ ብዓወት ስሎቨንያዊ ፕሪምሮዝ ሮግሊች ተዛዚሙ፣ ሄኖክ ምሉእብርሃን ምሉእ ውድድሩ ኣጠናቒቑ ዘዕግብ ውጽኢት ኣመዝጊቡ፣ * ፕሪምየር ሊግ ዓዲ እንግሊዝ ሰንበት ናይ መወዳእታ ግጥማቱ ብምክያድ ተጠናቒቑ፣ ለስተር ሲቲን ሊድስ ዩናይትድን ንሳውዝሃምተን ተኸቲለን ናብ ታሕተዋይ ደረጃ ተመሊሰን፣ * ኣሌክሳንደር ኢሳቕ 10 ሽቶታት ብድምር ኣመዝጊቡ ቦኽሪ ተሳትፎኡ ኣብ ፕሪምየር ሊግ ዛዚሙ፣ * ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ውድድር ጉያ እግሪ 10ኪሜ ታዱ ማረን ሰላም ገብረን ቀዳመይትን ካልኣይትን ኮይነን ተዓዊተን፣

ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዝተልዓለ ናዕቢ ሰባት ከም ዝተቐትሉን ፖሊሳት ዝርከቡዎም ብዙሓት ከም ዝቖሰሉን ተገሊጹ። ኣብ ትግራይ ልዕሊ 3500 መምህራንን ተምሃሮን ብኲናት ከምዝተቐትሉ ተሓቢሩ። ኣገልግሎት ምምካን ነተጉቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ትግራይን ዶባዊ ከባቢታትን ክዋፈር ተፈቒዱሉ። ኤርትራ፡ ንሰሜን ኮርያ ስዒባ፡ ዘመናዊ ጊላነት ብሰፊሕ ዝረኣየላ ሃገር ተባሂላ።

ደገፍቲ ኤርዶጋን ኣብ ጐደናታት ሓጎሶም ኣብዝገልጽሉ ዘለዉ እዋን ተቓዋሚኡ ከማል ኪሊክዳሮግሉ ፡ እቲ መስርሕ ምርጫ ዘይፍትሓዊ ከም ዝዀነ ገይሩ ነቒፍዎ እዩ ። ተጣበቕቲ ድማ ብዛዕባ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ብዛዕባ ቝጠባዊ መጻኢ እታ ሃገርን ይስከፉ ።

ዶ/ር ኣማኑኤል ኤልያስ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ዲክን ተመራማሪ ኦኣሌታዊ ኣድልዎን “Racism in Australia Today” ዘርእስታ መጽሓፍ ዝጸሓፈን እዩ። ዝሓለፈ ሰሙን ፍሉጥ ኣቦርጂናዊ ጋዜጠኛ ስታን ግራን ብዝወረዶ ናይ ዓሌታዊ ዉርደት ካብ ስርሑ ከም ዝወጸ ብወግዒ ምስ ኣፍለጠ ኣብ ኣውስትራሊያ ኣዛራቢ ዛዕባ ኮይኑ ቀንዩ። ነዚ ምኽንያት ብምግባር ኣብ ኣውስትራሊያ ዘሎ ኣድልዎ ብፖሊሲ ደረጃን ብውልቀን እንታይ ከምዝመስልን ምስ ኡ ዝተሓሓዝ ሕቶታት መብርሂ ሂቡና። ቀዳማይ ክፋሉ ኣብዚ ዝጸንሕኩም እዩ።

ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብኣመንቲ እስልምና ተቓውሞ ተኻይዱ፡ ክልተ ሰባት ከምዝሞቱ ፖሊስ ሓቢሩ። ተመሳሳሊ ጾታ ዘለዎ ርክብን ወሲባዊ መልእኽትን ትሕዝቶ ዘለዎ ዝተሸለመ መጽሓፍ ኣብ መላእ ኣውስትራሊያ ከይሽየጥ እግድ ክንበረሉ እዩ። ካናዳዊት ናይ ፖፕ ደራፊት ሰሊን ድዮን ፡ ብስእነት ጥዕና ክትገብሮ መዲባቶ ዝነበረት ናይ ዓለም ዑደታ ከምዝሰረዘቶ ኣፍሊጣ።

ሓሙስ 25 ግንቦት 2023 ንሓደ ሰዓት ዝጸንሕ መደብና፥ ጸብጻብ ልኡኽና፥ 24 ግንቦት መበል 32 ዓመት ሃገራዊ መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ኣብ ኣስመራ ተጸምቢሉ። ኣብ ሱዳን ዝርከቡ ስደተኛታት ድሕነቶም ንክሕሎ ዝሓትት ደብዳበ ናብ ዉዱብ ሕቡራት ሃገራት ልኢኾም። ውድብ ሕቡራት 7 ቢልዮን ዳለር ንሰብኣዊ ሓገዝ ከምዘድልዮ ገሊጹ። ኣብ ትግራይ ተመዛበልቲ ናብ መረበቶም ክምለሱ ዝፅውዕ ሰልፊ ተኻይዱ። መስርሕ ምፍታሕ ዕጥቂ ሰራዊት ትግራይ፣ ካብ 85-90% ከምዝተዛዘመ ተገሊፁ ላዕለዋይ ቤተክህነት ትግራይ 10 ኤጵስ ቆጶሳት ከም ዝሸውም ኣፍሊጡ። ኣብ ናይ ቃለ መሕትት መደብና ዝሓለፈ ዝጀመርናዮ ጸሓፍን ተንታኒ ፖሎቲካን ሳልሕ ቓዲ። ቴክኖሎጂ ብሉቱዝ፡ እግሩ ዝለመሰ ሰብ ደው ክብል ክኸይድን ዓቐብ ክድይብን ኣኽኢሉ። ነዚ ዝምልከት ሓደ ትሕዝቶን ገዛ ኽራይ ምርካብ; ምንባር ኣብ ኣውስትራሊያ ብዝብል ኣርእስት ምንባር ኣብ ኣውስትራሊያን ቀሪብና ኣለና ቀንዲ ነጥቢታት ዜና፡ ** ቀዳማይ ሚኒስተር ናረንድራ ሞዲ ናብ ኣውስትራልያ ኣብ ዝገበሮ ምብጻሕ ስዒቡ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ኣውስትራልያን ህንድን ተፈጢሩ ዘሎ ሓድሽ ቊጠባዊ ሽርክነት ዘጉልሕ ምዃኑ ተገሊጹ። ** ንግስቲ ሮክን ሮልን ኮኾብ ደራፊት ቲና ተርነር ፡ ድሕሪ ነዊሕ ሕማም ኣብ 83 ዓመታ ዓሪፋ ። ** መበል 32 ዓመት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ኣብ ኣስመራን ኣብ ካልእ ሃገራት ብዝነብሩ ኤርትራዊያንን ተኸቢሩ።

ኣብ ሱዳን ዝርከቡ ስደተኛታት ድሕነቶም ንክሕሎ ዝሓትት ደብዳበ ናብ ዉዱብ ሕቡራት ሃገራት ልኢኾም። ውድብ ሕቡራት 7 ቢልዮን ዳለር ንሰብኣዊ ሓገዝ ከምዘድልዮ ገሊጹ። ኣብ ትግራይ ተመዛበልቲ ናብ መረበቶም ክምለሱ ዝፅውዕ ሰልፊ ተኻይዱ። መስርሕ ምፍታሕ ዕጥቂ ሰራዊት ትግራይ፣ ካብ 85-90% ከምዝተዛዘመ ተገሊፁ ላዕለዋይ ቤተክህነት ትግራይ 10 ኤጵስ ቆጶሳት ከም ዝሸውም ኣፍሊጡ።