Na jaren voorbereiding wordt op het moment de eerste versie in elkaar gezet van de Nederlandse ruimtecamera die meegaat op de nieuwe Europese röntgensatelliet Athena. Vlak voordat de laatste schroeven erin gaan, mochten we even binnen kijken. Henk van Weers van SRON - het Nederlands instituut voor ruimteonderzoek - vertelt wat de camera in de telescoop gaat doen en hoe moeilijk het was om hem precies goed te krijgen. Hoe zorg je er bijvoorbeeld voor dat het instrument niet meer dan een miljoenste watt aan warmte lekt?

Elke cel in ons lichaam heeft een bepaalde taak. Welke taak dat is hangt af van de DNA-code in de cel en in welke maten die door eiwitten geactiveerd wordt. Utrechtse onderzoekers hebben nu een belangrijk vraagstuk opgelost over hoe dit proces precies verloopt. Door computersimulaties te maken van het binden van eiwitten aan DNA - eiwitten die dat DNA vervolgens aan kunnen zetten - konden ze een model maken waarmee we dit proces beter kunnen begrijpen.

Als ik zou vragen: wat eet een mug? Antwoorden de meeste mensen: bloed. Maar muggen eten ook nectar. Sterker nog: dit is het enige dat mannetjes muggen eten. Eén zeldzame groene orchidee blijkt op zowel mannetjes als vrouwtjes een ongekende aantrekkingskracht te hebben. Andersom is de orchidee weer afhankelijk van muggen voor bestuiving. In nieuw onderzoek, waarbij de muggen onder andere helmpjes op kregen (ja echt, uit de 3D-printer), lukte het om de precieze chemische samenstelling van die onweerstaanbare geur te ontcijferen en dat kan weer zorgen voor vallen waar muggen maar wat graag invliegen.

De ijsbeer heeft het zwaar door veranderingen in het klimaat, dat horen we helaas al enkele jaren. Een groep onderzoekers onder leiding van de Universiteit van Washington heeft nu gekeken hoe het er precies voorstaat. Ze keken naar twee groepen ijsberen rond Baffin Bay: een stuk oceaan tussen Canada en Groenland. Ze volgden 43 volwassen vrouwtjes tussen 1991 en 1997 en 38 volwassen vrouwtjes tussen 2009 en 2015 en zagen dat de dieren steeds dunner werden naarmate het zee-ijs afnam. Ook kregen ze minder jongen en laten berekeningen zien dat dit nog verder zal afnemen.

Onze immuuncellen helpen ons om infecties en ziektes in het lichaam te bestrijden. Nu blijkt de manier waarop ze als team communiceren nog geavanceerder te zijn dan we dachten en dat is mogelijk belangrijke informatie in de behandeling van kanker. In het geval van een infectie krijgen immuuncellen genaamd T-cellen de opdracht van andere cellen om zichzelf te vermenigvuldigen en aan de slag te gaan. Nu blijken ze die opdracht ook aan elkaar te geven. Daarnaast sturen ze elkaar een boodschap om hier juist mee te stoppen als ze te dicht op elkaar zitten. Te veel T-cellen is namelijk ook weer niet goed.

Voor een grote groep mensen met depressieve klachten werken antidepressiva niet. Nu komen behandelaars daar pas achter op het moment dat het niet werkt, maar met een nieuwe methode waarbij een hersenscan (EEG) wordt gedaan zouden artsen van te voren al kunnen zien welke behandeling zin heeft en welke niet. Onderzoeker Martijn Arns werkt hier al 20 jaar aan en nu is er weer een belangrijke stap gezet. Samen met collega-onderzoekers van Stanford University heeft hij met behulp van een enorme dataset en kunstmatige intelligentie twee verschillende behandelingen goed kunnen voorspellen aan de hand van biomarkers.

We komen allemaal wel eens vast te zitten in de doorklik-molen van online teksten. Onderzoekers hebben nu gekeken wat de invloed van al dat door-klikken is op het tekstbegrip van leerlingen. Specifiek op het tekstbegrip van leerlingen met taal- en gehoorproblemen, een groep die sowieso al meer moeite heeft met lezen. Eenzelfde achterstand werd in dit onderzoek ook gevonden bij het lezen van online teksten. Wat opvallender was: niet alleen deze groep, maar alle leerlingen hadden moeite met het begrijpend lezen van teksten met veel hyperlinks. Wat kunnen leerkrachten hiermee?

Het is zover: de super satelliet van ESA en NASA genaamd Solar Orbiter is onderweg naar de zon om daar van heel dichtbij te bestuderen hoe de ster precies in elkaar zit. Hij gaat kijken naar de nog weinig bestudeerde magnetische polen aan de boven- en onderkant van de zon. Aan boord zitten allerlei belangrijke sensoren, die tegen een stootje en zo'n 500 graden moeten kunnen. onderzoeker Anik de Groof van ESA vertelt vanuit Amerika hoe het er nu voorstaat, wat ze precies gaan meten en hoe de satelliet in twee jaar naar zijn plek onder (en boven) de zon zal reizen.

Er bestaat zoiets als een buikbrein: een tweede zenuwstelsel dat daar beneden de boel aanstuurt. Onderzoekers hebben nu ontdekt hoe dat buikbrein - een heel uitgebreid zenuwstelsel met 2 tot 600 miljoen zenuwcellen dat bij elkaar even groot is als de hersenen van een kat - communiceert met onze darmflora. Het werkt zo: de bacteriën in de darmen activeren receptoren op de zenuwcellen en die zetten vervolgens dingen in gang als darmbeweging en doorbloeding.

Schade aan het hart heeft voor mensen vaak grote gevolgen. Maar de hartspiercellen van zebravissen kunnen zichzelf goed herstellen. Onderzoekers zijn nu meer te weten gekomen over hoe ze dat doen. Om het regeneratieproces in de hartspiercellen te bekijken, gebruikten ze single cell RNA-sequencing. Daarmee ontdekten ze dat als het hart van een zebravis schade heeft, de hartspiercellen tussen de gezonde en beschadigde cellen hun energietoevoer omgooien. Door in plaats van vetzuren, suiker te gaan gebruiken creëren ze de bouwsteentjes die nodig zijn voor nieuwe celdeling.