SBS Tigrinya - ኤስ.ቢ.ኤስ ትግርኛ

ሓሙስ 11 ግንቦት 2023 ንሓደ ሰዓት ዝጸንሕ መደብና፥ ብሰሉስ ፈደራል ኣውስትራሊያ ባጀቱ ንህዝቢ ኣፍሊጡ ኣሎ ነዚ ዝምልከት ምስ ማሕበረሰብና ዝተሓሓዙ ጉዳያት ናይቲ ባጀት ኣልዒልና ምስ ኣቶ ከነዲ ገብረየሱስ ዝገበርናዮ ቃለ መሕትት ኣሎ። ነዚ ዝወጸ ባጀት ዝምልከት ትንታነ’ውን ኢብራሂም ዓሊ ዘዳለዎ ትሕዝቶ ኣለና። ል ኡኽና ዝሰደደልና ጸብጻብ፥ ቤት ትምህርቲ ወተሃደራዊ ሆስፒታል ግላስ 166 ተሓጋገዝቲ ነርስታት ኣመሪቓ ንዓመታ ኣብ ትግራይ 6ይ ሃገራዊ መረፃ ክካየድ ዩ። ብ 'ራዕዲ' ዝተኸሰሰ ፖለቲከኛ ልደቱ ኣያሌው፡ ኢትዮጵያ ክምለስ ምዃኑ ሓቢሩ። መንግስቲ ኣብ ክልተ ግንባራት መጥቃዕቲ ከፊቱ ክብል ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ከሲሱ። ኤርትራ፣ ብሰንኪ ፕሮቶኮል ፅምብል ምድፋእ ዘውዲ ንጉስ ቻርለስ ከምዘይተሳተፈት ገሊጻ ዝብሉን ካልእ ትሕዝቶታትን ዝሓዘ ጸብጻብ ልኡኽና ክቐርብ እዩ። ኣብ ማሕበረሰባት ስደተኛታት ስድራቤታዊ ዓመጽ ብምንታይ ክከላኸል ይከኣል ናይ ሎሚ መደብ ምንባር ኣብ ኣውስትራልያ ኣርእስቲ እዩ። ቀንዲ ነጥቢታት ዜና፡ ** ናይ ባጀት ወረቓቕቲ ከምዝሕብሮ 15 ቢልዮን ዶላር ካብ ማዕከን ሃገራዊ ጉዱኣት ኣካል መድሕን (NDIS) ኣብ ዝቕጽል ኣርባዕተ ዓመታት ካብ ናይ ሃገራዊ ጉዱኣት ኣካል ገንዘብ ንምጉዳል ተዳልዩ ኣሎ ።** ቤት ፍርዲ ፓኪስታን ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ዒምራን ክሃን ሕቶ ከቕርበሉ ንሸሞንተ መዓልቲ ኣብ ቀይዲ ክጸንሕ ከም ዝኽእል ወሲኑ። ** ኢንተር ሚላን ኣብ ዞባዊ ደርቢ ን ኤሲ ሚላን 2ብ0 ብምስዓር ን ግጥም ፍርቂ ፍጻመ ቻምፒዮንስ ሊግ ኤውሮጳ ሓሊፋ ።

ፈደራል መንግስቲ ባጀቱ ኣቕሪቡ ኣሎ፡ ኣብ መንበሪ ገዛ፥ ኣብ ማሕበራዊ ደገፍ መንግስቲ፡ ኣብ ደገፍ ኣካለ ስንኩላንን ካልእን ብፍላይ ብቐጥታ ምስ ማሕበረሰባትና ዝራኸቡ ጉዳያት እዚ ባጀት እንታይ ጽልዋ እዩ ከምጽእ፧ ማሕበረሰባትና በዚ ባጀት ተረባሕቲ ድዮም ወይስ ክጉድኡ እዮም፧ ነዚ ዝምልከትን ምስኡ ዝተሓሓዙ ጉዳያት ኪኢላ ፋይናንስ ኣቶ ከነዲ ገብረየሱስ መሊሱልና ኣሎ።

ቤት ትምህርቲ ወተሃደራዊ ሆስፒታል ግላስ 166 ተሓጋገዝቲ ነርስታት ኣመሪቓ ንዓመታ ኣብ ትግራይ 6ይ ሃገራዊ መረፃ ክካየድ ዩ። ብ 'ራዕዲ' ዝተኸሰሰ ፖለቲከኛ ልደቱ ኣያሌው፡ ኢትዮጵያ ክምለስ ምዃኑ ሓቢሩ። መንግስቲ ኣብ ክልተ ግንባራት መጥቃዕቲ ከፊቱ ክብል ሰራዊት ናጽነት ኦሮሞ ከሲሱ። ኤርትራ፣ ብሰንኪ ፕሮቶኮል ፅምብል ምድፋእ ዘውዲ ንጉስ ቻርለስ ከምዘይተሳተፈት ገሊጻ ዝብሉን ካልእ ትሕዝቶታትን ዝሓዘ ጸብጻብ ልኡኽና ክቐርብ እዩ።

ንሕና መብዛሕትኡ ግዜ ብዛዕባ በጀት ክንዛረብ እንከለና ብዛዕባ’ቶም እቲ በጀት ክግለጽ እንከሎ ዝረብሑን ዝህሰዩን ክፋላት ሕብረተሰብ ኢልና ኢና ንዛረብ። ስለ'ዚ ኣብ'ዚ በጀት ብዝሐባህላዊያን ማሕበረሰባት ኣውስትራልያ ከመይ ከይዶም?

ኣብ ኣውስትራሊያ ናይ ስድራቤት ፤ ዘቤታዊን ወሲባዊን መጥቃዕቲ ቀንዲ ናይ ጥዕናን ድሕንነትን ሳዕቤን ዘለዎም ጉዳያት እዮም ። ስታቲስቲክስ ከምዝሕብሮ ኣብ ኣውስትራሊያ ካብ ሓሙሽተ ሰባት ክልተ ዕድሚኦም ካብ 15 ዓመት ጀሚሮም ኣካላዊ ወይ ወሲባዊ መጥቃዕቲ ይፍጽሙ ። ኣብ ስድራቤት ዝፍጸም መጥቃዕቲ ንዝኾነ ሰብ ክጸሉ ይኽእል እዩ ፡ እንተኾነ ግን ኣብ ስደት ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ ሓገዝ ክረኽባ ኣብ ዝደልያሉ እዋን ተወሳኺ ዕንቅፋታት የጋጥመን ።

ሰሙናዊ መደብ ስፖርት (08/05/2023) * ኣብ ውድድራት ጉያ እግሪ ኣልማዛዊ ሊግ ዶሓ፣ ኣብ ውድድር 3000 ሜ ደቂተባዕትዮ ኢትዮጵያውያን ኣትሌታት ሰለስቲኡ ቦታታት ፖዲየም ብምውሳድ ተዓዊቶም፣ * ኣብ ማራቶን ፕራግ ኢትዮጵያዊት ወርቅነሽ ኢደሳ ተዓዊታ፣ * ቅድድም ብሽግለታ ጂሮ ድ’ኢታልያ ቀዳም ብቅድድም ቅልጣፈ ግዜ ተኸፊቱ፣ ኤርትራዊያን ኣማኑኤል ገ/ሄር፣ ናትናኤል ተስፋጽዮንን ሄኖክ ምሉእብርሃን ይሳተፉ’ለው፣ * ኣብ ዜናታት ኩዕሶ እግሪ ናፖሊ ድሕሪ እዋናት ዲያጎ ማራዶና ንፈለማ ግዜ ድሕሪ 33 ዓመት ሻምፒዮን ኢጣልያ ወይ ሴረ ኣ ኮይና፣ * ኣብ ፕሪምየር ሊግ ዓዲ እንግሊዝ ክከኣ ኣርሰናል ንኒውካስትል ዩናይትድ ናይ ኣሌክሳንደር ኢሳቕ ስዒራ ሻምፒዮን ናይ ምዃን ጸቢብ ተስፋኣ ኣለምሊማ፣ ደገፍቲ ሊቨርፑል ኣብ ክንዲ ሃገራዊ መዝሙር ስም ጋንትኦም ኣቃሊሖም፣ ስነስርዓት ምረቓ ንጉስ ቻርለስ ኣይግድሰናን ይብሉ፣

ናይ ሰኑይ 08 ግንቦት 2023 ዝተቐረቡ ናይ ሓደ ሰዓት ትሕዝቶ፡ ኣርእስታት ጸብጻብ፥ ኣብ ኤርትራ መጠን ሕውየት ሕማም ቲቢ ዝድለ ዓለማዊ ደረጃ ከም ዝበጸሐ ተገሊጹ። ፕረዚደንት ጌታቸው ረዳ ምስ መራሒ መንግስቲ ጀርመን ቻንስለር ኦላፍ ሾልዝ ዘትዩ። ካብ ሱዳን ናብ ኢትዮጵያ ክሰግሩ ዝፈተኑ ኤርትራውያን ከም ዝተኸልከሉ ገሊጾም። ብሰንኪ ኵናት ትግራይ ናብ ሱዳን ዝተሰደዱ ተጋሩ ኣብ ማእከል ተቐርቂሮም ኣብ ሓደጋ ከም ዝርከቡ ገሊጾም። ካብ ሱዳን ናብ ኢትዮጵያ ዝኣትዉ ዘለዉ ቁፅሪ ተመዛበልቲ ልዕሊ 12 ሽሕ ከምዝበፅሐ ተገሊፁ ። ፈደራል መንግስቲ ኣውስትራሊያ ባጀት 2023-24 ሰሉስ 9 ግንቦት ከፍልጥ'ዩ። ተሓዝ ሕሳብ መንግስቲ/ትሬዠረር ጸቕጢ ዋጋ መነባብሮ ኣብ'ቶም ኣብ ተኣፋፊ ኩነታት ዝርከቡ ኣውስትራልያውያን፣ ምስ ወሰኽ ደሞዝ ንሰራሕተኛታት ምእላይ ዓበይትን፣ ሕስር ዝበለ ክፍሊት ንመእለዪ ህጻናትን ኣብ'ዚ ናይ ሕጂ በጀት ክሽፈኑ'ዮም ኢሉ። እንተኾነ ግን ምስ ምውሳኽ መጠን ዝቕባበን ክስጉሙ ዘይከኣሉ ዘተታት ብዛዕባ ፍታሕ መንበሪ ኣባይትን ሓገዝ ገዛ ክራይን፣ ትሬዠረር ጂም ቻልመርስ ኣብ ቅድሚኡ ከቢድ ስራሕ ይጽበዮ'ሎ።። ነዚ ዝምልከት ትንታነ ዜና ኣለና። ኣብ ናይ ቃለ መሕትት መደብና፡ ትማሊ ዕለት 6 ግንቦት 2023 ነበርቲ ኲንስላንድ ኣንጻር እቶም ካብ መምበረ ፓትርያርክ ኣስመራ ዝተላእኩ ጳጳስ ባስልዮስ ብምቅዋም ሰላማዊ ሰልፊ ክገብሩ ውዒሎም። ነባሪ እታ ከተማ ግና “ሓድነትና ክትዘርጉ መጺእኩም” ብምባል ይቃወም። ነዚ ብዝምልከት ምስ ተሳተፍቲ እቲ ናይ ተቓዉሞ ሰልፊ ዝተገብረ ዝርርብ። ሰሙናዊ መደብ ስፖርት ናይ ኢብራሂም ዓሊን ካልእ ትሕዝቶን ሒዝና ቀሪብና ኣለና። ኣርእስታት ዜና፥ ** ፈደራላዊ መንግስቲ ኣብ ዝቕጽል ኣርባዕተ ዓመታት ናይ መነባብሮ ጸቕጥታት ንምቅላል ልዕሊ 14 ቢልዮን ዶላር ወጻኢታት ክገብር እዩ ። ** ካብ ተዋጋእቲ ወገናት ሱዳን ዝመጹ ልኡኻት ነቲ ንሰለስተ ሰሙን ዝቐጸለ ግጭት ከኽትም ተስፋ ተገይርሉ ዘሎ ዝርርብ ናብ ስዑዲ ዓረብ ኣትዮም ። ** ካብ ሱዳን ናብ ኢትዮጵያ ክሰግሩ ዝፈተኑ ኤርትራውያን ከም ዝተኸልከሉ ገሊጾም።

ኣርእስታት ጸብጻብ፥ መጠን ሕውየት ሕማም ቲቢ ዝድለ ዓለማዊ ደረጃ ከም ዝበጸሐ ተገሊጹ ፕረዚደንት ጌታቸው ረዳ ምስ መራሒ መንግስቲ ጀርመን ቻንስለር ኦላፍ ሾልዝ ዘትዩ። ካብ ሱዳን ናብ ኢትዮጵያ ክሰግሩ ዝፈተኑ ኤርትራውያን ከም ዝተኸልከሉ ገሊጾም። ብሰንኪ ኵናት ትግራይ ናብ ሱዳን ዝተሰደዱ ተጋሩ ኣብ ማእከል ተቐርቂሮም ኣብ ሓደጋ ከም ዝርከቡ ገሊጾም። ካብ ሱዳን ናብ ኢትዮጵያ ዝኣትዉ ዘለዉ ቁፅሪ ተመዛበልቲ ልዕሊ 12 ሽሕ ከምዝበፅሐ ተገሊፁ ።

ፈደራል መንግስቲ ኣውስትራሊያ ባጀት 2023-24 ሰሉስ 9 ግንቦት ከፍልጥ'ዩ። ተሓዝ ሕሳብ መንግስቲ/ትሬዠረር ጸቕጢ ዋጋ መነባብሮ ኣብ'ቶም ኣብ ተኣፋፊ ኩነታት ዝርከቡ ኣውስትራልያውያን፣ ምስ ወሰኽ ደሞዝ ንሰራሕተኛታት ምእላይ ዓበይትን፣ ሕስር ዝበለ ክፍሊት ንመእለዪ ህጻናትን ኣብ'ዚ ናይ ሕጂ በጀት ክሽፈኑ'ዮም ኢሉ። እንተኾነ ግን ምስ ምውሳኽ መጠን ዝቕባበን ክስጉሙ ዘይከኣሉ ዘተታት ብዛዕባ ፍታሕ መንበሪ ኣባይትን ሓገዝ ገዛ ክራይን፣ ትሬዠረር ጂም ቻልመርስ ኣብ ቅድሚኡ ከቢድ ስራሕ ይጽበዮ'ሎ።

ሎሚ ዕለት 6 ግንቦት 2023 ነበርቲ ኲንስላንድ ኣንጻር እቶም ካብ መምበረ ፓትርያርክ ኣስመራ ዝተላእኩ ጳጳስ ብምቅዋም ሰላማዊ ሰልፊ ክገብሩ ውዒሎም። ኣብ ከተማ ብርዝቤን ሓንቲ ናይ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኤርትራ ዝጸንሐት ኮይና፡ ሓደ ካልእ ካህን ብምምጻእ ምስቲ ኣብ ኣስመራ ዝርከብ ሲኖዶስ ርክብ ዘለዎ ቤተ ክርስትያን ክምስርቱ ኣብ ምንቅስቓስ ይርከቡ፡ ዝበዝሐ ነባሪ እታ ከተማ ግና “ሓድነትና ክትዘርጉ መጺእኩም” ብምባል ይቃወም። ነዚ ብዝምልከት ምስ ተሳተፍቲ እቲ ናይ ተቓዉሞ ሰልፊ ዝተገብረ ዝርርብ።