Bernard Hammelburg | BNR

Amerika telt 90.000 coronadoden, een derde van het totale aantal slachtoffers wereldwijd. Donald Trump is maar met één ding bezig: bewijzen dat het de schuld is van anderen. Hij breidt zijn repertoire elke week uit. Het coronadrama in Amerika lag achtereenvolgens, maar ook nog steeds, aan China, de Democraten, Italië, de Democraten, de gehele Europese Unie, de Democraten, de Wereld Gezondheidsorganisatie, de Democraten, Barack Obama, de Democraten, en nu de nieuwste schuldige: het CDC, het Amerikaanse RIVM. En, oh ja, de Democraten. Terwijl hij tienduizenden levens had kunnen redden door de heel vroege waarschuwingen van deskundigen niet onder hoongelach weg te wuiven.

Beluister ook | Amerika Podcast | Obamagate

De cijfers zijn om meer dan één reden griezelig. 62 procent van de Amerikanen en 49 procent van de doden is blank. 13 procent van de bevolking en 27 procent van de overledenen is zwart. In Californië is 39 procent van de bevolking Latino, maar het percentage coronadoden is 52. Onder de minderheden groeit de woede. En die woede richt zich tegen Trump. Net als onder de andere, zwaar getroffen groep: de ouderen. Van die toenemende woede profiteert Trumps tegenstander, Joe Biden, Obamas vicepresident, die tot nu toe in zijn kelder thuis vrijwel onzichtbaar was. En die de helpende hand krijgt van zijn voormalige baas.

Beluister ook | Opinie | Veerkracht

In zijn blinde woede tegen Obama, creëerde Trump het, naar zijn zeggen, grootste schandaal uit de Amerikaanse geschiedenis: Obamagate. Wat dat precies is, blijft vooralsnog een raadsel. Het komt kennelijk neer op bewijs dat Obama en Biden de architecten waren van wat het Ruslandschandaal is gaan heten. Was Obama beledigd? Welnee. Hij noemde de corona-aanpak een absoluut chaotische ramp'. En tot afstuderende studenten: Je zou denken dat de mensen die het voor het zeggen hebben, weten wat ze doen. Een hoop doen niet eens alsóf ze het voor het zeggen hebben. Team Trump, dus.

Over één ding zijn Trump en Obama het eens: dit gaat allemaal over Biden. Sleepy Joe, noemt Trump hem, of Beijing Biden. Biden is te netjes of te sloom om zijn tegenstander Dumbo Donald of Tweety Trump te noemen, of zo. De Democraten gokken erop dat Trump met corona zijn eigen graf graaft. Maar, met of zonder kleren, onderschat de keizer niet.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar we veel te weinig over spreken is de collectieve veerkracht. Kom op, zeg, we zijn niet van bordkarton. Regeringen strooien met miljarden, wat ze momenteel gemakkelijk kunnen met obligaties met heel lange looptijden en geen rente, want er is geen rente. En die miljarden stoppen ze in bedrijven en mensen. Ja, er vallen er een hoop tussen de wal en het schip, maar er zijn er ook een hoop die worden gered.

Associated Press maakte een fascinerende vergelijking tussen de aanpak van Europa en de Verenigde Staten. De meeste Europese landen maken, ondanks de enorme klappen, toch een soort zachte landing, want de overheidssteun wordt verdeeld via al bestaande sociale voorzieningen. Daardoor valt de werkeloosheid bij ons nog wel mee.

Beluister ook | The Donald Show | Mourning in America

Amerika heeft veel gebrekkigere sociale voorzieningen, krankzinnig veel onverzekerden, en kent nauwelijks vaste dienst. Met als gevolg massaontslag, wat je kunt zien aan de exploderende werkeloosheid: bijna 35 miljoen nieuwe werkzoekenden in twee maanden. De Amerikaanse overheidssteun is geringer dan de onze, maar gaat wel grotendeels rechtstreeks naar de burger. Met ruim 18 procent van de bevolking heeft Amerika ook het grootste aantal armen in de westerse wereld. Maar je zou kunnen zeggen: wat maakt het uit? Wij krijgen de staatssteun via de bestaande voorzieningen, en de Amerikanen via een noodwet.

Lees ook | Liveblog Coronacrisis

Het maakt wel degelijk uit. In negatieve zin, omdat de westerse economie nog altijd drijft op de Amerikaanse. Als het in Amerika stormt, regent het bij ons. Daar staat iets inspirerends tegenover: het onverwoestbare optimisme. De Amerikaanse economie is van elastiek. Bijna een kwart van de beroepsbevolking is werkeloos, maar het overgrote deel verwacht binnen een paar maanden weer een baan te hebben, hopelijk gewoon bij hun oude baas. Europeanen hebben de neiging dat af te doen als wereldvreemd of naïef. Ik noem het veerkracht. En of dat nou het gevolg is van slechte sociale voorzingen of hoop, het blijkt altijd weer te werken. Valse profetie? Altijd beter dan die doemdenkers.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat moet de verklaring zijn van het doolhof in de wetenschap. Elke president, premier, gouverneur, burgemeester of schooldirecteur heeft een ander standpunt over het heropenen van de samenleving allemaal gebaseerd op adviezen van eigen teams van deskundigen. Nederland discussieert vermoedelijk nog steeds over de werkelijke noodzaak van mondkapjes als de coronacrisis al voorbij is.

Beluister ook | Column Bernard Hammelburg | Complot

Gouverneur Cuomo van New York stelde het dragen van mondkapjes meteen per decreet verplicht, met als argument: Jij hebt niet het recht mij te besmetten. Want dat zeggen zíjn deskundigen.

De deskundigen van Republikeinse Amerikaanse gouverneurs vinden dat hun staten weer aan de slag mogen, gesteund door president Trump, wiens eigen deskundigen er juist op tegen zijn. Scholen open? In Duitsland wel, in Californië absoluut niet. De deskundigen in Italië schrijven één meter afstand voor, die in Nederland 1,50 meter, die in Amerika 1,80 meter, en die in Israël en Duitsland twee meter. Wil de echte deskundige opstaan?

Even opmerkelijk is het verschil in stijl en toon. De Franse president Macron en de Spaanse premier Sanchez presenteren zich als dictatoriale driftkikkers, geflankeerd door spijkerharde dienders, die duizenden arrestaties verrichten en draconische boetes uitdelen. Pure repressie, dus. Daartegenover staat Mark Rutte, die de typisch Nederlandse benadering kiest: wij hebben met elkaar afgesproken..., waarbij ik dan denk: met mij is helemaal niets afgesproken. Natuurlijk is ook zijn wij doen dit met zn allen-presentatie' gewoon een dictaat. En tegen zondaars is de gesublimeerde boodschap: vader is niet boos, vader is verdrietig en teleurgesteld.

Beluister ook | Trumps corona-draai

Het aardige is dat, in het doolhof van schijnbaar haaks op elkaar staande deskundige adviezen, alle routes naar dezelfde uitgang leiden. Als je het, vanaf je geïsoleerde corona-werkplek, wat breder bekijkt, is elke schooldirecteur, burgemeester, gouverneur, premier of president met hetzelfde bezig: zigzaggend de weg zoeken naar start. Of ze die 200 euro mogen pakken, hangt ervan af of ze een beetje voort maken.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dan snap ik er kennelijk niets van. Een derde van de Amerikanen en bijna de helft van de Britten is ervan overtuigd dat het virus door mensen is gemaakt. Zeer populair is de theorie dat 5G de boosdoener is. Er is helemaal geen ziekte, het is gewoon de straling van de 5G-zendmasten, en de regeringen hebben een lockdown nodig om die zendmasten te plaatsen. De Amerikaanse acteur Woody Harrelson steunt die theorie en speelt een belangrijke rol in de verspreiding via de asociale media.

Of het is een sinister complot om ons, onschuldige schepselen, een nieuw vaccin op te dringen. De anti-vaccin-beweging staat al op haar achterste benen. In Nederland bestaat het legertje van anti-vaxxers uit een procent of tien van de bevolking. In Amerika is dat 29 procent, wat nog een groot probleem gaat worden. Een van voortrekkers van de anti-vaccin-beweging is trouwens tennis-superstar Novak Djokovic ook razend populair op de asociale media.

Beluister ook | Paniekporno

Nee, nee, zeggen de Amerikaanse Law and Liberty Baptist Church en de pro-Trump-activisten Diamond & Silk via de asociale media: Bill Gates zit erachter, want die vindt dat de wereld overbevolkt is, en hij wil de mensheid via een zogenaamd vaccin een microchip inspuiten om aldus almachtig te worden.

Dan is er het standaardrepertoire. Moslims, natuurlijk. Zoals in extremistische Britse kringen wordt gezegd: dat zijn ziekelijke parasieten die het virus via moskeediensten verspreiden. Op de Britse asociale media worden de moslims verantwoordelijk gehouden voor een kwart van alle Covid-19-doden. Ook standaardrepertoire: de Joden, of de zionisten, want dat is voor antisemieten één pot nat. Die hebben het virus in omloop gebracht omdat een Israëlisch laboratorium op het punt staat met een vaccin te komen, dus daar lopen ze helemaal binnen.

En die Chinees dan, met zijn gebraden vleermuis en gegrilde civetkat? Ik blijf geloven dat het zo zat. Mijn complottheorie, zogezegd. Want wat ben ik minder dan Woody Harrilson of Novak Djokovic?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wijze waarop de media met de coronacrisis om gaan vergelijkt hij met sambal smeren op een Chilipeper'. Uiteraard richt hij zijn pijlen vooral op de Amerikaanse pers, ook kwaliteitskranten als de New York Times en de Washington Post, met vette koppen vol drama. 'Het dagelijkse tromgeroffel van depressie en rampspoed verwordt tot paniekporno', zegt hij. 'Vertel me hoeveel mensen hun baan verkiezen, en ik maak zelf wel uit hoe erg ik dat vind. En deze oproep: 'Behandel mij als volwassene.'

Beluister ook | Column Bernard Hammelburg | Hoe diep kan onze economie zinken?

Dus werp ik een blik in een paar kwaliteitsmedia. Kop in de New York Times: de lijkenzakken stapelen zich op. De Franse minister Bruno Le Maire in de Volkskrant over Italiës diepe depressie. De NOS over wat we kunnen leren van eerdere economische rampen. Gelukkig zie ik op de BNR-site geen paniekporno, maar ik sluit niet uit dat ik mezelf er ook wel eens aan te buiten ga.

Dossier | Coronavirus

Gelukkig beginnen we de wind weer een beetje mee te krijgen. Onbewezen ontijvoorspellingen nemen af, zoals vorige week van de Universiteit van Harvard, over de kans dat we bij het uitblijven van een vaccin tot 2022 lockdowns nodig hebben, zoals het AD kopte. Bij het uitblijven van een vaccin ja, zo lust ik er nog wel een paar. Dat soort paniekporno begint plaats te maken voor broodnodige informatie over de wijze waarop het ene na het andere land de maatschappij, en dus de economie, heropent. Kan nog even duren, maar het wordt tijd. En daarmee verdwijnen die ophitsende koppen, waarover Bill Maher zich zo nijdig maakt, vanzelf.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Neem de ondergrondse in Tokio, met stations waar in het spitsuur per half uur een miljoen reizigers in- en uitstappen. Beroemd zijn de perronwachters, die met witte handschoenen aan, de passagiers in de wagons proppen . En dat terwijl Japanners elkaar in de openbare ruimte zo min mogelijk aanraken en geen handen schudden. Die propvolle metro is echt binnen de kortste keren terug.

De luchtvaart is een extreem marginale bedrijfstak. In een groot vliegtuig gaan 250 tot 450 passagiers. Als je daar de anderhalve-meter-norm toepast, overleeft geen enkele luchtvaartmaatschappij. En nee, dat gaat niet over goedkope vakantiereisjes, en het huidige gelegenheids-vreugdedansje van sommige milieuactivisten is op zijn zachtst gezegd ongepast.

Lees ook | Liveblog Coronacrisis

Misschien kunnen sommige rijke, westerse landen best de stoelen in de bioscoop iets verder uit elkaar zetten, maar wat doe je in miljoenensteden als Mexico, Dhaka, Mumbai, Cairo, Londen, Parijs, New York? Woningen, straten, winkels, markten, kantoren, fabrieken, trappenhuizen, liften, fietsenstallingen ze zijn stuk voor stuk ontworpen op enorme massas. Op Times Square in New York komen op een gemiddelde dag 70.000 toeristen, voor het Anne Frank Huis staan elke dag 3.400 mensen in de rij.

Beluister ook | Corona uit eigen doos

Wat Covid-19 ons leert is twee dingen: dat het waarschuwingssysteem voor een pandemie veel sneller en efficiënter moet, en vooral dat we er medisch op moeten zijn voorbereid. De grootste zorg is niet het aantal slachtoffers, maar de IC-capaciteit, de beschikbaarheid van mondkapjes, beschermende jassen en beademingsapparatuur. Dat is om je rot te schamen, en daar is iets aan te doen. Het kost een vermogen, maar altijd minder dan wat we nu aan steunmaatregelen in de economie moeten pompen.

Dossier | Coronavirus

Het streven moet dus niet het nieuwe normaal zijn, maar de terugkeer van het oude normaal. En dat gaat ook gebeuren. En ja, er komt een vaccin. Al is het alleen al omdat je gewoon je oma of tante moet kunnen knuffelen, en omdat al dat schichtige op afstand om elkaar heen springen de voorplanting erg lastig maakt.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luister ook | Nethelands first

Whatever it takes, het door Nederland geleende motto uit de Eurocrisis, of vergelijkbare strijdkreten in Frankrijk, Duitsland, Italië , Spanje, of waar dan ook, zijn corona-sigaren uit eigen doos. Regeringen lenen miljarden, meestal in de vorm van obligaties. Rente is er nauwelijks, maar die leningen moeten wel worden afgelost, en dat gaat met ons eigen belastinggeld. Die wijd openstaande schatkist is niet van hun in Den Haag, of Madrid, of Rome maar van ons, de burgers, die alle tekorten gewoon zelf weer moeten aanzuiveren. Maatregelen zoals de Noodregeling Overbrugging Wekgelegenheid hebben 17 miljoen schuldenaars.

Dossier | Coronavirus

Amerika is in een uitzonderlijke positie. De dollar is de wereldmunt. De exorbitante staatsschuld is in handen van landen als China, Japan en Saoedi-Arabië, die zichzelf in de tang houden. Als ze die Amerikaanse staatschuld te koop zetten, stort het monetaire systeem in de hele wereld in elkaar, en gaan ze dus zelf failliet. De Amerikanen zien daarom geen kwaad in het opjagen van de staatsschuld, die zij vergelijken met een hypotheek: zolang je de rente kunt betalen, is er niets aan de hand, en er is momenteel geen rente. In feite drukken ze ongelimiteerd geld bij en verdelen dat onder burgers en ondernemers. Konden wij dat maar.

Lees ook | Liveblog Coronacrisis

Nooit in de geschiedenis is de economie bewust uitgeschakeld ten behoeve van de volksgezondheid. Uitgangspunt van al die hulppakketten is dat regeringen de economie binnen afzienbare tijd weer aanzetten. Als dat niet gebeurt, zijn teveel bedrijven al omgevallen, en blijven miljoenen mensen werkeloos. Die vallen dan in bijstandsuitkeringen, en ook die komen uit onze eigen belastingen. De doos met eigen corona-sigaren raakt leeg. De gunstige tekenen , hoe pril nog, kunnen dus niet op een beter moment komen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Elke dag rond vijf uur betreedt Trump het spreekgestoelte voor een uurtje illusies. Hij zorgt er persoonlijk voor dat het bedrijfsleven de ziekenhuizen van medische hulpmiddelen voorziet. En dat hij spectaculair goede gesprekken met de gouverneurs en burgemeesters heeft.

Dossier | Coronavirus

Vervolgens komen die gouverneurs en burgemeesters met verklaringen dat het klinkklare onzin is, dat het water ze aan de lippen staat en dat de lichamen zich dreigen op te stapelen. Trump verzekert zijn toehoorders ook van een op handen zijnde medicijn, waarvan zijn eigen medische experts dan zeggen dat het zover absoluut niet is.

Wat is de tactiek? Denk even mee, want het is een prachtig lesje communicatieleer. Eerst zegt Trump: ach, het valt wel mee, en we gooien Amerika met Pasen weer open. Hij weet dat het onzin is, maar de evangelische flank van zijn achterban, die ook best weet dat het onzin is, wil dat graag horen. Vervolgens verlengt hij de noodmaatregelen tot 1 mei.

Luister ook | Aso-brigade

Tegelijkertijd waarschuwt zijn belangrijkste medische adviseur, Anthony Fauci, dat zelfs met vóórtdurende restricties, het aantal doden kan oplopen tot 200.000. maar zonder restricties worden het meer dan twee miljoen doden. Dan pakt Trump de microfoon en zegt: ik ben geniaal en ben de redder van twee miljoen levens. De grote leider redt zijn volk van de ondergang.

Hoe kijken de Amerikanen naar hun illusionist-in-chief? In één woord: enthousiast, in elk geval de Trumpisten. De kijkdichtheid van die dagelijkse voorstellingen vervult de droom van elke zenderbaas. Voor het eerst sinds hij president werd, is zijn populariteit gestegen, met 5 procentpunten, tot 49 procent.

Lees ook | Liveblog Coronacrisis

Trump zwemt in zijn glorie als Dagobert Duck in zijn gouden munten, hij foetert journalisten uit die hem wijzen op zijn belofte, enkele weken geleden, dat het virus binnen de kortste keren zou verdwijnen. En zijn volgelingen vinden het allemaal prachtig. Daar staat een leider, daar staat Robin Hood Trump die twee biljoen dollar uit de schatkist vist of beter gezegd: laat bijdrukken om uit te delen aan werknemers en bedrijven.

Hij noemt zichzelf een oorlogspresident. In elke oorlog is het eerste slachtoffer de waarheid. Maakt het veel uit? Nee, om twee redenen: de beleidsbeslissingen komen in Amerika van de gouverneurs, niet van de president. En niemand met gezag die hem tegenspreekt. Joe Biden? Wie was dat ook al weer...

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Want ze zijn er overal. In Florida zag het zwart van de mensen in badplaatsen, in Australië moest een populair strand worden gesloten, in Parijs, waar de gele hesjes hun middelvinger opsteken en de politie in een banlieue werd belaagd door woedende burgers. In Duitsland liep het ook uit de hand. En je kunt er zeker van zijn dat het grote aantal corona-slachtoffers in Iran te maken heeft met veel te drukke menigten op markten en in moskeeën waar orthodoxe gelovigen geestelijk leider Khamenei geloven dat Amerika het virus verspreidt.

Lees ook | Liveblog Coronavirus

Een deel van de aso-brigade denkt ongetwijfeld: dit gaat niet over ons. Het antwoord van Rutte en andere regeringsleiders is: ja, maar je brengt het virus wel over op kwetsbare ouderen, en dáár gaat het om. En daar komt de verwarring. Want overal in de wereld ligt de nadruk in de eerste plaats op de IC-capaciteit van ziekenhuizen. Dus de aso-brigade denkt: gaat het nou echt om het redden van levens, of hebben jullie de regering is altijd jullie- een administratief en organisatorisch probleem.

Luister en lees ook | Coronabeleid in de EU: ieder gaat zijn eigen gang

Als dat zo is, los het dan op, en val ons er niet mee lastig. En dan kom je onvermijdelijk op de vraag waarom wij in Nederland, bijvoorbeeld, het zogenaamde abstineer-systeem hebben, waarin ouderen die ongeneselijk zijn sowieso door IC-units worden geweerd, waardoor onze IC-capaciteit aan de krappe kant is. Als de gezondheidszorg ernstig zieke ouderen normaal gesproken geen prioriteit geeft, ben je dan nu als millenial plotseling verantwoordelijk?

Dossier | Coronavirus

En dan heb je twee categorieën asos waartegen we machteloos zijn. De ene bij ons valt dat wel mee, maar in veel andere landen is het zeker zo is de groep die simpelweg het nieuws niet zo nauwgezet volgt. De ik-heb-geen-krant-en-tv-meer-want-het-is-alleen-maar-sensatie-en-slecht-nieuws-brigade. En de, zoals Rutte het noemde, ik-heb-er-schijt-aan-flank.

Bij ons is die tamelijk bescheiden. Maar in bijvoorbeeld Amerika gaat het om miljoenen mensen die dit een economische en geen gezondheidscrisis noemen. Gesterkt door Donald Trump, die maandag op zijn persconferentie zei dat hij de economie echt niet op slot gaat houden . Want dat kost meer doden dan wat hij noemt het Chinese virus, en dan is het medicijn erger dan de kwaal. Met zon leider voelt de aso-brigade zich gesterkt, en echt niet alleen in Amerika.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Die gemiddelde, fatsoenlijke burger heeft dit niet alleen nooit meegemaakt, hij is ook nog nooit in zo korte tijd zo vaak op het verkeerde been gezet. Een premier die het geven van een hand ontraadt, en enkele dagen later besluit het land op slot te doen snapt die het wel helemaal? En een president die achtereenvolgens over nepnieuws, een Europees complot en een smerige streek van de oppositie spreekt, en vervolgens ook zijn land op slot doet die heeft ze niet allemaal op een rijtje.

Dossier | Coronavirus

Dan denkt die gemiddelde, fatsoenlijke burger: straks gaan ook alle supermarkten dicht, dus ik sla even voor een paar maanden in. Ja, heel primitief. En ja, heel asociaal. Maar we zitten met onze gezinnen wel weken, of misschien maanden, thuis. En politici die ons geruststellen mogen we daar eens onsje scepsis bij?

En laten we eerlijk wezen: op de oorlogsjaren na hebben we dit nooit eerder meegemaakt, of we nu in Amerika, Zuid-Afrika, Georgië of Nederland wonen. Wat best opmerkelijk is, want het is niet de eerste zo omvangrijke pandemie. In 1956 werd de wereld getroffen door een vernietigende polio-epidemie.

Luister ook | Wurggreep

Allen al in Nederland werden 2.200 mensen besmet, raakten bijna 1.800 verlamd, eindigden 200 patiënten in een ijzeren long en overleden er 70. Dat was, op nog geen 11 miljoen inwoners, heel veel. Maar de cafés, restaurants en scholen gingen niet dicht. Dat vond het kabinet-Drees niet nodig, of wat ik denk, want zo zat de politiek toen in elkaar te duur.

Er gebeurt meer dat de gemiddelde, fatsoenlijke burger in verwarring brengt. Binnen de Schengenzone sluiten plotseling allerhande grenzen. Jarenlang krijgen we colleges over het onaantastbare vrije verkeer van mensen, en nu gooit zelfs Duitsland de grenzen dicht. Althans, met vijf buurlanden, maar niet met Nederland. Zijn wij superieur? Nee, maar de belangrijkste Duitse haven is Rotterdam, daar is zelfs die krankzinnige Betuwelijn voor aangelegd. Dus Nederland afsluiten is economisch suïcidaal.

Centrale banken gebruiken hun monetaire trukendoos, maar de markten storten desondanks in. Alweer een zekerheid die de gemiddelde, fatsoenlijke burger moet ontberen. Naarmate de zekerheden wegvallen, begrijp je dat asociale, primitieve monster met die 40 WC-rollen toch wat beter.

See omnystudio.com/listener for privacy information.