Een schoolexamen is geen mini-versie van het centraal eindexamen, maar een toetsmoment waar je als school meer keuzes kunt maken dan we vaak denken: wat toets je, hoe toets je en vooral: waarom past dat deze vorm van toetsing bij de onderwijsvisie van de school? In deze aflevering wordt duidelijk hoeveel ruimte er in het schoolexamen eigenlijk zit, mits je het curriculum goed doorgrondt en als team een gezamenlijke taal en werkwijze ontwikkelt.

Ik ga hierover in gesprek met Heike Conrad, docent biologie, natuur leven en technologie, mentor en coach van docenten bij de vrije school Parkstad in Heerlen. Heike houdt zich met name bezig met onderwijsontwikkeling. En Linda Spierings, adjunct-directeur bij Marcanti college in Amsterdam. Linda is kartrekker onderwijsontwikkeling binnen Marcanti college.

Deze twee scholen laten zien hoe je vanuit visie aan het schoolexamen kan werken. Door projectmatig en vakoverstijgend te werken. Zo kan één project kan meetellen voor meerdere vakken, met beoordeling vanuit verschillende perspectieven. In Amsterdam kiezen ze voor leren zonder cijfers, met rubrics, portfolio’s en formatief evalueren als basis. In beide gevallen verschuift toetsen van “afrekenen” naar “richting geven”: leerlingen krijgen vooral feedback, leren reflecteren op leerdoelen en bouwen stap voor stap aan zelfregulatie.

Opvallend is dat het schoolexamen hier niet begint in het examenjaar, maar eigenlijk al in de brugklas. Met taal die leerlingen begrijpen, met duidelijke leerdoelen en met verwachtingen die hoog blijven zonder te vervallen in cijferdruk. Het resultaat is een examenpraktijk die meer zegt over groei, eigenaarschap en voorbereiding op vervolgonderwijs, zonder de wettelijke eindtermen uit het oog te verliezen.

Kernpunten uit het gesprek:

🔹 Het schoolexamen biedt meer ontwerpvrijheid dan veel scholen denken, maar vraagt stevige curriculumkennis en gezamenlijke keuzes in het PTA (programma van toetsing en afsluiting).
🧩 Projectmatig en vakoverstijgend werken kan het schoolexamen “kleur” geven: één project kan voor meerdere vakken meetellen, mits beoordeling per vak helder blijft.
📝 Alleen feedback werkt beter dan feedback mét cijfers: cijfers kunnen het leerproces en de werking van feedback ondermijnen.
🎯 Formatief evalueren vraagt professionalisering én randvoorwaarden (tijd, kleine groepen, gedeelde rubrics, collegiale lesbezoeken).
🧭 Begin in de brugklas: bouw taal, rubrics en zelfregulatie leeftijdsfase-gewijs op, zodat het schoolexamen later een logische afsluiting wordt.

Deze aflevering maak ik in samenwerking met de VO-raad en het programma voortgezet leren. De VO-raad behartigt de belangen van het voortgezet onderwijs bij politiek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Daarnaast bevordert de VO-raad de kwaliteit van het onderwijs in Nederland door schoolbestuurders en schoolleiders te faciliteren bij hun vervullen van hun taak. Samen maken we drie afleveringen over een waardevol schoolexamen. We gaan op zoek naar de bouwstenen hoe een schoolexamen beter kan aansluiten bij de visie van school en hoe je meer kleur in het schoolexamen kunt krijgen.

Meer lezen?

De gritfactor

Carol Dweck

Is het voor een cijfer?

De meetmaatschappij

Switchen en klimmen

Tijdstempels

00:05 – Intro
01:19 – Ruimte
02:20 – PTA
03:40 – Motivatie
04:28 – Feedback
05:53 – Projecten
06:50 – Cijfers
09:47 – Toetsvormen
11:26 – Loslaten
12:08 – Formatief
13:49 – Verwachtingen
15:27 – Zelfregulatie
17:28 – Taal
22:41 – Organisatie
24:17 – Backwards
26:50 – Docenten
28:09 – Kleuren
30:36 – Kansgelijkheid

Het bericht Hoe werk je vanuit visie aan het ontwikkelen van het schoolexamen? verscheen eerst op Tjipcast.

In deze aflevering blik ik terug op de onderwijsgeschiedenis van Nederland. Ik doe dit met Jacques Dane, historicus en hoofd collectie en onderzoek van het nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht. Onderwijs lijkt vaak een kwestie van “wat werkt nu?”, maar wie langer terugkijkt ziet hoe onderwijs veel meer is dan ‘leren rekenen, schrijven of lezen’. Oude schoolplaten, handleidingen en leerboeken laten niet alleen zien wat kinderen leerden, maar ook waarom dat zo moest. Soms verdwijnen leerdoelen volledig achter een beeld dat zó sterk is dat het alles overstemt. Denk aan de walvisvaartplaat die leerlingen vooral onthouden vanwege de harpoen en de ijsbeer, niet vanwege de economische les erachter.

Onze onderwijsgeschiedenis maakt ook duidelijk dat lesgeven nooit waardevrij is. Bij bekende leermiddelen over Nederlands-Indië werd kolonialisme niet neutraal beschreven, maar gelegitimeerd: handel, winst en “ontwikkeling” vormden het vanzelfsprekende kader. Tegelijk relativeert de lange lijn van onderwijsverslagen en terugkerende paniek over lees- en rekenniveau het idee dat “vroeger alles beter was”. Want wat blijkt? Zorgen over kwaliteit blijken van alle tijden. Terugkijken helpt dus op twee manieren: het ontmythologiseert nostalgie én het maakt zichtbaar hoe onderwijs ons wereldbeeld vormt, vaak zonder dat we het doorhebben.

Kernpunten uit de podcast:

🧾 Materiële cultuur werkt als collectief geheugen: schoolboeken, platen en modellen dragen ideeën over onderwijs én samenleving, met verhalen achter elk object.

🐋 Leerdoelen vs. wat blijft hangen: sterke beelden kunnen officiële doelen overschrijven; leerlingen onthouden niet altijd wat bedoeld was.

🌍 Onderwijs is nooit neutraal: koloniale leermiddelen legitimeerden economische exploitatie en stuurden actief op werving en beeldvorming. Ook nu in ons onderwijs dragen we ongemerkt waarden uit.

📉 Kwaliteitszorgen zijn van alle tijden: in oude onderwijsverslagen werd al geklaagd over zwak rekenonderwijs en docentkwaliteit.

🧭 Geschiedenis als vaccin tegen geheugenverlies: zonder kennis van herkomst herhalen we makkelijk discussies en “vernieuwingen” in nieuwe woorden.

Quote uit de podcast:

“Vroeger ging het ook niet goed en vroeger waren er ook zorgen. Dat is denk ik de troost van de geschiedenis.”

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

Tijdstempels

00:00 – Introductie en welkom
00:37 – Materieel en onderwijsmaterialen
01:58 – Schoolplaten
03:28 – Leerdoelen
04:14 – Museum
05:19 – Kolonialisme
07:31 – Niveau en zorgen
10:04 – Tucht
11:52 – Kind centraal
13:04 – Geheugenverlies
15:02 – Overheid
17:11 – Artikel 23
21:39 – Comenius
26:42 – Bint
29:43 – Thijssen
32:23 – Nu

Nog een paar leuke bronnen om door te lezen en te speuren over de rol die geschiedenis speelt in ons onderwijs:

https://www.dbnl.org/tekst/_lit004201801_01/_lit004201801_01_0008.php

https://www.dbnl.org/tekst/_lit004201601_01/_lit004201601_01_0045.php

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/10/16/elke-generatie-lezertjes-worstelt-met-leesplezier-a4016278

https://www.onderwijsmuseum.nl/files/2025-11/pip-141-blum-4-1.pdf?4afecfe800

https://www.onderwijsmuseum.nl/files/2025-09/schoolsparen-en-geldbesef.pdf?d990f57cb0

https://www.brabantserfgoed.nl/personen/g/geluk-jan

https://van12tot18.nl/artikelen/onrust-gejaagdheid-soms-verwarring-in-den-gedachtengang

https://www.onderwijsmuseum.nl/thuis/dorpsschoolmeester

https://www.onderwijsmuseum.nl/thuis/boek-lezen

https://didactiefonline.nl/blog/jacques-dane/leeswoede-en-stillezen

https://demodernetijd.nl/wp-content/uploads/DNE-2000-34e-Dane.pdf

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/03/19/ook-tijdens-de-spaanse-griep-gingen-scholen-weken-dicht-a3994282

https://www.dbnl.org/tekst/ghes002land01_01/ghes002land01_01_0003.php

Het bericht Wat kunnen we nu leren van onze onderwijsgeschiedenis? verscheen eerst op Tjipcast.

Dit is vijfde aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), voorheen het NRO.  Dit is de eerste aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs.

In deze aflevering ga ik in gesprek met Margriet van der Sluis en Marieke Gierveld. Margriet van der Sluis is associate professor en onderzoeker, verbonden aan TIAS school for business and society. Marieke Gierveld is programmamanager student, verbonden aan Deltion College.

We gaan in gesprek over de vraag: Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams? We doen dit door het volgende onderzoeksproject te bespreken: Versterking van het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams. Dit onderzoeksproject is verschenen in 2024.

Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

Meer weten over de podcastreeks?

Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO

Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

Tijdstempels

00:00 Intro Tjipcast en samenwerking Nationaal Kennis Instituut
00:50 Onderzoeksvraag mbo
01:25 Scope onderzoek
03:13 Complex mbo
05:22 Bestuurlijk vermogen
07:28 Sociaal kapitaal
08:42 Netwerkanalyse
11:55 Onderzoeksaanpak
14:08 Rol staf
18:40 Rol OR
22:49 Teamontwikkeling
24:56 Rolverwarring
27:50 Bottom-up
30:46 Dialoog proces
35:32 Kennisdeling
39:38 Middenmanagement
42:57 Collectief versterken
44:06 Afsluiting

Het bericht Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams? verscheen eerst op Tjipcast.

Het is maandag 5 januari en ik ben te gast bij de jaarstart van het Stedelijk College Eindhoven. Leerlingen volgen op deze locatie de theoretische, kader- of basisberoepsgerichte leerweg. Naast deze leerwegen wordt er ook onderwijs verzorgd voor de EOA, Eerste Opvang voor Anderstaligen. Door de grote instroom de laatste jaren bevinden deze afdelingen zich niet meer onder een dak. De EOA-afdeling bevindt zich op twee buitenlocaties elders in Eindhoven onder de naam Global College. De docenten en onderwijsprofessionals zijn aan de slag met het toekomstbestendig maken van het onderwijs. Maar wat is dat eigenlijk? En welk proces geef je met elkaar vorm om hierover na te denken en stappen te zetten? Hierover ga ik in gesprek met mijn tafelgasten en tussendoor doen collega’s mee door vragen te stellen en te reageren op het gesprek.

Ik zit aan tafel met:

Mathijs Rosielle, docent bewegen en sport, docent pedagogiek en didactiek

Vicky Vinders, docent NT2 op het Global College en docent pedagogiek en didactiek

Rosalie van den Hengel, docent pedagogiek en didactiek, docent profiel natuur-scheikunde en biologie

Toekomstbestendig onderwijs klinkt vaak als iets groots en abstracts, maar het wordt pas echt concreet als je het terugbrengt naar één vraag: wie zijn onze leerlingen, en waar bereiden we ze op voor? Op het Stedelijk College Eindhoven proberen ze precies dat te doen, met een opvallend nuchtere houding: niet eerst het rooster aanpassen of een nieuw concept uitrollen, maar samen scherp krijgen wat er nú nodig is en wat straks.

Opvallend is dat ze dit proces bewust neerzetten als een expeditie. Er is al wel richting (denk aan autonomie, formatief handelen, diversiteit, taal en burgerschap), maar de route ligt nog niet vast. Dat is geen vaagheid om vaagheid: het is een manier om eerst gezamenlijk taal te geven aan wat je belangrijk vindt, en pas daarna besluiten wat er daadwerkelijk anders moet.

In het gesprek gaat het over de leerling echt zien, over relatie als basis voor kennisoverdracht, en over de spanning tussen motivatie en discipline. Ook komt de vraag op tafel hoe je leerlingen meer eigenaarschap geeft, zodat de overgang naar mbo minder hard aankomt.

Kernpunten uit het gesprek:

🧭 De school kiest bewust voor een zoekende aanpak: wel richting, nog geen vast recept of quick fix. Dat helpt om eerst de bedoeling scherp te krijgen vóórdat middelen (zoals rooster of structuur) centraal komen te staan.

🎯 Relatie en veiligheid worden gezien als voorwaarden om kennis effectief over te dragen. De leerling centraal zetten is daarmee geen “zacht” ideaal, maar een praktische voorwaarde voor leren.

🧱 Het fundament wordt langs drie lijnen opgebouwd: landelijke doelen, succes in vervolgonderwijs (vaak mbo) en wat de school zelf als identiteit en ambitie wil meegeven.

🌍 Meertaligheid krijgt een duidelijke plek: de thuistaal wordt niet weggeduwd, maar juist benut als steun voor het leren van het Nederlands.

🧑‍💼 Eigenaarschap blijft een spanning: docenten willen af van “aan het handje meenemen”, maar zien ook hoe lastig dat is met pubers en met verschillende startposities.

De podcast is opgebouwd langs een aantal verandermanagement basisvragen. Dit boek gaat hier dieper op in. Het zijn vijf ‘simpele’ vragen die bij de start van een verandering handig zijn om te verkennen:

Tijdstempels

00:00 – Intro oproep
00:38 – School context
01:13 – Centrale vraag
02:14 – Directie opdracht
02:52 – Urgentie beeld
03:29 – Sterke punten
04:24 – Polarisatie risico
05:18 – Thuistaal inzet
07:46 – Constructive alignment
09:17 – Leerling centraal
16:45 – Drie pijlers
22:17 – Campus aanpak
24:28 – Regie leerling
29:47 – Skills labs
31:53 – Middag sessie

Het bericht Hoe geeft het stedelijk college Eindhoven handen en voeten aan toekomstbestendig onderwijs? LIVE podcast! verscheen eerst op Tjipcast.

Educational leadership quickly turns into a parade of initiatives: a new program, a new slogan, a new “focus year.” But classrooms don’t improve because a plan looks coherent on paper. They improve when leaders and teachers share a precise understanding of what effective instruction is, and when that understanding shows up in daily practice.

Jim Heal argues that education struggles with evidence in a way medicine and engineering do not, partly because everyone has been to school—and that familiarity creates false confidence. Add leadership churn and the tendency to jump from one initiative to the next, and schools become “wildly incoherent”: students adapt their behavior from lesson to lesson because they expect something different every hour.

His alternative is not “follow research” as an abstraction, but evidence-informed practice as an intersection: best available research, the specific local context, and professional judgment. Leave one out, and you either apply evidence that doesn’t fit, work hard without a knowledge base, or rely on experience without reconsidering what effectiveness means.

The key question becomes practical: can you see the science in teacher actions? If you can’t observe it, hear it, and name it, it won’t stick—no matter how good the mission statement sounds.

Key points of this podcast:

🔎 Evidence-informed work is an intersection: research evidence, local context, and professional judgment need each other to produce real impact.
🧭 Coherence beats initiative-hopping: sustained focus on one principle, lived over time, matters more than covering many ideas superficially.
🎯 Precision is the bridge to practice: you may “know” a concept like retrieval practice, but without nuance you can’t tell if you’re doing it well.
🏫 Incoherence is visible to students: across a school day, inconsistent expectations shape student behavior and undermine learning culture.
🧠 Leadership should start from learning, not administration: systems and management should serve instructional improvement, not replace it.

Jim Heal is a leading expert in evidence-informed teaching and leadership, with experience as a school leader in the UK and in roles at Harvard and Deans for Impact advancing the science of learning in education. He is currently Professor of Evidence-Informed Education Leadership at Academica University of Applied Sciences in Amsterdam and is Co-Founder of Learning Science Partners. Jim is the author of three books on education: How Teaching Happens, Mental Models, and Instructional Illusions. Sonja Broerse is a teacher and project leader at research@school, focussing on high expectations, which is part of Academica University of Applied Sciences.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op www.wetenswaardig.nl voor meer informatie!

Timestamps

00:00 – Introduction en welcome
01:36 – System differences
02:47 – Instructional equity
03:55 – Learning science
04:56 – Initiative churn
07:24 – Decision making
10:20 – Professional learning
11:10 – Evidence intersection
13:10 – Teacher expertise
14:42 – Learning goals
15:38 – Shared language
17:32 – Observation systems
20:32 – Critical consumer
24:29 – Year brain
26:11 – Implementation barriers
34:56 – Administrative burden

Introduction in Dutch:

Onderwijsverbetering loopt vaak vast op iets heel basaals: we gebruiken dezelfde woorden, maar bedoelen iets anders. “Betrokkenheid”, “kwaliteit” of “hoge verwachtingen” klinken als gedeelde doelen—tot je vraagt wat het er morgen in de les concreet uitziet. Dan ontstaat een soort Babylonische spraakverwarring, en blijft de visie hangen op papier.

Jim Heal beschrijft waarom onderwijs soms anders met wetenschap omgaat dan geneeskunde of techniek. Een belangrijk deel is psychologisch: iedereen heeft zelf op school gezeten, dus we denken al snel dat we weten hoe leren werkt. Tegelijk zorgt leiderschapswissel en initiatief-gedreven beleid voor een gebrek aan samenhang: scholen springen van thema naar thema, terwijl echte verbetering juist tijd, focus en consistentie vraagt.

Zijn kernpunt is dat evidence-informed werken geen “onderzoek volgen” is, maar een snijvlak: de beste beschikbare kennis, de specifieke context van school en leerlingen, én het professionele oordeel van leraren. Laat je één element weg, dan krijg je onderzoek dat niet landt, een context zonder kennisbasis, of ervaring zonder heroverweging van wat effectief lesgeven eigenlijk is.

De doorslaggevende vraag wordt dan heel praktisch: kun je de wetenschap terugzien in docenthandelingen? Als je het niet kunt zien, horen en benoemen, gaat het niet onderdeel worden van de dagelijkse routine.

Kernpunten:

🔍 Evidence-informed is een snijvlak: onderzoek, context en professioneel oordeel moeten samenkomen om effect te hebben.
🧩 Samenhang wint van losse initiatieven: één principe een jaar lang begrijpen en leven werkt beter dan twaalf principes “afvinken”.
🎯 Precisie maakt het toepasbaar: je kunt denken dat je ‘retrieval practice’ doet, maar zonder nuance weet je niet of het klopt.
🏫 Incoherentie voelt een leerling direct: verwachtingen verschillen per docent/les, waardoor gedrag en leercultuur instabiel worden.
🧠 Leiderschap begint bij leren, niet bij beheer: systemen en administratie moeten het leren mogelijk maken, niet vervangen.

Quotes uit het gesprek:

“We all went to school so we think that makes us expert in what schools are and what school systems are.”

“Schools are not just incoherent—they are wildly incoherent.”

“I will say let’s take one principle and spend an entire year understanding it. Sharing it. Living it.”

Het bericht What do educational leaders need to know? verscheen eerst op Tjipcast.

In deze aflevering ga ik in gesprek met Pieter Baay en Gert Biesta over het boek Leraar zijn: ambachtelijk en kunstzinnig. We onderzoeken wat het leraarschap vraagt wanneer je voorbij methodes, recepten en eenduidige evidence informed ‘lesgeven’ wetmatigheden kijkt. Centraal staat de vraag hoe vakmanschap, kunstzinnigheid, verhalen en kwetsbaarheid samenkomen in de dagelijkse lespraktijk. Wat betekent het om onderwijs te zien als een menselijke, veranderlijke praktijk waarin hoofd, hart en handen meedoen? En hoe kunnen leraren, scholen en onderwijsprofessionals deze praktijk in beeld brengen? Een gesprek dat uitnodigt om onderwijs ruimer te benaderen: kunstzinnig én vanuit vakmanschap.

Wat kan je verwachten?

🛠️ Leraarschap is een ambacht: het vermogen om met vakmanschap te handelen in onvoorspelbare en weerbarstige onderwijspraktijken.

🎨 Leraarschap als kunst: leerlingen raken en in beweging brengen door ruimte te laten voor betekenis, vrijheid en eigen antwoorden en betekenisgeving.

📖 Verhalen boven recepten: praktijkverhalen maken zichtbaar wat onderwijs werkelijk is, voorbij vaste methodes en regels. Hier zien we meer diepgang terug in vergelijking met de puur ‘evidence informed’ uitsnede van lesgeven.

🔄 Kennis als ervaring: leren ontstaat wanneer kennis wordt ervaren, toegeëigend en verbonden met hoofd, hart en handen.

🌱 Kwetsbaarheid en vrijheid: de leraar staat niet boven maar tussen de leerlingen en durft onzekerheid te tonen als onderdeel van leren.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Klassewerkplek. Wetenschappelijke studies tonen aan dat gelukkige leerkrachten meer betrokken zijn, minder verzuimen en effectiever lesgeven, wat de onderwijskwaliteit verbetert en de werkdruk vermindert. Wil je meer weten over hoe zo’n gelukkige werkplek eruit kan zien? Check dan snel www.klassewerkplek.nl en doe mee!

En Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op www.wetenswaardig.nl voor meer informatie!

00:00 Intro & thema van de aflevering
00:26 Voorstellen gasten: Pieter Baay & Gert Biesta
00:59 Het boek: Leraar zijn – ambachtelijk en kunstzinnig
01:49 Waarom dit boek geschreven is
02:26 Leraarschap is meer dan methodes en recepten
03:08 Het ambacht van de leraar
03:26 Het kunstzinnige: leerlingen raken en in beweging brengen
04:27 Meervoudigheid en het mysterie van de klas
05:17 De kracht van verhalen in onderwijs
06:08 Kunst, evidence en vrijheid van de leerling
07:41 Hoofd, hart en handen in leren
08:32 Beroepshouding en lichamelijkheid in onderwijs
09:09 Filosofie in het boek: Aristoteles
10:09 Veranderlijke processen en praktische wijsheid
11:44 Leraar zijn is geen leerlingen ‘opkweken’
12:23 Kennis als ervaring en toe-eigening
13:24 Oude filosofie en modern leren
14:31 Onderwijs als creëren en organiseren van toeval
15:30 De omweg: indirecte en betekenisvolle didactiek
16:40 Vragen naar ervaringen i.p.v. leeropbrengsten
18:05 Lespraktijken: driehoek, cirkel en vierkant
19:07 Kwetsbaarheid en het risico van het vak
20:27 Professionele dialoog in scholen
21:03 Niet boven maar tussen de studenten staan
22:24 Experimenteren met het kunstzinnige in de les
23:03 Ideeën voor vervolg en praktijkboek
24:01 Afsluiting en uitnodiging aan de luisteraar

Het bericht Wat is het ambacht en de kunst van leraar zijn? verscheen eerst op Tjipcast.

Dit is een nieuwe aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO). In deze aflevering ga ik in gesprek met Angela de Jong en Yamina Lakbiach. Angela de Jong is onderzoeker en hogeschooldocent verbonden aan het lectoraat Werken in Onderwijs van Hogeschool Utrecht. Ze is gespecialiseerd in (praktijk)vraagstukken rondom (gespreid) leiderschap, de school als (lerende) organisatie, professionalisering van leraren en schoolleiders en sociale netwerken. Yamina Lakbiach is manager Academie techniek bij MBO Utrecht.

We gaan in gesprek over de vraag: Hoe werk je samen aan effectieve teams in het mbo? Aanleiding vormt het NRO-onderzoeksproject ‘Samenwerken aan effectieve teams in het mbo – een onderzoek naar het versterken van collectief handelingsvermogen van zes teams.’

Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

Meer weten over de podcastreeks?

Deze serie maak ik op uitnodiging van het Nationaal Regieorgaan onderwijsonderzoek (NRO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering ga ik met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over een wetenschappelijk onderzoek, waarbij we van gedachten wisselen over wat het thema betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Deze podcast heeft als doel om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door verschillende perspectieven en ervaringen te delen. Heb je vragen? We horen het graag. Laat een reactie achter via tjipcast.nl/vraag.

Het bericht Hoe werk je samen aan effectieve teams in het mbo? verscheen eerst op Tjipcast.

Een herstelopdracht burgerschap kan voelen als een wake-upcall: de inspectie is geweest, er ligt een oordeel en ineens rijst de vraag “wat nu?”. In deze aflevering verkennen we hoe scholen deze situatie kunnen aanpakken. Van spanning en onzekerheid naar focus, richting en professioneel samenspel. Alle scholen in Nederland hebben een wettelijke opdracht om burgerschap vorm te geven in het dagelijks onderwijs. Maar burgerschap is veel meer dan een ‘vinkje’ of extra vak. Het raakt uiteindelijk direct wie je bent als school, welke leerlingen je bedient en hoe je invulling geeft aan gezamenlijk onderwijs en lestijd.

Samen met schoolleider Anne Rinske Kamphuis van Jenaplanschool De Ontdekking in Apeldoorn en docent maatschappijleer Jasmijn Veraard van het Corderius College in Amersfoort duiken we in hun ervaringen met een herstelopdracht burgerschap. Ze delen openhartig hoe ze indertijd aan de slag zijn gegaan met burgerschap, wat ze leerden van het inspectiebezoek en welke valkuilen ze achteraf hadden willen vermijden. Centraal staat de verschuiving van “alles wat we al doen” naar een gerichte aanpak: werken vanuit visie, leerlingprofiel en een duidelijke focus op de oefenplaats in de school. Een scherp perspectief op welke kinderen naar je school gaan is hierbij ontzettend belangrijk.

Aan de hand van veel praktijkvoorbeelden laten Anne Rinske en Jasmijn zien hoe klein te beginnen, hulp vragen en het gesprek over de leerling aangaan kan leiden tot betekenisvol en gedragen burgerschapsonderwijs. Niet omdat het moet, maar omdat het klopt en passend is bij je school.

Een aantal kernbevindingen:

⭐ Herstelopdracht is uiteindelijk vooral een kans: Kritische feedback helpt scholen scherper te kijken naar visie, populatie en de koppeling met de onderwijspraktijk.

🎯 Houd het klein: Minder doelen en meer focus zorgen voor samenhang en haalbaarheid.

👥 Leerling centraal: Werk vanuit een rijk leerlingprofiel (kijk verder dan data) om keuzes te onderbouwen.

🏫 Burgerschap voelbaar maken: Niet alleen in plannen, maar in cultuur, gesprekken en dagelijkse oefenplaatsen.

🤝 Vraag hulp: Externe expertise helpt om van een papieren tijger naar een werkbaar plan te gaan.

Deze podcast maak ik samen met het Expertisepunt Burgerschap. In 2025 maakte ik een reeks van vijf speciale afleveringen over burgerschap in het onderwijs. Van aanleiding naar praktijk, van kennis naar handelen. Je kunt deze afleveringen terugcinden en je bent helemaal bij als het gaat om burgerschap! Meer weten? Kijk voor meer informatie op www.expertisepuntburgerschap.nl

Het bericht Help! Een herstelopdracht burgerschap! Wat nu? verscheen eerst op Tjipcast.

Meertaligheid in de klas is allang geen uitzondering meer: steeds meer leerlingen groeien op met twee, drie of zelfs nog meer talen. Maar hoe benut je deze rijkdom op een manier die zowel het leren als het welbevinden van kinderen versterkt op school? In deze aflevering onderzoeken we wat er nodig is om écht ruimte te maken voor meertaligheid, niet als ‘extraatje’, maar als onderdeel van sterk onderwijs, stevige didactiek en een inclusieve schoolcultuur.

Samen met leerkracht en initiatiefnemer van Kleurrijke taal Hanna Kuijs en taal- en meertaligheidsexpert Saskia Versloot duiken we in de praktijk van meertalige klassen. We ontdekken hoe nieuwsgierigheid, kleine didactische aanpassingen en schoolbrede afspraken kunnen leiden tot meer betrokkenheid, hogere motivatie en betere toegang tot het curriculum voor alle leerlingen. Door diverse praktijkervaringen en concrete voorbeelden laten Hanna en Saskia zien hoe thuistalen niet iets zijn om weg te drukken, maar om te benutten — als kracht, als identiteitsbron en als middel om het Nederlands juist beter te leren.

⭐ Thuistaal als krachtbron: Meertaligheid helpt leerlingen om de Nederlandse taal beter te begrijpen en verhoogt hun betrokkenheid bij de les.

🌱 Identiteit & zelfvertrouwen: Het erkennen van de thuistaal versterkt het zelfvertrouwen, de identiteit en het sociaal-emotionele welzijn van leerlingen.

🧩 Praktische inzet: Kleine, haalbare stappen zoals taalportretten, duo-overleg in thuistaal en meertalige kringmomenten maken direct verschil.

🏫 Schoolbrede afspraken: Een gezamenlijke visie en heldere afspraken binnen het team zorgen voor inclusiviteit en voorkomen uitsluiting.

📚 Onderzoek ondersteunt aanpak: Recente studies laten zien dat meertalige didactiek zowel het leren van de vakinhoud als de taalontwikkeling bevordert.

Hieronder vind je de bronnen die in de podcast voorbijkomen:

Rapport Ruimte voor nieuwe talenten

Handboek meertaligheid in het onderwijs

De openbare les van Jantien Smit (scroll naar beneden)

Op de site van het LOWAN is ook veel achtergrondinformatie te vinden. Hieronder kan je de taalportretten ook als PDF downloaden. Het praktijkvoorbeeld over liften dat Hanna noemde is ontwikkeld in het kader van Leeslab, een samenwerking tussen de Hogeschool Utrecht en stichting Impuls aan lezen.

Deze podcast maak ik samen met JSW, hèt vakblad voor het basisonderwijs. JSW is al jaren het naslagwerk voor leerkrachten en onderwijsprofessionals in het primair onderwijs. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar ben jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar ICT & Media, basisvaardigheden, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? Kijk op JSW.nl!

Het bericht Waarom zou je ruimte maken voor meertaligheid in de klas? verscheen eerst op Tjipcast.

In deze aflevering praat ik met Jacquelien Bulterman over haar boek Het lerarentekort, pleidooi voor vakmanschap. We bespreken de dieperliggende oorzaak van het lerarentekort: vakmanschap en kennisontwikkeling zijn uit elkaar gegroeid in Nederland. Simpel gezegd: tal van experts praten ‘over’ het onderwijs terwijl ze niet voor de klas staan. Terwijl de kennis van leraren die voor de klas staan geen echte ‘waarde’ heeft. Willen we het onderwijs weer in een opwaartse spiraal krijgen dan is het cruciaal wetenschap en praktijk weer bij elkaar te brengen. Maar hoe pak je dat aan? En waarom blijk dit in de praktijk zo lastig te realiseren?

Wat kan je verwachten?

🔧 Vakmanschap centraal: Echte onderwijskwaliteit ontstaat wanneer leraren handelingskennis ontwikkelen en delen binnen de school. Wetenschap en experts ‘om de schoolcontext heen dienen zich hier dienstbaar aan op te stellen.

🔄 Kloof dichten tussen theorie & praktijk: Onderzoek krijgt meer waarde wanneer onderzoekers zelf regelmatig voor de klas staan en theorie samen met leraren ontwikkelen.

🧩 Context doet ertoe: Buitenlands onderzoek of modellen kunnen niet zomaar worden overgenomen; onderwijs vraagt altijd om contextgevoelige interpretatie.

👥 Samen verbeteren: Werkvormen zoals lesson study laten zien dat gezamenlijke lesvoorbereiding, uitvoering en reflectie de kwaliteit én professionaliteit versterken.

🏫 Systeemkeuzes zijn nodig: Minder functies buiten de klas, meer focus op vakinhoud en pedagogiek, en mogelijk een beroepsregister dat praktijkervaring verplicht stelt.

Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

Klassewerkplek. Wetenschappelijke studies tonen aan dat gelukkige leerkrachten meer betrokken zijn, minder verzuimen en effectiever lesgeven, wat de onderwijskwaliteit verbetert en de werkdruk vermindert. Wil je meer weten over hoe zo’n gelukkige werkplek eruit kan zien? Check dan snel www.klassewerkplek.nl en doe mee!

En Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op www.wetenswaardig.nl voor meer informatie!

Het bericht Hoe krijgen we het fundament van het onderwijs op orde? verscheen eerst op Tjipcast.