De Jortcast

In Davos waren vorige week alle ogen gericht op de internationale elite. Macron paradeerde zelfverzekerd rond met een kek pilotenmontuurtje, Trump bulderde als vanouds richting zijn voormalige Europese bondgenoten en Rutte bewoog met zijn bekende joligheid tussen de groten der aarde, als ware het een doodgewone JOVD-borrel. Toch, zegt prof. dr. Mark van Vugt, doet het er allemaal minder toe dan we denken. Een opvallend geluid van iemand die aan de VU het zogeheten Leadership Lab leidt, maar hij legt graag uit waarom dat niet tegenstrijdig is. Zijn aandacht gaat ditmaal uit naar het peloton dat minzaam achter de koplopers aan fietst. Want wat is een leider zonder volgers? Waarom klinkt ‘volgzaam zijn’ — volgens Van Vugt ten onrechte — als iets dat je beter kunt afleren? En wat zegt de evolutionaire psychologie over wie we volgen, en waarom?

Artikel van Vugt in HP/De Tijd: https://www.hpdetijd.nl/columns-opinie/column/47689/volgers-maken-de-geschiedenis

De Deense professor legt het ons nog één keer uit In het radeloze Nederland varen media en politici de laatste maanden nog maar op één man. In de volksmond schijnt hij ‘die dekselse Deen’ genoemd te worden, bij de Jortcast kennen wij hem als prof. dr. Claes de Vreese. De communicatiedeskundige van de UvA doet onderzoek naar AI en desinformatie, maar is in Nederland inmiddels het geopolitiek orakel over alles wat Groenland raakt. Tussen de media-optredens door wordt hij veelvuldig ontboden naar Den Haag om het aanstaande minderheidskabinet van de nodige adviezen te voorzien, want ook dáár heeft hij als Deen verstand van. Kortom: de ideale gast om de actualiteiten van afgelopen week mee door te nemen. Over Groenland, de uiteenlopende politieke communicatiestijlen in Davos en hoe journalisten en Kamerleden zich moeten opstellen om een minderheidsregering te doen slagen. 

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Gidi Markuszower, die samen met 6 anderen afgelopen week uit de PVV zijn gestapt. Aan tafel is prof. dr. Claes de Vreese (UvA) die afgelopen week ook in Den Haag was om de formerende partijen nog eens te adviseren over een minderheidskabinet. De Vreese is gespecialiseerd in politieke communicatie en weet, als Deen, ook hoe een minderheidskabinet goed kan functioneren. De jonge dr. Sandra Zuiker is gepromoveerd op het fenomeen 'excelleren' (Erasmus Universiteit). En prof. dr. Mark van Vugt (VU), hoogleraar evolutionaire psychologie heeft de volgers van o.a. politieke leiders onderzocht. Waarom klapt iedereen voor Trump, terwijl hij liegt en beledigt? 

In deze nazit ontmoet Star Wars de wetenschap. Wij maken ons hier druk over een eiland dat bedolven ligt onder het ijs (Groenland), maar in de ruimte woedt een veel grotere strijd.  Aangeschoven bij Jort Kelder zijn prof. dr. Ignas Snellen (hoogleraar Observationele Astrofysica aan de Universiteit Leiden en wetenschappelijk directeur van Sterrewacht Leiden) en dr. Tim Sweijs (wetenschappelijk directeur van HCSS). Snellen speurt naar exoplaneten en hoopt vergelijkbare planeten zoals de aarde te vinden met mogelijk leven. Dr. Tim Sweijs heeft meegeschreven aan het boek 'The Oxford Handbook of Space Security' (2024) waarin hij de vraagstukken bespreekt en concepten aandraagt voor de toekomst van ons heelal; van wie is deze ruimte en hoe houden we het militair veilig? Of zweeft er al van alles boven ons hoofd rond dat ons in luttele momenten volledig kan vernietigen? 

Jort Kelder gaat met beiden het gesprek aan over de toekomst van ons heelal, de zoektocht naar buitenaards leven en de strijd om de kolonisatie van andere planeten (waar verschillende landen op dit moment hard mee bezig zijn). Welk effect hebben deze discussiepunten op het wetenschappelijk onderzoek? 

Tussen sciencefiction en wetenschap blijft één vraag hangen: gaan we buitenaards leven ontmoeten? Dat zou al binnen tientallen jaren kunnen gebeuren, meent prof. dr. Ignas Snellen, hoogleraar Observationele Astrofysica aan de Universiteit Leiden en Spinozaprijswinnaar in 2022. Hij onderzoekt exoplaneten ver buiten ons zonnestelsel. Terwijl hij en zijn collega’s naar verre sterrenstelsels turen en proberen te ontdekken of planeten daar tekenen van leven vertonen, groeit boven ons hoofd echter de invloed van miljardairs en militaire organisaties. Snellen is kritisch over de groei van commerciële satellietconstellaties, deals van SpaceX met de Amerikaanse Space Force en de snelle expansie van de ruimte-economie. 

Europa heeft decennialang vertrouwd op de Verenigde Staten als grote beschermheer. Inmiddels lijkt Trump volgens defensiespecialist dr. Tim Sweijs meer op een feodale leenheer. Maar de gebeurtenissen rondom Groenland laten zien dat het bondgenootschap niet vanzelfsprekend is. De onderzoeksdirecteur van het Haags Centrum voor Strategische Studies, en schrijver van boeken zoals ‘Beyond Ukraine - Debating the Future of War’ en ‘De oorlog van morgen’, legt bij Dr Kelder en Co uit dat we ons als Europa moeten ontworstelen van de VS onder leiding van Trump. Wij zijn een satellietstaat geworden en moeten stoppen Trump als een keizer te behandelen. Het is de tijd van een nieuwe wereldorde, maar wie worden nu onze nieuwe bondgenoten?  

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Tweede Kamerlid Nathalie van Berkel (D66) over de verplichting om cash geld te accepteren. Te gast is dr. Tim Sweijs (HCSS) over de toekomst van de NAVO en of we ook zonder de VS kunnen. De jonge dr. Willemijn van den Hout heeft onderzocht hoe huisartsen beter het gesprek in de spreekkamer kunnen openen over obesitas bij patiënten. En hoe speuren we naar buitenaards leven? Met prof. dr. Ignas Snellen (Sterrewacht Leiden) die onderzoek doet naar exoplaneten.  

Nederland stuurt één soldaat naar Groenland om de Denen te steunen. Maar wat heb je aan dit smeltende eiland? Hoe zinvol is het voor Trump om het voor miljarden te kopen als er ook gevaarlijke stoffen vrijkomen bij de opwarming en/of dat het een nog dikkere ijslaag krijgt door de verandering van de AMOC (de stroming van de Atlantische Oceaan)? Te gast is dr. Dieuwertje Kuijpers (onderzoeksjournalist, gespecialiseerd in defensie, lees haar stukken ook hier), dr. Geerten Waling (historicus en kwam toevallig langs) en dr. René van Westen, klimaatwetenschapper aan de UU en gespecialiseerd in de AMOC. Zijn onderzoek over de gevolgen van de verandering van de zeestroom waardoor we in Nederland en de rest van Noord-Europa een nieuwe ijstijd krijgen, mogelijk al over 60 jaar, lees je hier.   

Tot groot genoegen van menig klimaatontkenner werd Nederland deze week eindelijk weer eens gehuld in een witte donsdeken. Diezelfde types zullen vast en zeker smullen van het onderzoek van dr. René van Westen, oceanograaf aan de Universiteit Utrecht. Volgens zijn berekeningen zou Nederland als gevolg van haperende oceaanstromen wel eens te maken kunnen krijgen met een nieuwe ijstijd. Niets opwarming van de aarde dus, zou u denken, maar dit is slechts een deel van zijn conclusie. Krijgt het noordelijk halfrond met het stilvallen van de zogeheten AMOC namelijk te maken met dalende temperaturen, het zuidelijk deel van de wereld wordt dan juist geteisterd door een verzengde hitte. Of dat oprukkende ijs Nederland zal bereiken en wanneer legt Van Westen uit aan Jort Kelder

Met Donald Trump als president van de Verenigde Staten zijn onberekenbare tijden aangebroken. Wie had een ontvoering van Maduro of die serieuze dreiging van de annexatie van Groenland (dat onder bestuur van NAVO-land Denemarken valt) verwacht en dit allemaal in een week tijd? Wat betekent dit voor de toekomst van de NAVO en voor onze internationale rechtsorde? Te gast bij dr Kelder en Co is politicologe en journalist dr. Dieuwertje Kuijpers, die schrijft over veiligheid en defensie. Volgens haar is er een nieuwe wereldorde in de maak en zal Europa moeten reageren. Maar wie moet daar de leiding nemen? Frankrijk, Duitsland of toch het VK? En hoe de onvoorspelbare uitspraken van de Amerikaanse president te interpreteren? Dr. Dieuwertje beantwoordt al uw vragen.