تاریخ تازه‌ها

چند هفتۀ پیش موضوع حق‌آبۀ ایران از رود هیرمند نخست به جدال لفظی مسئولان جمهوری اسلامی با طالبان و سپس به موضوعی پُرستیز میان دوکشور ایران و افغانستان تبدیل شد. این دعوا کمی بیش از یک هفته پیش به درگیری نیروهای طالبان با مرزبانان ایران انجامید. بعضی از کارشناسان معتقدند که ادامۀ درگیری‌های مرزی ممکن است به جنگ تمام عیار میان دو کشور بینجامد.

جمعۀ گذشته ۱۹ ماه مه ۲۰۲۳ سی و دومین نشست سران اتحادیۀ عرب با حضور نمایندگان کشورهای عربی در شهر جده به ریاست محمد بن سلمان برگزار شد. حضور بشار اسد در این نشست نشانۀ واگذاری رسمیِ کرسی سوریه به دولت او بود. دوازده سال پیش هنگامی که مردم سوریه برضد دولت او سر به شورش برداشتند و ارتش سوریه به کمک سپاه قدس و نیروهای حزب‌الله و سپس ارتش روسیه به سرکوب بی‌رحمانۀ شورشیان پرداخت، کشورهای عضو اتحادیۀ عرب از بشار اسد روی گرداندند و کرسی سوریه را در اتحادیۀ عرب به شورشیان سوری واگذار کردند.

از زمان تأسیس جمهوری ترکیه در ۱۹۲۳ روابط ایران و ترکیه در مجموع دوستانه بوده است. سفارت‌ ایران در آنکارا و سفارت ترکیه در تهران همیشه برقرار بوده‌اند. دو کشور در زمینۀ مبارزه با تروریسم و قاچاق مواد مخدر و نیز برای ایجاد ثبات در عراق و آسیای میانه از همکاری بازنایستاده‌اند.

ائتلاف ملت با عنوان «میز۶ گانه» کمی بیش از یک سال پیش از ۶ حزب مخالف اردوغان تشکیل شد. نامزد این ائتلاف برای انتخابات یکشنبۀ آینده، ۱۴ ماه مه، کمال قلیچداراوغلو است. او رهبر «حزب جمهوری‌خواه خلق» و برخاسته از اقلیت «علویان» ترکیه است. کارشناسان، حزب جمهوری‌خواه خلق ترکیه را، چنان که از برنامه و خط سیاسی آن برمی‌آید، حزبی لائیک و سوسیال دموکرات می‌دانند. این حزب از سال ۲۰۰۲ مهم‌ترین حزب مخالف اردوغان است.  بنیان‌گذار آن مصطفی کمال بود. این حزب هم‌اکنون ۱۳۴ کرسی از ۶۰۰ کرسیِ پارلمان را در اختیار دارد. شهرداران ۱۱ شهر از ۳۰ شهر بزرگ ترکیه وابسته به این حزب هستند.

انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی ترکیه که در ۱۴ ماه مه امسال یعنی دوازده روز دیگر برگزار خواهد شد، به عقیدۀ بسیاری از کارشناسان یکی از مهم‌ترین انتخابات‌های تاریخ ترکیه است. اهمیت این انتخابات چنان است که بعضی‌ها آن را رفراندومی دربارۀ حکومت اردوغان و فرادستی حزب «عدالت و توسعه» در ترکیه می‌دانند. ائتلاف گستردۀ مخالفان او به رهبری کمال قلیچداراوغلو ممکن است به حکمرانی بیست سالۀ اردوغان و حزب او پایان دهد.

سخنان جنجالی و نسنجیدۀ آقای لو شای، سفیر چین در فرانسه، دربارۀ شبه جزیرۀ کریمه و جمهوری‌هایی که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ظهور کردند، موجی از اعتراض‌های دیپلماتیک در اروپا و کشورهای حوزۀ دریای بالتیک برانگیخت. هشتاد نمایندۀ پارلمان فرانسه با انتشار بیانیه‌ای سخنان او را نقض آشکار حقوق بین‌الملل دانستند و از کاترین کوُلوُنا، وزیر امور خارجۀ فرانسه، خواستند سفیر چین را «عنصر نامطلوب» اعلام کند.

سفر شاهزاده رضا پهلوی به اسرائیل و دیدارش با مقام‌های رسمی آن کشور واکنش‌ تند بعضی از مقام‌های کنونی و پیشین جمهوری اسلامی را برانگیخت. دشمنی با اسرائیل منحصر به تندروهای جمهوری اسلامی نیست. کم و بیش همۀ کارگزاران این رژیم و وابستگان ریز و درشـت آن از آغاز تاکنون دشمن اسرائیل بوده‌اند. شگفت آنکه این دشمنی را گهگاه در میان کسانی هم که زمانی طرفدار جمهوری اسلامی بودند و اکنون به مخالفان سرسخت آن تبدیل شده‌اند، می‌بینیم.

تیرگی روابط جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان از سال‌ها پیش آغاز شده و به نظر نمی‌رسد دو کشور بتوانند در آیندۀ نزدیک به اختلاف‌های خود پایان دهند. کارشناسان برای توضیح این تیرگی از علت‌های گوناگون یاد می‌کنند. اما از میان همۀ علت‌ها، دو علت سرچشمۀ اصلی این تیرگی است. نخستین علت، همکاری راهبردی جمهوری آذربایجان با اسرائیل است و دومین علت، مسألۀ «کریدور زنگِزور» است که ایران آن را خط قرمز خود تعیین کرده است. به گفتۀ بعضی از کارشناسان ایرانی، ایجاد این کریدور برای ایران فاجعه‌ای ژئوپُلیتیک خواهد بود.

مشروعیت، توجیه‌پذیری، قانونیت و مردم‌پذیری از جمله معادل‌هایی هستند که در زبان فارسی به جای مفهوم سیاسی «لِژیتیمیته» در فرانسه یا «لِجیتیمیسی» در انگلیسی گذاشته‌اند. اما در گفتارها و نوشته‌های سیاسی به زبان فارسی از اصطلاح «مشروعیت» بیش از دیگر معادل‌ها استفاده می‌کنند. بنابراین، ما نیز همین اصطلاح را به کار می‌بریم.

روز شنبه بیست و پنجم مارس (پنجم فروردین ۱۴۰۲) دولت ترکیه عملیاتِ انتقال نفت اقلیم کردستان به بندر جیهان و صدور آن را به بازارهای بین‌المللی متوقف کرد. به گزارش رویترز، دولت ترکیه به مقام‌های کردستانِ عراق گفته است از این پس نمی‌تواند بدون اجازۀ دولت فدرال عراق، نفت اقلیم کردستان و میدان‌های شمال کرکوک را وارد خاک خود کند. ترکیه این تصمیم را در پی رأی اتاق بازرگانی بین‌المللی گرفته است.