Crazy Nauka

Ukłucie kleszcza, po którym hamburger staje się śmiertelny? Brzmi jak miejska legenda, ale zespół alfa-gal naprawdę zabija — i w tym odcinku opowiadamy o pierwszym potwierdzonym przypadku takiej śmierci w USA oraz o tym, jak ta dziwna alergia działa. A potem cofamy się o 39 tysięcy lat, żeby - dosłownie - zajrzeć do organizmu mamuta Yuki w chwili jego śmierci, bo naukowcom udało się odczytać jego RNA.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) 
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv 
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu 

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 
A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.jaci-inpractice.org/article/S2213-2198(25)00953-5/fulltext 
https://www.scientificamerican.com/article/man-with-tick-borne-meat-allergy-alpha-gal-dies-after-eating-burger/ 
https://www.cdc.gov/alpha-gal-syndrome/about/index.html 
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24493-alpha-gal-syndrome 
https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/72/wr/mm7230a2.htm 
https://ceji.termedia.pl/Alpha-gal-syndrome-the-first-report-in-Poland,10,45048,1,1.html
https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C108838%2Centomolog-ugryzienie-kleszcza-moze-okazac-sie-antymiesna-szczepionka.html
https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/alfa-gal-syndrom/?srsltid=AfmBOooyQxB6ZyP9mDJ6BvJ4Efhy5Cg_0ICLN-ktQd2Sy6bWS9Ef8zrx#alfagal5 
https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(25)01231-0
https://www.sciencealert.com/yuka-the-woolly-mammoth-just-gave-us-the-oldest-rna-ever-sequenced
https://www.eurekalert.org/news-releases/1105073

Syndrom noblisty, czyli wielkie bzdury wielkich naukowców Wielu laureatów Nagrody Nobla spotyka dziwna przypadłość. Zaczynają promować pseudonaukowe terapie, szerzyć rasistowskie poglądy albo zaprzeczać istnieniu AIDS. W tym odcinku opowiadamy o syndromie noblisty, który pcha naukowych geniuszy do wykraczania poza ich kompetencje, tak że lądują w krainie bzdur. Będzie James Watson przekonany o genetycznej niższości Afrykanów, Linus Pauling garściami łykający witaminę C oraz Kary Mullis rozmawiający z świecącym szopem. Serio.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) 
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv 
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu 

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1998/11/03/nobel-chemist-kary-mullis-making-waves-as-a-mind-surfer/31e7e720-44e4-49ff-8458-a9822cdcb47e/
https://www.mcgill.ca/oss/article/technology-history/man-who-photocopied-dna-and-also-saw-talking-fluorescent-raccoon 
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/nauka/1721880,1,genialni-naukowcy-tez-bladza.read 
https://en.wikipedia.org/wiki/James_Watson
https://www.nature.com/articles/d41586-025-03380-2
https://www.bbc.com/news/articles/cyr70zznpjxo
https://newsroom.lmu.edu/administrative/sexism-in-science-was-rosalind-franklin-robbed-of-a-nobel-prize/
https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-06-02-vw-15174-story.html
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36838362/
https://en.wikipedia.org/wiki/HIV/AIDS_denialism
https://en.wikipedia.org/wiki/Kary_Mullis
https://www.iflscience.com/why-do-so-many-nobel-laureates-develop-nobel-disease-81056
https://skepticalscience.com/ivar-giaever-nobel-physicist-climate-pseudoscientist.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Brian_Josephson
https://en.wikipedia.org/wiki/Nobel_disease
https://www.huffpost.com/entry/luc-montagnier-homeopathy-taken-seriously_b_814619
https://www.scientificamerican.com/article/climate-chatter-dominates-island-of-nobels1/
https://en.wikipedia.org/wiki/Ivar_Giaever
https://en.wikipedia.org/wiki/William_Shockley
https://publichealth.berkeley.edu/articles/spotlight/research/the-legacy-of-eugenics
https://www.popsci.com/whats-deal-paranormal-ectoplasm/

Wiecie, że delfiny miały kiedyś kopyta? A foki wciąż mają łabędzie szyje, tyle, że… trochę ich nie widać. Ale to jeszcze nic przy tym, co działo się przez miliony lat, gdy w oceanach panowały gady. Dzięki dr. Danielowi Tyborowskiemu zaglądamy praoceanom pod fale i patrzymy, jak działały różne mechanizmy ewolucji. 

A odcinek jest elementem płatnej współpracy z Wydawnictwem RN, które właśnie wypuściło książkę naszego gościa zatytułowaną “W głębiny. Ewolucyjna podróż morskich gadów i ssaków”. Książkę kupicie na stronie https://wydawnictworn.pl/ w postaci papierowej, jako audiobook i ebook. No i są jeszcze fantastyczne plakaty autorstwa Marcina Ambrozika będące ilustracjami z książki.

*** Przepraszamy za błędy w montażu, które się pojawiły. Już naprawione :)


Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) 
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv 
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu 

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 
A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Czy pełnia naprawdę wysysa z nas sen i zdrowy rozsądek – a z rekinów robi nocnych żniwiarzy? Czy słusznie winą obarczamy Księżyc? A może to my sami się nakręcamy zasłyszanymi anegdotami? Naukowcy sprawdzili, ile jest faktów, a ile przesądów w przekonaniu, że Księżyc od czasu do czasu przejmuje nad nami kontrolę.

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) 

https://www.youtube.com/watch?v=RKzgch0k3NQ&list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Polecajka na dziś: Jan-Willem van Prooijen, “Psychologia teorii spiskowych”, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2024

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.science.org/content/article/yes-you-can-blame-moon-bad-night-s-sleep 
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.abe0465
https://news.yale.edu/2021/02/04/ancient-echoes-moonlight-affects-human-sleep-patterns
https://health.clevelandclinic.org/moon-effects-on-humans
https://theconversation.com/humans-have-an-internal-lunar-clock-but-light-pollution-is-disrupting-it-266717
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982213007549
https://www.nationalgeographic.com/science/article/moon-bodies-health-sleep-menstruation

Opowiadamy o pandemii patologicznej senności, która niosła śmierć albo unieruchamiała chorych na całe dziesięciolecia. Mimo tych przerażających skutków została niemal całkiem zapomniana. Do dziś pozostaje jedną z najbardziej tajemniczych chorób XX wieku.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”: 
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv 

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! 

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Książka “Przebudzenia”, Oliver Sacks, Zysk i S-ka 2011
https://www.encephalitis.info/types-of-encephalitis/other/encephalitis-lethargica/
http://medlink.com/articles/encephalitis-lethargica 
https://academic.oup.com/brain/article/140/8/2246/3970828
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/03946320231154997
https://academic.oup.com/braincomms/article/6/5/fcae347/7810952 
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9892526/ 
https://www.neurologylive.com/view/encephalitis-lethargica-still-unexplained-sleeping-sickness
https://www.hkjpaed.org/pdf/2009;14;122-125.pdf 
https://en.wikipedia.org/wiki/1919%E2%80%931930_encephalitis_lethargica_epidemic
https://en.wikipedia.org/wiki/Encephalitis_lethargica
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zapalenie_m%C3%B3zgu_von_Economo
https://pl.wikipedia.org/wiki/Lewodopa
https://pl.wikipedia.org/wiki/Constantin_von_Economo
https://en.wikipedia.org/wiki/Awakenings_(book)

Znacie to uczucie, kiedy kawałek jakiejś melodii krąży Wam po głowie i nijak nie możecie się go pozbyć? No więc naukowcy sprawdzili, jakie utwory tak wbijają się nam w mózgi i jak najskuteczniej je stamtąd wyrzucić. Mówimy też o ciekawym badaniu, z którego wynika, że psy mogą uzależnić się (dosłownie!) od zabawy piłeczką tak, jak ludzie od hazardu. 

Zachęcamy też do posłuchania naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”, którą tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:

https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Polecamy również naszą serię poświęconą analizie teorii spiskowych. “Sekcja teorii spiskowych” dostępna jest na stronie Polskiego Radia, na Spotify i na YouTubie, bo to wideopodcast :) 

https://www.youtube.com/watch?v=RKzgch0k3NQ&list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv

https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

Polecajka na dziś: “Mózg się myli” Henning Beck, Wydawnictwo Feeria Science

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.medscape.com/s/viewarticle/990348#vp_3
https://stronazdrowia.pl/dlaczego-muzyka-wpada-nam-w-ucho-kiedy-niemozliwosc-pozbycia-sie-chwytliwej-melodii-to-powod-do-niepokoju-neurologia-wyjasnia/ar/c14-17441087
https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2816949
https://www.sciencealert.com/theres-a-scientific-reason-why-some-songs-get-stuck-in-your-head
https://www.nature.com/articles/s41598-025-18636-0

Trzy badaczki, które na zawsze zmieniły to, jak patrzymy na zwierzęta – i na nas samych. Jane Goodall, Dian Fossey i Birutė Galdikas wyruszyły w głąb dżungli, by obserwować szympansy, goryle i orangutany. 
To, co odkryły, wielu ludziom się nie spodobało. Bo pokazało, że nie tylko człowiek tworzy narzędzia, odczuwa emocje, buduje więzi i potrafi współpracować. A to oznacza, że granica między nami a innymi małpami naczelnymi jest znacznie cieńsza, niż wielu chciałoby wierzyć. To był naukowy przewrót. W jego tle pojawiło się morderstwo i wejście badaczek do szerokiej popkultury.

Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:
1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv 

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! 

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
Leakey:
https://www.smithsonianmag.com/history/the-old-man-of-olduvai-gorge-69246530/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Louis_Leakey
https://www.talkorigins.org/faqs/homs/lleakey.html 

The Trimates:
https://en.wikipedia.org/wiki/The_Trimates
https://www.cbc.ca/natureofthings/features/louis-leakey-selected-three-women-to-study-the-great-apes-they-inspire-youn 

Goodall:
https://www.science.org/content/article/jane-goodall-famed-primatologist-changed-way-we-thought-about-apes 
https://www.nature.com/articles/d41586-025-03209-y
https://www.scientificamerican.com/article/jane-goodall-conservationist-who-transformed-our-understanding-of/
https://magazynpismo.pl/idee/esej/jane-goodall-i-jej-nauczyciel-szympans/
https://en.wikipedia.org/wiki/Jane_Goodall
https://www.bbc.com/news/live/c9qyw2ewl2nt

Dian Fossey:
https://www.nationalgeographic.com/culture/article/dian-fossey-national-geographic-archives
https://en.wikipedia.org/wiki/Dian_Fossey 
https://gorillafund.org/who-we-are/dian-fossey/dian-fossey-bio/ 
https://www.famousscientists.org/dian-fossey-2/ 
https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/dian-fosseys-gorilla-skulls-are-scientific-treasures-and-symbol-her-fight-180962564/ 
https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/mountain-gorillas-study-dian-fossey-virunga
https://www.youtube.com/watch?v=oh_oDr8vg-Y
https://web.archive.org/web/20200627032228/http://www.bbc.com/earth/story/20151226-the-woman-who-gave-her-life-to-save-the-gorillas
https://web.archive.org/web/20150119112835/http://www.wsj.com/articles/SB1015200880517583680

Galdikas:
https://www.science-delivered.org/blog/2018/6/4/birut-galdika-the-champion-of-orangutans  
https://en.wikipedia.org/wiki/Birut%C4%97_Galdikas 
https://orangutan.org/50-years-in-the-field/ 
https://www.atlasobscura.com/articles/galdikas-orangutan-borneo
https://www.sciencefriday.com/articles/10-questions-for-birute-mary-galdikas-orangutan-expert/ 
https://orangutan.org/our-projects/research/camp-leakey/

W ciągu miliona lat rosła inteligencja człowiekowatych, a wraz z nią zwiększały się ich mózgi. Z jednym wszak wyjątkiem: hobbitów z Flores. Dlaczego u nich znana reguła nie zadziałała? I co takiego współczesny człowiek uczynił ewolucji na Ziemi, że działa ona teraz dwutorowo: jedne gatunki maleją, a inne rosną?

Czyli dwa naukowe newsy w ramach (naprawdę) krótszej wersji naszego podcastu.
Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:

1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv 

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  

Zapraszamy do posłuchania naszego podcastu! 

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/03014460.2025.2512027 
https://theconversation.com/fossil-teeth-reveal-how-brains-developed-in-utero-over-millions-of-years-of-human-evolution-new-research-193167 
https://www.sciencealert.com/scientists-finally-reveal-why-hobbits-were-so-small
https://www.sciencealert.com/animals-are-evolving-along-two-opposite-paths-for-one-major-reason
https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2503428122 
https://www.sciencealert.com/giant-study-identifies-dominant-force-driving-evolution-on-earth-today

Dziś 10 tematów wesołych i jeden poważny. Przewaga wesołych wynika z niedawnego wręczenia nagród Ig Noble - omawiamy naprawdę fascynujące odkrycia, które zostały w tym roku nagrodzone. W tym, oczywiście, badanie Polaka, prof. Marcina Zajenkowskiego z Wydziału Psychologii UW. 

Ten poważny temat wskoczył nagle - to kuriozalne “odkrycie” ogłoszone przez Donalda Trumpa. Czyli kolejny antynaukowy krok obecnego amerykańskiego rządu. 

A przy okazji z dumą przedstawiamy nasz nowy podcast “Sekcja teorii spiskowych”, który robimy we współpracy z Polskim Radiem. Tym razem to podcast wideo, więc wersję “z obrazkiem” znajdziecie tu:
https://www.youtube.com/watch?v=j7ymttFgErc

A jeśli ktoś woli sam dźwięk, to:
https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu

O naszej serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni” już na pewno wiecie. Znajdziecie ją m.in. na Spotify:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac

Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://www.nature.com/articles/d41586-025-02876-1
https://www.bbc.com/news/articles/cx20d4lr67lo
https://improbable.com/the-35th-first-annual-ig-nobel-prize-ceremony/
https://youtu.be/z1cP4xKd_L4

Nagroda z literatury
https://doi.org/10.1038/jid.1953.5
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2249062
https://doi.org/10.1001/archinte.1968.00300090069016
https://doi.org/10.1001/archinte.1974.00320210107015
https://doi.org/10.1111/j.1365-4362.1976.tb00696.x
https://doi.org/10.1001/archinte.1980.00330130075019

Nagroda z psychologii
https://doi.org/10.1016/j.intell.2021.101595

Nagroda z dziedziny żywienia
https://doi.org/10.1111/aje.13100

Nagroda z pediatrii
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1896276/

Nagroda z biologii
https://doi.org/10.1371/journal.pone.0223447

Nagroda z chemii
https://doi.org/10.1177%2F1932296815626726
https://patents.google.com/patent/US9924736B2/en

Nagroda pokojowa
https://doi.org/10.1177/0269881117735687

Nagroda z inżynierii projektowej
https://doi.org/10.1007/978-981-16-2229-8_33

Nagroda z dziedziny lotnictwa
https://doi.org/10.1016/j.beproc.2010.02.006

Nagroda z fizyki
https://doi.org/10.1063/5.0255841

Czy pierwsze zdanie zapisane w języku polskim było faktycznie wypowiedziane po polsku? Dlaczego kaszubski jest uznany za odrębny język, a śląski - nie? I czy “ubrać buty” to faktycznie błąd językowy? 
Pokazujemy, że polszczyzna to tak naprawdę wiele małych języków, a nie monolit.
Gościnią tego odcinka jest Olga Woźniak, językoznawczyni, dziennikarka naukowa i autorka podcastu “Łapacz słów”. Znajdziecie go tu: https://open.spotify.com/show/0c9dfG4yLXCkNPNwg1CvLC

Przy okazji zapraszamy też do posłuchania naszych podcastów z cyklu “Laboratorium zbrodni”, który tworzymy we współpracy z Polskim Radiem. Znajdziecie je na stronie Polskiego Radia, na Spotify i wszędzie tam, gdzie lubicie słuchać podcastów:
https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac 

Jeśli Wam się spodoba, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: 
https://patronite.pl/crazynauka

Jeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki! 😊
https://buycoffee.to/crazynauka 

A tu znajdziecie nasze koszulki 😊
https://kreatorium.com/pl/c/Crazy-Nauka/109  

Przygotowując ten odcinek podcastu, korzystaliśmy m.in. z tych źródeł:
https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_kaszubski 
https://www.national-geographic.pl/historia/jezyk-kaszubski-jest-jedynym-w-polsce-jezykiem-regionalnym/ 
https://wyborcza.pl/7,175991,30855458,choc-milosc-slazakow-do-slaskiego-jest-wielka-to-bez-wsparcia.html 
http://www.poradnikjezykowy.uw.edu.pl/wydania/poradnik_jezykowy.786.2021.07.3-H.Duc-Fajfer.pdf 
https://radaslonskigojynzyka.org/ 
https://protlumaczenia.pl/jezyk-lemkowski-czyli-jeden-z-najczesciej-uzywanych-w-polsce/ 
https://wyborcza.pl/7,175991,31252702,zitaj-w-zondzborku-czy-da-sie-przywrocic-do-zycia-jezyk-mazurski.html
https://opus.us.edu.pl/docstore/download/USLe0aaaf66d0404f1d8fa3465fc4f0a807/Mysliwiec_Slonsko_godka_przasny_folklor_czy_jezyk_regionalny.pdf 
https://svoja.org/ 
https://www.stowarzyszenielemkow.pl/web/lemkowski-alfabet/