تاریخ تازه‌ها

شنبۀ گذشته ۱۴ مرداد ۱۴۰۲ صد و هفدهمین سالگرد امضای فرمان مشروطیت به دست مظفرالدین شاه بود. انقلاب مشروطیت آثاری ماندگار و نازدودنی در تاریخ و فرهنگ ایران گذاشت. کم و بیش همۀ مورخان جدی که در بارۀ آن رویداد بزرگ اندیشیده‌ و پژوهیده‌اند، آن را چرخشگاهی در تاریخ مدرن ایران می‌دانند. پیامدهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن هنوز و هم‌چنان ادامه دارد. بسیاری از پژوهشگران، آن انقلاب را سرآغاز تاریخ مدرن ایران می‌دانند.

روز دوشنبه نهم مرداد برابر با ۳۱ ژوئیه ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجۀ جمهوری اسلامی، در نشست خبری هفتگی‌اش با توجه به کوشش‌های دولت آمریکا در جهت عادی سازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل گفت: سازش با رژیم صهیونیستی هیچ خدمتی به آرمان فلسطین و احقاق حقوق ملت فلسطین نخواهد کرد. ما به عنوان جمهوری اسلامی ایران هر گامی را که دولت‌های اسلامی در مسیر شناسایی رژیم صهیونیستی بردارند، به ضرر صلح و ثبات منطقه می‌دانیم.

نتایج انتخابات سراسری اسپانیا که روز یکشنبه ۲۳ ژوئیه برگزار شد، بسیاری از سیاستمداران و احزاب میانه رو اروپا را نگران کرده است. اگرچه حزب راست‌گرای «مردم» حتی در ائتلاف با حزب راست افراطیِ «وُکس» نتوانست به اکثریت مطلق دست یابد و به حکمرانی ۵ سالۀ دولت چپ‌گرای «پدرو سانچز» پایان دهد، اما دولت چپ‌گرای کنونی نیز در تنگنای سیاسی قرار دارد چنان که بسیاری از ناظران معتقدند ناکامی احزاب در رسیدن به ائتلاف به منظور تشکیل دولت، برگزاری دور دوم انتخابات را ناگزیر خواهد کرد. در این صورت، بعید نمی‌دانند که ائتلافی از حزب مردم و حزب راست افراطیِ «وُکس» به اکثریت دست یابد و دولت چپ‌گرای کنونی را ساقط کند.

یکشنبه ۲۵ تیرماه برابر با ۱۶ ژوئیه، سخنگوی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (فراجا) از بازگشت پلیس امنیت اخلاقی به خیابان‌ها و گذرگاه‌های عمومی شهرها خبر داد. او گفت : از «یوم جاری» (یعنی از امروز) گشت‌های خودرویی و پیاده با کسانی که پوشش خارج از عرف دارند و بر هنجارشکنی خود اصرار می‌ورزند، برخورد خواهد کرد و آنان را به دستگاه قضایی کشور معرفی خواهد کرد.

جمعۀ این هفته ۱۴ ژوئیه، جشن ملی فرانسه است. به گفتۀ بعضی از ناظران بیم آن می‌رود که امسال در ۱۴ ژوئیه ناآرامی‌های گستردۀ شهری فرانسه از نو آغاز شود. در این باره یکی از سندیکاهای پلیس نیز هشدار داده است: درست است که شورش‌های خیابانی دو هفته پیش فروکش کرده، اما ممکن است به مناسبت مراسم ۱۴ ژوئیه دوباره راه بیفتد.

در هفته‌ای که گذشت، فرانسه صحنۀ ناآرامی‌های گسترده در اعتراض به قتل یک نوجوان ۱۷ ساله به دست پلیس بود. صبح سه‌ شنبه ۲۷ ژوئن (برابر با ششم تیر) گشت موتوری پلیس راهنمایی و رانندگی شهر نانتر در حومۀ پاریس، خودرویی را با سه سرنشین آن وادار به ایستادن کرد و یکی از افسران پلیس هنگام بگومگو با رانندۀ ۱۷ سالۀ خودرو، از فاصله نزدیک به او شلیک کرد و او را در دم کشت.

تب و تابی که شورش نافرجام شبه نظامیان واگنر به رهبری اِوگنی پریگوژین در پایان هفتۀ گذشته در روسیه و در جهان پدید آورد، کم و بیش بی‌سابقه بود. کارشناسان و تحلیل‌گران هنوز دربارۀ پیامدهای این شورشِ نافرجام نظرپردازی می‌کنند. بسیاری از دولت‌های جهان سرراست یا از طریق رسانه‌های رسمی و مطبوعات غیررسمی به این شورش واکنش نشان دادند. واکنش گستردۀ مطبوعات ایران در این باره دور از انتظار نبود. زیرا جمهوری اسلامی روابط بسیار نزدیک با دستگاه حکومتی پوتین دارد و از سوی دیگر، نیروی قدسِ سپاه پاسداران که شاخۀ نظامی سیاست‌های برون مرزی‌ جمهوری اسلامی است، همانندی‌های آشکار با شبه نظامیان واگنر دارد.

یکشنبه ۲۸ خرداد ۱۴۰۲ برابر با ۱۸ ژوئن ۲۰۲۳ چهلمین سالگرد اعدام ده زن بهایی بود. چهل سال پیش جمهوری اسلامی آن ده زن را به «جرم» وفاداری‌شان به دین بهایی، در تاریکی پیش از سپیده دم ۲۸ خرداد ۱۳۶۲ برابر با ۱۸ ژوئن ۱۹۸۳ در میدان چوگان شیراز یکی پس از دیگری به دار آویخت چنان که هریک از آنان ناگزیر بود در انتظار نوبت خویش شاهد حلق آویز شدن دیگری باشد.

از چند روز پیش در بعضی از رسانه‌های فارسی زبان خارج از کشور و در شبکه‌های اجتماعی بحثی دربارۀ نظام سیاسی مطلوب پس از سرنگونی یا فروپاشی جمهوری اسلامی درگرفته است. به نظر می‌رسد اکثریت مردم ایران به ویژه جریان‌های سیاسی مخالف جمهوری اسلامی خواهان برگزاری رفراندوم برای تعیین شکل نظام آینده‌اند. در عین حال، کم و بیش همۀ جریان‌ها، سازمان‌ها و کنشگران سیاسی از افق‌های فکری و سیاسی گوناگون خواهان نظامی دموکراتیک‌اند. به عبارت دیگر، جدا از شکل نظام، آنچه برای آن‌ها اهمیت دارد درونمایۀ نظام است که به هر حال، می‌باید ترجمان ارادۀ آزاد ملت باشد. معنای فشرده و حداقلی دموکراسی جز این نیست.

یکشنبۀ گذشته چهاردهم خرداد، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در سخن‌رانی‌اش به مناسبت سالگرد مرگ خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، به تفصیل دربارۀ جنبش «زن، زندگی، آزادی» سخن گفت و از آن زیر عنوان «اغتشاش‌های پاییز گذشته» یاد کرد. به گفتۀ او، کنشگران این جنبش، ترکیبی از آدم‌های مغرض، انبوهی از آدم‌های غافل و احساساتی و جمعی اراذل و اوباش بودند. او این جنبشِ گستردۀ بی‌سابقه را که پس از کشته شدن مهسا امینی به راه افتاد و چندین ماه پایه‌های جمهوری اسلامی را لرزاند، جنبشی طراحی شده در اتاق‌های فکر کشورهای غربی خواند.