The Book Lovers

Τι μας συνδέει και τι μας χωρίζει με την Ρωσία; Τι μας συνδέει και τι μας χωρίζει με το Πατριαρχείο της Μόσχας; Το βιβλίο «Ελληνορωσικά» του Παναγιώτη Ανδριόπουλου διερευνά σημαντικές όψεις των σχέσεων των δύο χωρών, που υπερβαίνουν τις διεθνείς σχέσεις και την γεωπολιτική και απλώνονται στην εσωτερική πολιτική ακόμη και στην ιδεολογία και στις νοοτροπίες. 

Το Πατριαρχείο της Μόσχας έχει απλώσει πολύ το χέρι στου στην ελληνική εκκλησία, μέσα από μία επεκτατική πολιτική. Από την άλλη πλευρά ο πολιτισμός  των δύο χωρών και οι δημιουργοί τους  έχουν έρθει, πολλές φορές αρκετά κοντά. Στο βιβλίο βλέπουμε την «συνεργασία» Δημήτρη Μητρόπουλου και Σοστακόβιτς  ή του Χατζιδάκι με το έργο του Προκόφιεφ.

Ανήκουν σε διαφορετικές γενιές, εθνικότητες και αισθητικές αντιλήψεις. Έχουν όμως ένα κοινό: αντέχουν στο χρόνο. Μέσα από συνεντεύξεις τους και κείμενα ξαναβρίσκουμε την Πίνα Μπαους, τον Μωρίς Μπεζάρ, την Τρίσα Μπράουν, τη Λουσίντα Τσάϊλντς, τον Μερς Κάνιγκχαμ, τον Γιαν Φαμπρ, τον Ουίλιαμ Φορσάϊθ, την Αν Τερέζα ντε Κέρσμαεκερ, τον Γίρζι Κίλιαν, την Μαγκύ Μαρέν, τον Ζοζέφ Νατζ, τον Οχάντ Ναχαρίν, τον Λόιντ Νιούσον, την Ζουζού Νικολούδη και τον Δημήτρη Παπαϊωάννου.

Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία χρησιμοποιήθηκε από το ρωσικό κράτος τόσο κατά την αυτοκρατορική περίοδο όσο και κατά την σοβιετική «ως μοχλός πολιτισμικού εκρωσισμού (russification) στο εσωτερικό μέτωπο και όργανο ήπιας διπλωματίας στο εξωτερικό». Το ίδιο κάνει τώρα και ο Πούτιν Η Μόσχα διεκδικεί τη θέση της Τρίτης Ρώμης, δηλαδή της νέας οικουμενικής πρωτεύουσας της Ορθοδοξίας, εναντίον της «εκφυλισμένης» Δύσης. 

Πατριαρχείο και Κρεμλίνο ταυτίζονται σε μια αυτοκρατορική, νεοιμπεριαλιστική πολιτική. Ο πόλεμος στην Ουκρανία φαίνεται όμως ότι απειλεί την ιδέα της «Τρίτης Ρώμης» και του «ρωσικού κόσμου».

Στο μελλοντολογικό μυθιστόρημα του Βλαντίμιρ Σορόκιν «Πίσω από το μεγάλο ρωσικό τείχος» η Ρωσία έχει γίνει πάλι αυτοκρατορία, κλεισμένη πίσω από ένα τεράστιο τείχος, όπου κυριαρχεί η μεσαιωνική βία αλλά με την χρήση όλης της τεχνολογίας της επιτήρησης και όπου ο λαός ζει υπνωτισμένος, λατρεύοντας τη σλαβική ψυχή και μισώντας την Δύση. 

Ο Αντρέϊ Κούρκοφ ζεί στο Κίεβο, γράφει στα ρωσικά και τα βιβλία του μας βοηθούν να καταλάβουμε την μετακομμουνιστική Ρωσία, το αυτοκρατορικό όραμα του Πούτιν,  το «νέο πατριωτισμό», την υφαρπαγή της ρωσικής γλώσσας από το πουτινικό καθεστώς, τις γκρίζες και τις υγειονομικές ζώνες. Γελάει όταν ακούει τον Πούτιν να λέει ότι η Ουκρανία είναι δημιούργημα του Λένιν και χαρακτηρίζει τον Ρώσο ηγέτη «πύθωνα» που θανατώνει τους αντιπάλους του προκαλώντας τους ασφυξία. Η λογοτεχνία λειτουργεί τελικά ως μαρτυρία ή καλύτερα ως μηχανισμός αποκάλυψης της σύνθετης και τρομακτικής πραγματικότητας σε αυτό που ονομάζουμε «ρωσική επικράτεια». 

Με τις τέσσερις συλλογές διηγημάτων του που έχουν εκδοθεί σε ένα διάστημα περίπου 20 ετών (η πρώτη το 2003, η τελευταία το 2017) ο Χρήστος Οικονόμου θεωρείται ως ο σημαντικότερος διηγηματογράφος της νέας γενιάς. Από τη συλλογή «Η γυναίκα στα κάγκελα» (2003) στη συλλογή «Κάτι θα γίνει θα δεις» (2010) που τον καθιερώνει, κι ύστερα στη συλλογή «Το καλό θα ρθεί από τη θάλασσα» (2014) έως την τελευταια συλλογή «Οι κόρες του ηφαιστείου» (2017), ο Χρήστος Οικονόμου δείχνει ότι μπορεί να μεταμορφώνεται χωρίς να χάνει όμως το συγγραφικό στίγμα του. 
 

Το αμερικανικό βραβείο Chowdhury Prize in Literature  για την αμερικανική έκδοση της συλλογής «Το καλό θα ρθεί από την θάλασσα» («Good will come from the sea» σε μετάφραση Κάρεν Εμερικ) του δίνει διεθνή αναγνώριση. Με το βραβείο ενισχύεται ταυτόχρονα και η ορατότητα της ελληνικής λογοτεχνίας στον τόσο δυσπρόσιτο αγγλοσαξωνικό κόσμο.

Ζούμε σήμερα το μεγάλο παράδοξο ή τη μεγάλη σχιζοφρένεια από τη μια να απαιτούμε διάφανη κυβέρνηση, ανοιχτή κοινωνία, να αποκαλύπτουμε όλες τις πτυχώσεις του εαυτού μας στα κοινωνικά δίκτυα και από την άλλη να ζητούμε την προστασία των δεδομένων μας. 
 

Τι είναι όμως η διαφάνεια;. Ποια είναι η έννοιά της; Πότε εμφανίζεται ως ιδέα; Με ποιες άλλες έννοιες σχετίζεται; Ο καθηγητής Ευρωπαϊκής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Στέφανος Γερουλάνος στο πρωτότυπο βιβλίο του «Η διαφάνεια και οι κριτές της. Μια ιστορία της μεταπολεμικής γαλλικής σκέψης», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, ανατρέχει στη μεταπολεμική γαλλική σκέψη (από τον Σαρτρ ως τον Φουκώ), όπου ο η διαφάνεια αντιμετωπιζόταν με καχυποψία. Ο «κρυστάλλινος εαυτός» συνδεόταν με τον ολοκληρωτισμό, τον δωσιλογισμό, την αστυνόμευση. Οι ιδέες αυτές είναι και σήμερα επίκαιρες για την αντιμετώπιση σύγχρονων ψευδαισθήσεων που έχουν σχέση με την εξουσία και τον καταναγκασμό.

Σύμφωνα με την απογραφή του 1928 περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια πρόσφυγες και ανταλλάξιμοι έφτασαν στο ελληνικό κράτος μετά το 1922 αν και η απογραφή είναι σίγουρο ότι δεν καταγράφει τον πραγματικό αριθμό. Πώς αποκαταστάθηκαν; Πώς δημιουργήθηκαν οι αστικοί και οι αγροτικοί οικισμοί. Πόσα ζώα, πόσα δέντρα και δεντρύλια, πόσοι σπόροι, πόσα γεωργικά μηχανικά και εργαλεία εισήχθησαν για να δοθούν στι πρόσφυγες. Η αποκατάσταση των προσφύγων είναι σίγουρα μια εποποιία κι ένα επίτευγμα, από το οποίο όμως δεν λείπουν και τα μελανά στοιχεία.

Ο «Οδυσσέας»  του Τζέιμς Τζόυς είναι σήμερα ένα από τα κλασικά  έργα της λογοτεχνίας του 20ου αιώνα, αλλά όταν εκδόθηκε το 1922 θεωρήθηκε «νοσηρό». Η κυκλοφορία του απαγορεύτηκε στην Βρετανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες, για τις περιγραφές αυνανισμού, αφόδευσης κλπ. Όταν άρχισε να κυκλοφορεί ελεύθερα στον αγγλοσαξωνικό κόσμο, από την δεκαετία του 1930, είχε κιόλας δημιουργήσει τον μύθο του. Το είχε υποδεχθεί θερμά ο Τ.Σ. Έλιοτ, του οποίου «Η έρημη χώρα» είχε εκδοθεί την ίδια χρόνια. Έναν αιώνα μετά την έκδοσή του, ο «Οδυσσέας» εξακολουθεί να δοκιμάζει λογοτεχνικές θεωρίες, γλωσσολογικές θεωρίες, τις μετααποικιακές σπουδές και τις σπουδές φύλου και φυσικά τις αναγνωστικές αντοχές.
 

Το μυθιστόρημα εξελίσσεται σε μία μόνο μέρα, 16 Ιουνίου 1904, στο Δουβλίνο. Είναι μια μέρα από την ζωή του ήρωα του μυθιστορήματος  Λίοπολντ Μπλουμ, πωλητή διαφημίσεων, της τραγουδίστριας γυναίκας του Μόλλι και του φίλου του ποιητή Στίβεν Ντένταλους. Η δομή του μυθιστορήματος παραπέμπει την ομηρική «Οδύσσεια». Η 16η Ιουνίου, γνωστή πλέον ως Bloomsday, από το όνομά του ήρωα, εορτάζεται ως εθνική εορτή στο Δουβλίνο. Ο «Οδυσσέας» άρχισε να συζητείται στην Ελλάδα από πολύ νωρίς, στην δεκαετία του 1930.