Decide for Impact podcast

Vandaag bespreken we het boek, Intiem verzet van Josep Maria Esquirol.

De ondertitel is: Naar een filosofie van nabijheid

Josep Maria Esquirol Calaf (geboren in 1963 in Mediona) is een Catalaanse filosoof, essayist en hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Barcelona. Hij leidt de Aporia Research Group, die zich bezighoudt met hedendaagse filosofie en in het bijzonder met de relatie tussen filosofie en psychiatrie.

https://en.wikipedia.org/wiki/Josep_Maria_Esquirol_Calaf

La resistència intima. Ensayo de una filosofia de la proximidad

https://www.youtube.com/watch?v=rcxR_l1_I5E (gesprek) - Engelse ondertiteling aanzetten.

Voor mij was het een ingewikkeld boek. Ik had moeite om erdoorheen te komen en heb dan ook niet alles gelezen. Daar zit voor mij ook een soort tweestrijd in, ik denk dat je dit soort boeken niet in één ruk (of in twee weken) moet uit willen lezen. Het heeft ruimte nodig om te herlezen, om te bezinnen en te filosoferen. Tegelijkertijd had ik het boek nooit uitgelezen als we deze deadline niet hadden. Dan was het blijven liggen en had ik veel liever het boek Wachten gelezen van De Wachter. Daar ben ik in begonnen en het leest weg.

Lastig vind ik alle filosofen die hij aanhaalt, quotes uit boeken, en met delen is hij het wel eens en met anderen niet. Het voelt soms zinloos wat hij beschrijft voor mij. Ook de woorden die gebruikt worden zijn voor mij niet altijd bekend of duidelijk.

Inhoudsopgave

De warme maaltijd op tafel (moment)

I Ontwrichting en verzet

II Het niets en de nihilistische ervaring in kaart gebracht

De tuin bewerken (moment)

III Terug naar huis

IV Lofzang op het alledaagse: hoe eenvoudig het leven kan zijn

V Korte medische overpeinzing

VI Zelfzorg zonder narcisme

VII Niet zwichten voor het dogmatische van de actualiteit

Subatomisch zweet (moment)

VIII De oceaan of de woestijn?

IX De essentie van taal als beschutting

X Een metfysica van het verbond

De warme maaltijd op tafel (moment)

Samenleven staat of valt met samen eten. (past in de Mediterane cultuur)

I Ontwrichting en verzet

Bestaan is jezelf vormgeven, en daarmee verzet plegen.

Leven is jezelf ontplooien (tegenpool bij life coaches van verzet) een persoonlijk uniek pad naar het geluk, overbodige sofisterij - middelmatigheid.

Verzet tegen tirannieën is verzet tegen de ontwrichting.

Een goed leven is niet het summum.

II Het niets en de nihilistische ervaring in kaart gebracht

Het nihilisme staat voor een gebrek aan waarden, het besef dat we de betekenis van ons bestaan niet kunnen doorgronden met concepten als doel, eenheid en waarheid. p29

De confrontatie met jezelf: enerzijds sta je oog in oog met het niets, maar anderzijds is het de beste manier om tot rust te komen. p33

De tuin bewerken (moment)

Mooi in het verhaal hoe ze de man ontmoeten die de actualiteit niet volgt. Geen grootgrondbezitter, maar wel genoeg om van te leven met zijn kinderen. Door het werk op het land houden ze drie grote rampen van het lijf, de verveling, de ondeugd en de honger.

Gedachtenloos werken maakt het leven draaglijk. Zingeving is te vinden in nabijheid.

III Terug naar huis

Het huis is een veilige plek om naar terug te keren. De beschutting, de rust die intimiteit biedt. Het gaat om bescherming en gastvrijheid.

De gifteconomie gaat niet uit van groei, maar van volharding en herhaling.

IV Lofzang op het alledaagse: hoe eenvoudig het leven kan zijn

In plaats van steeds op zoek gaan naar het buitengewone, ons verwonderen over de eenvoud om ons heen, en leren het te waarderen.

p60 en 61

Het gemiddelde leven wordt ondergewaardeerd.

Ons bestaan is een verblijf in de nabijheid.

V Korte medische overpeinzing

VI Zelfzorg zonder narcisme

VII Niet zwichten voor het dogmatische van de actualiteit

Subatomisch zweet (moment)

Dit hoofdstuk begreep ik niet.

VIII De oceaan of de woestijn?

IX De essentie van taal als beschutting

X Een metfysica van het verbond

Opvallende lessen uit het boek voor ons:

00:00 intro - een eerste indruk van het boek, het boek leest lastig

08:15 Een reactie is op onze wereld van social media en te veel media. Terug naar de kern, naar minder.

13:05 Samenleven staat of valt met samen eten.

16:10 Leven is je verzetten.

16:35 Onverzettelijk verzet tegen de zelfgenoegzaamheid van de massa.

17:20 Het Nederlandse woord samenleven is de kern van dit verzet. De redzame burger is het tegenovergestelde van samenleven.

18:35 Life coaches die zeggen dat je naar je persoonlijke unieke pad naar geluk moet zoeken, dit is overbodige sofisterij .

19:25 Verzet tegen tirannieën is verzet tegen de ontwrichting.

Het glorificeren van het simpele bestaan door Esquirol.

26:10 Solidariteit neemt de vorm van een huis aan, en ongastvrij is geen huis.

27:30 De gifteconomie gaat niet uit van groei, maar van volharding en herhaling, totdat iedereen een huis en te eten heeft.

28:55 In plaats van op zoek te gaan naar het buitengewone, ons verwonderen over de eenvoud om ons heen en leren waarderen.

30:20 Een dagelijks leven dat rijk genoeg is ligt binnen het bereik van de meeste mensen.

36:50 Nadenken, reflectie, is al een vorm van voor jezelf zorgen.

42:25 Het suikerzoete scepsis van huis-, tuin- en keukenintellectuelen.

49:10 Alleen buiten de actualiteit is leven.

Bronnen die we genoemd hebben

Wij Nihilisten – Hans Schnitzler #boekencast afl 78

Stop chasing happiness – Frank Martela #boekencast afl 133

Infocratie – Byung-Chul Han #boekencast afl 72

Over het verdwijnen van rituelen – Byung-Chul Han #boekencast afl 123

Jaaroverzicht #boekencast 2025

Michel Foucault - Wikipedia

Limitarisme – Ingrid Robeyns #boekencast afl 96

Toxisch reich – Sebastian Klein #boekencast afl 122

Komt een land bij de dokter – Michelle van Tongerloo #boekencast afl 114

Hannah Arendt - Wikipedia

arts Wico Mulder - Praktijk SALUT

Inner Development Goals

Filosofie van de kroeg - Hans Schnitzler

Luister naar deze aflevering

Beluister hier ons gesprek over het boek Intiem verzet

Opmerking: ik heb per ongeluk deze aflevering met de verkeerde microfoon opgenomen die wat verder wegstaat. Mijn excuses daarvoor.

In een halfuur delen wij dit boek met jou. Een halfuur met kennis die je tot je neemt terwijl je wandelt, loopt of rijdt, bijvoorbeeld.

Video van deze aflevering

Bekijk ons gesprek op video https://youtu.be/jdKfi565MGo

https://youtu.be/jdKfi565MGo

Opmerking: ik heb per ongeluk deze aflevering met de verkeerde microfoon opgenomen die wat verder wegstaat. Mijn excuses daarvoor.

In deze aflevering bespreken we het boek Intiem verzet

In deze aflevering van de Ondernemers Boekencast bespreken we Intiem Verzet: Naar een filosofie van nabijheid van Josep Maria Esquirol (hoogleraar filosofie in Barcelona, leider van de Actoria Research Group rond hedendaagse filosofie en de relatie met psychiatrie).

Het boek (Nederlandse vertaling, ca. 185 pagina’s leestekst) hebben we als complex en soms moeilijk toegankelijk ervaren, met veel verwijzingen naar andere filosofen en wisselende leesbaarheid per hoofdstuk en tussenteksten (‘momenten’).

We bespreken de goed leesbare onderdelen o.a. ‘De warme maaltijd op tafel’ en ‘De tuinbewerkers’, maar we vinden passages zoals ‘Het subatomische zweet’ onbegrijpelijk.

De bespreking richt zich op de kernideeën: ‘intiem verzet’ als verzet tegen ontwrichting, egoïsme en de ‘heerschappij van de actualiteit’ (social media, media-overload en een virtuele wereld), door terug te keren naar het nabije en alledaagse: samen eten, het huis als plek van bescherming en gastvrijheid, de tuin/het werk (met verwijzingen naar kloostertradities en ‘ora et labora’), en aandacht voor solidariteit.

We noemen het concept ‘gifteconomie’ als kritiek op groei-logica en als volharding en herhaling ‘tot iedereen een huis en te eten heeft’, en verbinden dit aan fraternité/solidariteit en aan hedendaagse thema’s zoals dakloosheid.

Verder komt ‘lofzang op het alledaagse’ aan bod (verwondering over eenvoud, waarbij eenvoud niet hetzelfde is als banaliteit) en het hoofdstuk ‘zelfzorg zonder narcisme’, waarin reflectie wordt gepresenteerd als zorg voor jezelf zonder egocentrisme.

Tom bespreekt het hoofdstuk over taal als beschutting, met Levinas-citaten over taal als contact en een oprecht ‘gaat het goed met je?’ als vorm van zorg, en contrasteert dat met oppervlakkige ‘hoe gaat het?’-gesprekken en mediapraat.

Het boek eindigt volgens ons met de gedachte dat ‘eenvoudige mensen’ dit al lang wisten en dat filosofische reflectie later aansluit, met verzet als het bewaken van verbinding.

We sluiten af met de oproep de ‘stekker eruit te trekken’ uit actualiteit en routines, en terug te keren naar eenvoud, nabijheid en echte verbinding als basis voor een (her)nieuwde samenleving.

Transcript

Erno Hannink: [00:00:00] Welkom in de nieuwe Ondernemers Boekencast. Vandaag bespreken we het boek Intiem Verzet. Het boek van Josep Maria Esquirol. De ondertitel is Naar een filosofie van nabijheid. Het boekje hebben we gekregen van Ten Haven. Dankjewel daarvoor. Geregeld door Tom. Laat ik eerst even zeggen, Esquirol dat is een cartelaan.

Hij is hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Barcelona. En hij leidt de Actoria Research Group. Die is bezig met hedendaagse filosofie en in het bijzonder de relatie tussen filosofie en psychiatrie. Ik heb wel wat meer met filosofie en technologie, daar heb ik wel een paar keer wat dingen van gehoord en naar geluisterd.

Maar ik moet zeggen, van de combinatie filosofie en psychiatrie nog niet. Het oorspronkelijke boek, de Spaanse versie, is volgens mij vier jaar geleden uitgekomen. En dit is de Nederlandse vertaling daarvan. Het boek is ongeveer 185 pagina's, het leesgedeelte. Het heeft [00:01:00] niet echt een heel uitgebreid notenapp

Today, we are learning from Priscilla Zamora Politis.

Priscilla is a global leadership mentor, speaker, and social entrepreneur working at the intersection of conscious leadership, work and life transitions and community.

With over 15 years of international experience, she has supported leaders, organizations, and networks across Latin America, Europe, and the Middle East to navigate change with clarity, humanity, and inner alignment.

Priscilla is a LinkedIn Top Voice, a UAE Golden Visa holder as a content creator, and now she's creating Beyond Work, a platform exploring new paradigms of leadership, work, and life beyond hustle.

Her work is deeply inspired by community living, the Inner Development Goals (both expressed as being an Emerge Lakefront alumni), and has the belief that meaningful work should expand life — not consume it.

Let's get started...

https://youtu.be/FnCTwt6h9t4

Deze video (short) is een klein stuk uit het gesprek. Voor de gehele audio of video kijk je hieronder.

In this conversation with Priscilla Zamora, I learned:

00:00 Intro -

02:30 Living between three continents.

04:05 Learning in the personal development or spiritual path.

05:40 Developing your life based on the expectations of others.

07:15 At a conference, leave the seat next to you intentionally open for someone who needs to sit next to me, can.

10:00 Worked 10 years and 1 day in the corporate world, then she felt emptiness.

13:00 She decided to take a year off to discover what she wanted to do and took many courses.

16:00 How do you talk with people who know the 'old' you?

21:50 Experiencing closeness and life-changing friendships in the community.

25:40 The fixer mindset as the foundation for entrepreneurship.

33:50 Not scaling up businesses to help more people and have more impact.

38:50 How inner development helps people to work towards a better future.

41:00 Intentionally designing the most beautiful life I can get.

42:50 Bringing the South American perspective to Europe.

43:54 The IDG organisation is working a lot on reflection, theories and the framework. Where is the action?

45:00 The balance between Sweden, South America and Dubai.

46:30 The IDG Summit in 2023 was a very white and European environment.

48:00 We don't see pain in the IDG environment.

52:05 Working on the being in organisations.

54:35 People are longing to talk about spirituality at work.

59:00 Coming to the end of the second liminal phase.

1:00:05 If you are going through a crisis, embrace it with devotion. Look the pain in the eye.

1:09:05 Small is beautiful. Small businesses. Small communities. Small impact.

Navigating Life Transitions with Priscilla Zamora Politis: Conscious Leadership and Inner Development

In episode 487 of the Decide for Impact podcast, Erno Hannink has a compelling conversation with Priscilla Zamora Politis, a global leadership mentor, speaker, and social entrepreneur. Priscilla shares her journey of working at the intersection of conscious leadership, life transitions, and community.

With over 15 years of international experience in supporting leaders across Latin America, Europe, and the Middle East, Priscilla discusses her path from corporate executive roles to becoming a prominent voice in conscious leadership and social entrepreneurship.

Topics include her experiences living in Dubai, the importance of inner development, the challenges and transformations of entrepreneurial life, and how personal crises led her to profound spiritual growth and a commitment to meaningful, impactful work. Priscilla also explores the cultural nuances of leadership and her perspective on the future of work and community living.

00:00 Introduction to Episode 487

00:07 Meet Priscilla Zamora Politis

02:01 Priscilla's Journey to Dubai

04:14 The Impact of Future Human Conference

09:12 Existential Crisis and Career Shift

15:44 Navigating Personal and Professional Transitions

22:02 The Role of Community and Friendship

25:50 Entrepreneurship and Inner Development

33:36 Rethinking Business Growth and Impact

39:28 Embracing Inner Development Goals

40:20 Balancing Profit and Purpose

41:01 Designing an Intentional Life

41:58 Cultural Reflections and Inspirations

44:00 Challenges of Action and Reflection

46:28 Diversity and Inclusion in IDGs

52:12 Personal Practices and Spiritual Growth

57:06 Navigating Life's Challenges with Faith

01:07:28 Global Challenges and Personal Responsibility

01:12:58 Final Thoughts and Gratitude

More about Priscilla Zamora Politis:

https://www.linkedin.com/in/priscillazamora/

Resources we mention:

Emerge Lakefront

MindValley

Future Human conference

Small is beautiful

Zebra entrepreneurs

Video of the conversation with Priscilla Zamora Politis

https://youtu.be/Vn_-c3wLVWQ

Watch the conversation here https://youtu.be/Vn_-c3wLVWQ

Transcript

[00:00:00] Erno Hannink: Hello and welcome to episode 487 in the Decide for Impact podcast. Today you are listening to the conversation with Priscilla Zamora Politis. Priscilla is a global leadership mentor, speaker, and social entrepreneur working at the intersection of conscious leadership work and life transitions and community.

With over 15 years of international experience, she has supported leaders, organizations and networks across Latin America, Europe, and the Middle East to navigate change with clarity, humanity, and inner alignment. Priscilla is a LinkedIn Top voice, a UAE Golden Visa holder as a content creator, and now she's creating Beyond work a platform exploring new paradigms of leaderships work and life beyond hustle.

Her work is deeply inspired by the community living in the inner development goals. Both expresses being an Emerge lakefront alumni and has the belief that meaningful work should expand life, not consume it. My name is Erno Hannink and I share my knowledge, experience, and insights with you. I coach entrepreneurs so they can make decisions that will help them grow their impact.

This was a very inspirational conversation and I was very curious to learn about what you was doing today. Let's get started. Hello and welcome to this new podcast episode. Today I'm talking to Priscilla Zamora. Welcome, Priscilla.

[00:01:41] Priscilla Zamora: Thank you so much for having me.

[00:01:43] Erno Hannink: Yeah, and I'm wondering, 'cause we met on a conversation where we talked about, well the common topic was about, the transition of the.

Systems of inner development goals that the foundation and all the, everything around that. And you explained to me in a later conversation that you are now living in Dubai. How did you get to Dubai? Because you're not coming from Dubai.

[00:02:11] Priscilla Zamora: no. Yeah, I mean, today I'm living between three continents. I do have, I'm originally from Chile, so I have a lot of projects in my family.

My networks are most of them in Latin America still. And on 2025 I find out about this community called Emerge Lakefront, which is very related to the inner development goals. And I stayed there for five months. but I've been related to the IDGs for almost three years when I co-founded with two other friends, the first half in Teale regarding to that, and I've been in Dubai a couple of times before, but it wasn't until January of this year that I came for like a personal development conference.

And I was supposed to be here for a week, which ended up being three months. And it actually ended up, getting a. Residency and, coming to live here and having a base related to, I think that environments that support entrepreneurship in a fast paced environment. I don't think that there's a place in the world today like Dubai and also regarding too many biases that people may have.

There is a lot of personal development, inner work and transformational changes, structural changes happening here to a lot of the conversations. So I love to have that mix. A little bit of Europe, the Middle East and Latin America.

[00:03:33] Erno Hannink: And, you were going there for a self development project. It's probably not a project, but what ignited that?

What started that

[00:03:43] Priscilla Zamora: there? Well, I think that in the personal development slash spiritual path, however, one wants to call it, 'cause for me, are very related. You find different authors, networks, platforms. Experiences and for me, one that helped me a lot in the last, I would say five, seven years has been Mindvalley, which is a platform for personal development, but also has different approaches on business, physical health and mindfulness.

And they had this conference called Future Human in January on 2025. And that was the reason on, I don't know, I think six months before on 2024 when I just read it, I was like, I have to be there. I don't know how I'm gonna get to Dubai and be there in January. But it was like I, I always have this expression of when something pulls you, like you read something and it's like, oh, I have to be there.

That happened to me with Future Human and Little, I know that was going to be like a series of react, a chain reaction on many things that will happen in my life. It was the same how I read about lakefront on LinkedIn. It was the same, like I had to be there. I'm trying to lead my life now that way, like following a little bit of calling intuition, something that is not always intellectual.

we can go a little bit more on that, but, that's how I gotta Dubai and that's how, why I'm here.

[00:05:10] Erno Hannink: Okay, so the title piques my interest, right? So Future Human. What did you learn there?

[00:05:20] Priscilla Zamora: It's been, I think that as many people maybe I developed my life very related to academic achievement, societal expectation....

Vandaag bespreken we het boek, Stop chasing happiness van Frank Martela.

De ondertitel is: A pessimist’s guide to a good life

Frank Martela, PhD, is filosoof en onderzoeker op het gebied van psychologie en werkt als assistent-professor aan de Aalto-universiteit in Finland.

Op YouTube vind je videos van zijn TEDx talks

https://youtu.be/rdKBZbTCVFY?si=zhM7QzWpEUTwwXDd

https://youtu.be/egFuBtCc6Aw?si=fTl-s4iCPkv2x529

https://youtu.be/EqwoOfpM6Ks?si=T6xuuLOJ6r-uLt_B

Stop chasing happiness is van maart 2025

Hij schreef eerder Een prachtig leven (2020) - A wonderful life.

https://www.frankmartela.com/books

Zijn YT kanaal https://www.youtube.com/@frankmartela

Ik vind het een fijn, leuk en interessant boek. Gaandeweg het boek realiseerde ik me hoe stoicijns de Finnen zijn. Ik heb mooi dingen uit boek gehaald die voor mijn gevoel bijdragen aan een goed leven.

Het boek is opgedeeld in blokken:

Kill the ego

Kill the expextations

Start living your own life

Introduction: Are you ready to be born for the third time?

Finland - the land of quiet satisfaction. The art of accepting life (stoicism, Taoism, to Buddhism), while pursuing goals and projects you find valuable.

Physical birth, cultural birth, and now the birth of an individual

Identify goals and values that are truly your own (not from your partner, parents)

Part I Kill the ego

1 Stop caring about your own happiness

You are seeking happiness in the wrong places

To attempt to maximize happiness ironically diminishes it

Exclusive focus on your own happiness makes you selfish and lonely

The tyranny of toxic positivity makes inevitable moments of unhappiness intolerable

2 Stop caring about what others think

3 Stop caring about how you feel

Part II Kill the expectations

4 Stop Caring about your past

5 Stop caring about what happens in the world

6 Stop caring about your future success

7 Intermission: The centre of indifference

The fact that nothing really matters can be highly liberating. p125 Nothing binds you. There is nothing you have to do to make your life worthy. There is no wrong way to spend a life. - Love it. Je hoeft dus ook niemand te veroordelen.

Het verleden kunnen we niet veranderen.

Jouw acties kunnen de toekomst veranderen.

Dus kun je het beste concentreren op een betere toekomst te realiseren. - Meliora (beter)

No single person can alter the course of an overwhelming issue like climate change. But by doing what we can to be a part of the solution, we remain active, energized, and purposeful.

Frankl : What man actually needs is not tensionless state but rather the striving and struggling for a worthwhile goal.

Part III Start living your own life

8 Start caring about yourself

9 Start caring about others

10 Start caring about building a better world

Conclusion: The delicate art of not caring while caring deeply

Life is the best thing that has happened to you, but also the worst. p183

Accept the present and pursue a better future for yourself and for us all.

Playful striving - het gaat niet om competitie maar wel om iets na te streven.

Voor mensen die altijd bezig zijn met competitie wordt het leven een continu project.

187 Epicurus - Stoic 

Mooi moto - Put in the work and dare greatly. Dare to enter the arena and leave your own mark (nalatenschap en goed leven)

When you have found your direction, dare to follow it. You may succeed, you may fail. But even if you fail, you fail while daring greatly. (love it)

It is a miracle that you exist p 192

In the end, there is nothing you have to do. Nothing you have to be. Just be. p193

Opvallende lessen uit het boek voor ons:

00:00 intro - een eerste indruk van het boek

03:40 Tom's eerste indruk van het boek en waarom Tom het boek heeft gekocht.

09:20 De Finnen zijn gelukkig zonder daar echt over te praten.

10:05 De derde geboorte na het lezen van dit boek.

11:25 De verbinding met wat de normen, waarden en denkwijze die we van onze ouders hebben meegekregen, tot het moment dat je het je eigen weg kiest.

13:20 Mensen die zich druk maken over gelukkig zijn, zijn over het algemeen minder gelukkig dan mensen die zich daar niet druk over maken.

15:50 De tirannie van giftige positiviteit, maken de moeilijke momenten onaanvaardbaar.

18:40 Als je middenin in de cultuur zit is het lastig om te zien dat jouw cultuur bijzonder is. Daarvoor moet je eerst in contact komen met een andere cultuur.

20:05 "Wie gelukkig is moet het niet aan anderen laten zien."

21:00 Als je af en toe niet aardig gevonden wordt dan is dat een bewijs dat je de vrijheid uitoefent om jezelf te zijn.

23:10 Aan het einde van je leven spijt van hebt dat je niet het lef hebt gehad om die te zijn die je eigenlijk bent.

26:00 Je wil een distantie ontwikkelen en je gevoelens beschrijven, 'Ik voel dat ik boos ben.'

26:20 Je bent niet je emoties, je hebt emoties.

30:10 Momenten van rust en stoïcijnse oefeningen in het dagelijkse vinden.

32:30 Je verleden kun je alleen veranderen door de acties die je in de toekomst onderneemt.

34:40 Wat is het verleden waar je in de toekomst op terug wil kijken?

36:50 Met al je aandacht in het heden en nu zijn.

38:00 Met het 'het is zoals het is' als basis opnieuw nadenken over welk verschil kan ik dan maken.

42:05 Bij beslissingen maak je niet druk over mogelijk succes in de toekost. Succes kan volgen, en kan ook niet. Leef het leven dat je wilt onafhankelijk van toekomstige verwachtingen.

43:10 Het effect van je realiseren dat niets er toe doet kan heel bevrijdend zijn.

45:50 Er is niets dat je hoeft te doen. Er is geen verkeerde manier om te leven.

46:50 Meliora, beter. Wat kan vandaag doen om iets beter te maken.

48:15 Ken jezelf. Weet wat je leuk vindt, want dan kun je daar aandacht aan geven.

49:35 Hoeveel tijd besteed je aan de mensen die het meest belangrijk zijn in je leven?

51:40 Doe drie kleine aardige dingen op een dag.

53:30 Neem waar je bent als startpunt en kijk om je heen naar kleine dingen die nu moeten worden opgelost.

54:50 Commiteer je aan het proces en niet aan het doel.

57:15 Neem het heft in eigen hand en doe waar je zin hebt.

58:05 Niet geven om het resultaat en tegelijkertijd je er wel druk voor maakt.

58:35 Het feit dat je leeft is een wonder. Maak gebruik van dat wonder.

1:00:05 Put in the work and dare greatly. Enter the arena and dare to leave your own mark.

Bronnen die we genoemd hebben

Pierre Bourdieu - Wikipedia

WEIRD is a backronym that stands for Western, Educated, Industrialized, Rich, and Democratic.

The Courage to Be Disliked - Ichiro Kishimi en Fumitake Koga(boek via Libris - lokale boekhandel)

Aki Kaurismäki - Wikipedia - Finse regisseur

Marcus Aurelius - Wikipedia

Memento mori - Wikipedia

The Subtle Art of Not Giving a F*ck UK - Mark Manson

The Myth of Sisyphus - Albert Camus

Luister naar deze aflevering

Beluister hier ons gesprek over het boek Stop chasing happiness

In een halfuur delen wij dit boek met jou. Een halfuur met kennis die je tot je neemt terwijl je wandelt, loopt of rijdt, bijvoorbeeld.

Video van deze aflevering

Bekijk ons gesprek op video https://youtu.be/9Da3ie_UvjM

https://youtu.be/9Da3ie_UvjM

In deze aflevering bespreken we het boek Stop chasing happiness.

Transcript

Vandaag het gesprek met Sarah Nasrawi.

Sarah Nasrawi (uitgesproken Na-Srauw-i) is 26 jaar, komt uit Amsterdam en is net terug van de klimaattop COP30 in Brazilië. Met een interdisciplinaire achtergrond in klimaat- en milieuwetenschappen en internationale ontwikkelingsstudies zet ze zich al jaren in voor klimaatrechtvaardigheid. Op COP30 rondde ze haar tweejarige mandaat af als VN-jongerenvertegenwoordiger, waarin ze samen met een collega de stem van jongeren uit het Koninkrijk liet horen in de nationale én internationale klimaatpolitiek.

Laten we beginnen…

Wat ik zoal leerde van Sarah:

00:00 intro -

02:15 Als jongerenvertegenwoordiger bij de COP30 in Brazilië.

03:10 Er wordt door politiek chronisch niet naar jongeren geluisterd, of valt dat mee?

05:25 De meningen van jongeren vooral opgehaald bij middelbare scholen en beroepsopleidingen.

07:55 Haar bijbaan naast jongerenvertegenwoordiger was energiefixer.

10:20 Een achtergrond van klimaatrechtvaardigheid, met ervaring in Tanzania namens ActionAid.

11:30 Door de confronterende reis naar Tanzania raakte ze meer geinteresseerd in schade en verlies, een onderwerp binnen de VN klimaat.

13:55 De stem van de Nederlandse jongere bestaat niet.

15:15 Educatie over klimaat is belangrijk voor jongeren, waarbij het vooral gaat over de waarom vraag.

17:00 Actief dwarsbomen van de bewustwording over klimaat.

18:35 De wetenschappelijke informatie over klimaat is wel beschikbaar, maar je moet het wel geloven.

19:50 Veel strenger optreden tegen de onzin die wordt verteld over klimaatverandering.

20:25 Meer transparantie over fossiele lobbyisten rondom de COP.

23:55 Welke belang heeft de medewerker van een bedrijf met een fossiele focus?

24:55 Duizenden jonge mensen gesproken, die ik anders niet zou hebben gesproken.

27:00 Wat drijft haar om zich zo in te zetten voor het klimaat?

28:20 Veel van de vrijwilligers van NJR doen er nog allerlei werkzaamheden naast.

29:10 Ruimte vinden voor jezelf zodat het mentaal gezond blijft.

30:55 De extra gevolgen voor vrouwen rondom klimaatverandering en klimaatrampen.

34:50 Je krijgt veel haatberichten als je je uitspreekt over het klimaat.

36:15 Als je echt iets wil veranderen moet je nationaal de politiek in.

36:55 Het aantal haat berichten tijdens één week van campagne voeren maakt dat ze het spannend vindt om de politiek in te gaan.

37:35 Veel onderwerpen minder politiek maken. Klimaat is bijvoorbeeld niet politiek.

38:30 Ultieme droom is dat klimaat geen 'links' thema meer is.

40:00 Opgegroeid met respect voor anderen, met diversiteit en met kunst, het is vreemd dat we dat links noemen.

40:50 Het is een politieke keuze om een neutraal onderwerp als klimaat, politiek te maken.

42:55 Je vindt elkaar in de waarom vraag. We willen hetzelfde.

44:05 Eigenlijk zou de BBB bij uitstek een klimaatpartij moeten zijn.

45:00 Een positie innemen waar je veel macht kan innemen en die positie delen.

47:55 Investeren in vriendschappen en vasthouden aan de relaties die niet binnen de bubbel zitten.

49:10 Gelijkwaardigheid, dat mensen een waardig leven kunnen hebben. Gelwaardigheid is geen einddoel, maar een proces.

Meer over Sarah Nasrawi:

https://www.linkedin.com/in/sarah-nasrawi-080877119/

Andere bronnen:

Klimaatconferentie van Belém 2025 - Wikipedia - COP31

UN Climate Change Conference - Belém, November 2025

Wat heeft de COP30 VN-klimaatconferentie opgeleverd?

Tommy Blomvliet

Jongerenvertegenwoordiger - Wikipedia -

Jongerenvertegenwoordigers | NJR

Sarah Nasrawi - Nederland Maakt Impact Topconferentie 2023

ActionAid

Climate Justice Summer School (nu de Feminist Climate Academy)

Dr. Katharine Hayhoe: Leading Climate Scientist

Saving Us - Katharine Hayhoe (boek)

Video van het gesprek met Sarah Nasrawi

https://youtu.be/OpMHQ6YRIKw

Kijk hier https://youtu.be/OpMHQ6YRIKw

Vandaag blikken we terug op de boeken die we in 2025 in de boekencast besproken hebben.

In de foto hiernaast staan niet alle boeken een gedeelte heb ik digitaal en enkele boeken heb ik doorgegeven.

Top 3 uit de boekencast:

Dit is fascisme - Rosan Smits

Waarom we politiek niet aan politici kunnen overlaten - Eva Rovers

Geschiedenis voor morgen - Roman Krznaric

Een overzicht van alle boeken die we besproken hebben in 2025

Dit zijn de boeken die we in 2025 hebben besproken:

Geschiedenis voor morgen – Roman Krznaric #boekencast afl 112

Zo moet het niet – Rolf Dobelli #boekencast afl 113

Komt een land bij de dokter – Michelle van Tongerloo #boekencast afl 114

Generatie Angststoornis – Jonathan Haidt #boekencast afl 115

Give and Take -Adam Grant #boekencast afl 116

Gelijkheid Piketty en Sandel #boekencast afl 117

Over Tirannie Snyder en Krug #boekencast afl 118

De Bermudadriehoek van talent – Simon van Teutem #boekencast afl 119

Kleine filosofie van de digitale onthouding – Hans Schnitzler #boekencast afl 120

Over vrijheid – Timothy Snyder #boekencast afl 121

Toxisch reich – Sebastian Klein #boekencast afl 122

Over het verdwijnen van rituelen – Byung-Chul Han #boekencast afl 123

De 4 weken reset – Oliver Burkeman #boekencast afl 124

Het spel van de populist – Bas Erlings #boekencast afl 125

Wir können auch anders – Maja Göpel #boekencast afl 126

Leer denken als Socrates – Donald Robertson #boekencast afl 127

Slow Productivity – Cal Newport #boekencast afl 128

Waarom we politiek niet alleen aan politici kunnen overlaten – Eva Rovers #boekencast afl 129

De democratische markt – Lisa Herzog #boekencast afl 130

Continent van de kwaliteit - Paul Schenderling #boekencast afl 131

Dit is fascisme – Rosan Smits #boekencast afl 132

De beste boeken van 2025 voor ons:

00:00 intro

00:45 Het boek dat ons het minst is bijgebleven.

01:45 Het boek waar Erno de meeste moeite mee had.

04:25 Erno No 7 - Toxisch Reich

06:40 De lakmoesproef, zou ik het boek nog een keer lezen?

08:25 Erno No 6 - Wir können auch anders

09:30 Tom No 5 - Over het verdwijnen van rituelen

10:35 Erno No 5 en Tom No 4 - Komt een land bij de dokter

13:45 Erno No 4 - Geschiedenis voor morgen

15:15 Tom No 3 - het inhoudelijk, intellectueel het beste boek van afgelopen jaar dat we besproken hebben.

19:15 Tom No 2 - Dit is fascisme.

21:00 Erno No 2 - Waarom we politiek niet aan politici kunnen overlaten

26:00 Tom No 1 - Over tirannie

28:10 Erno No 1 - Dit is fascisme

30:10 Tom draait zijn No 1 en No 2 om.

33:05 We hebben meerdere boeken gelezen en besproken die In deze tijd passen wat je als ondernemer en burger kunt doen voor een betere toekomst, door bijvoorbeeld de democratie te beschermen.

34:15 Ondernemers zijn de vonken van verandering - Pieter van Osch

35:00 Wat is de rol van het bedrijfsleven wanneer je richting een autoritair regime gaat?

Update 5 jan 2026:

In een reactie op het bericht over deze top 3 vroeg Sandra Nap welk boek we het meest hoopvol en welk boek we het leukst vonden.

Meest hoopvol: het boek van Eva Rovers - Waarom we politiek niet alleen aan politici kunnen overlatenHet leukst: Geschiedenis van morgen van Roman Krznaric.

Bronnen die we genoemd hebben

Limitarisme – Ingrid Robeyns #boekencast afl 96

Cory Doctorow - Wikipedia

Enshittification - Cory Doctorow

Rotterdam – Arjen van Veelen #boekencast afl 75

Carola Schouten - Wikipedia

BLYM Statement on Police Raids in Westminster Meeting House

Nu is het aan ons – Eva Rovers #boekencast afl 61

Nationaal Burgerberaad Klimaat overhandigt advies aan kabinet en Tweede Kamer

Adviesrapport - Nationaal Burgerberaad Klimaat.pdf

Rapport Wennink - De route naar toekomstige welvaart - Een sterk Nederland in een relevant Europa - het rapport (pdf)

Nazimiljardairs – David de Jong #boekencast afl 66

Walraven van Hall - Erik Schaap

Luister naar deze aflevering

Beluister hier ons overzicht van de boekbesprekingen die we in 2025 publiceerden. Met de top 5 van Tom, en de top 7 van Erno.

In een halfuur delen wij dit boek met jou. Een halfuur met kennis die je tot je neemt terwijl je wandelt, loopt of rijdt, bijvoorbeeld.

Video van deze aflevering

Bekijk ons gesprek op video https://youtu.be/_cxdWzQzTnA

https://youtu.be/_cxdWzQzTnA

Dit is een extra aflevering in de Ondernemers Boekencast, een overzicht van de belangrijkste boeken die we hebben besproken in 2025.

Vandaag bespreken we het boek, Dit is fascisme van Rosan Smits.

Rosan Smits is adjunct Hoofdredacteur van de Correspondent.

Rosan is politicoloog, deed onderzoek naar radicalisering en geweld in oorlogsgebieden. Ze gaf leiding aan de Conflict Research Unit bij Clinendael.

Dit boek is onderdeel van de serie Vonkjes.

Wat het boek goed laat zien is hoe fascisme op veel plekken in de wereld al de normaal is. Ze laat de belangrijkste voorbeelden zien die we veel tegen komen in de VS, in Europa en in Nederland en laat je zien waar en hoe het fascisme doordringt. Smits gaf me het gevoel dat het in Nederland niet zo snel gaat als in de VS en Hongarije bijvoorbeeld, en tegelijk schrok ik van de internationale netwerken en denktanks waar ze over schrijft.

Het voordeel van de vonkjes, ook nu weer, is dat je in 180 pagina’s weet hoe je fascisme herkent, het ondermijnen van de democratie ziet voor wat het is, de rol van extreem rijke mensen ziet en wat je er als burger tegen te doen hebt. Ze komt tot de kern in drie delen zoals het draaiboek dat we eerder zagen in het boek van Over tirannie, met wat er in de VS gebeurt, in Europa en in Nederland en hoe we het stoppen.

Het is interessant, maar ook angstaanjagend. Het heeft mij bewuster gemaakt van dingen die ik las om ze te zien als fascisme, de afbraak van de democratie. Zoals in Nederland het wegbezuinigen van onderzoekende programma’s als Tegenlicht en Zomergasten. 

Inhoud

Inleiding: het fascisme is terug

Deel 1 Dit is fascisme

1 Het draaiboek van het fascisme

Deel 2 Het fascisme van vandaag

2 Het fascistische regime-Trump

3 Fascisime in hedendaags Europa

4 Hoe Geert Wilders uit het draaiboek van het fascisme put

Deel 3 Een dam tegen het fascisme

5 Samen tegen fascisme

6 Het fundament: strijdbare politiek

7 De beschermlaag: weerbare journalistiek

8 De barrière: een solidaire samenleving

Inleiding: het fascisme is terug

We hebben het al vaker gehad over hoe veel eenvoudiger de nazis het nu zouden hebben met social media. De inleiding laat zien dat dit nu gebeurt. Facisme is er in veel meer vormen dan alleen de nazis tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Wie tijdig waarschuwt, wordt gezien als alarmist. Maar als de dreiging onmiskenbaar is, is het te laat. p10

Benoemen, begrijpen en bestrijden - zie ook Over tirannie van Snyder.

Niet iedere facist is een alleenheerser (zoals Hitler). Het is geen eenduidige ideologie, het is een politieke strategie.

Ze ziet het als haar rol dat zoveel mogelijk mensen begrijpen: dit is facisme. Dit boek en haar berichten hierover dragen daar zeker aan bij.

Deel 1 Dit is fascisme

1 Het draaiboek van het fascisme

Het draaiboek hadden we ook gezien in het boek Het spel van de populist. Hier beschrijft Smits de vijf stadia van het facisme:

Ontstaan: de voedingsbodem wordt gelegd in de maatschappij, aanleiding een crisis of onvrede

Organisatie: een fascistische partij of beweging vormt zich rond een leider

Machtsverwerving: de beweging krijgt toegang tot de politieke macht, (democratisch) via verkiezingen

Machtsuitoefening: politieke macht groeit uit tot regeringsmacht; de beweging probeert de controlerende macht uit te schakelen en grondrechten af te breken.

Radicalisering of verval: het regime radicaliseert verder of verliest richting en brokkelt af.

Tien instrumenten voor mobilisering van het volk

Mythisch verleden

Propaganda

Anti-intellectueel

Alternatieve waarheid

Hiërarchie

Slachtoffer van het complot (dolkstootlegende)

gendernormativiteit (de natuurlijke orde)

Arbeidsideaal (hardwerkende burgers en luie profiteurs)

Kloof tussen stad en platteland

Wapens van de rechtstaat (gebruikt recht om tegenstanders te vernietigen en staan zelf boven de wet)

Hedendaags facisme herkennen

Deel 2 Het fascisme van vandaag

2 Het fascistische regime-Trump

De hoeveelheid leugens die Trump verspreid is enorm, de media word ermee overspoelt. Mede via Twitter en zijn eigen social media platform. Alles wat Trump doet past in het draaiboek van facisme.

p52 wie zijn land redt, kan de wet niet overtreden.

De grote leuge toe hij de vorige verkiezingen verloor en beweerde dat het een gestolen winst was. Ze hadden hem kunnen uitsluiten van de volgende verkiezingen na het veroorzaken van deze bestorming.

Rechters worden aangevallen en omzeilt.

De Amerikaanse bevolging beweegt, september de No Kings Dat, de grootste landelijke protest in de geschiedenis van de VS.

Maar verzet tegen Trump is niet meer zonder risico en reikt tot in Europa.

3 Fascisime in hedendaags Europa

4 Hoe Geert Wilders uit het draaiboek van het fascisme put

Deel 3 Een dam tegen het fascisme

5 Samen tegen fascisme

6 Het fundament: strijdbare politiek

7 De beschermlaag: weerbare journalistiek

8 De barrière: een solidaire samenleving

Opvallende lessen uit het boek voor ons:

00:00 intro - een eerste indruk van het boek

04:50 De vergelijk met het boek Over tirannie van Timothy Snyder

07:15 Het effect van ons social media gebruik op onze vrije beweging. De fascisime machine draait al.

08:10 Benoemen, begrijpen en bestrijden.

09:40 Fascisme is een politieke strategie om alleenheerschappij te verwerven, door met steun van de massa, de democratische rechtstaat van binnenuit kapot te maken.

12:40 Het is gebeurt, dus het kan weer gebeuren.

16:00 Een mooie toevoeging zou een matrix kunnen zijn om per land te laten zien hoe ver ze zijn in het draaiboek.

17:15 De tien instrumenten voor mobilisering van het volk.

19:20 Waarom staan we toe dat de fascisten het draaiboek kunnen volgen zonder dat ze worden afgeremd of gestraft?

22:45 Trump verspreid zoveel leugens dat het niet bij te houden is.

24:35 Trump volgt het fascisme draaiboek en gebruikt social media voor de verspreiding.

27:20 De tech broeders die de fascisten ondersteunen met onrechtmatige acties en middelen om zo nog meer macht te krijgen.

29:45 Als je de grote leugen de wereld in brengt en blijft herhalen dan blijft een kern hangen bij de mensen.

31:20 Het gebruik van Amerikaanse software binnen de overheid is een drama.

32:25 Verschil in handelen door de minister bij overname door een bedrijf uit de VS of een bedrijf uit China.

34:15 Waarom zijn de fascistische allemaal anti-Europees?

35:50 De dreiging voor de VS komt nu ook uit Europa waardoor ze nu werken aan het destabiliseren van de lidstaten. met The Great Reset.

42:10 De rol van Rutte in het openzetten van de deuren voor de VVD om te regeren met de PVV.

44:20 De beïnvloeding van het debat in de tweede kamer door de voorzitter Martin Bosma (PVV).

45:50 De rol van de burger tegen het fascisme. Wat kan ik doen? In plaats van de rol van de politiek.

47:50 Een matrix bij het draaiboek met data erbij van de stappen die al gezet zijn in Nederland.

50:20 De realiteit waar we staan in het draaiboek van het fascisme in Nederland.

51:00 Burgers die het heft in eigen handen nemen, met grenscontrole, op het domein van de staat. Opruiing door de fascist Wilders.

53:00 Hoe kan een partij met één leider, zonder leden, juridisch aan de Nederlandse verkiezingen meedoen?

Bronnen die we genoemd hebben

Over Tirannie - Snyder en Krug #boekencast afl 118

Is dit een mens - Primo Levi

How Fascism Works - Jason Stanley

June 2025 No Kings protests - Wikipedia op 18 oktober 2025

Kamer slaat alarm over mogelijke Amerikaanse overname van DigiD-partner Solvinity

Karremans zoekt uitweg in crisis met China over Nexperia

Het spel van de populist – Bas Erlings #boekencast afl 125

Sarah de Lange - Wikipedia

Vernielingen bij D66-kantoor in Den Haag - NOS

Nazimiljardairs – David de Jong #boekencast afl 66

Luister naar deze aflevering

Beluister hier ons gesprek over het boek Dit is fascisme. Een ijzersterk boek waarmee je in korte tijd leert wat het draaiboek is voor fascisme en hoe ver we in Nederland al zijn gezonken in het fascistische moeras.

In een halfuur delen wij dit boek met jou. Een halfuur met kennis die je tot je neemt terwijl je wandelt, loopt of rijdt, bijvoorbeeld.

Video van deze aflevering

Bekijk ons gesprek op video https://youtu.be/7_yovPlHTR0.

https://youtu.be/7_yovPlHTR0

In deze aflevering bespreken we het boek Dit is fascisme . Volg Rosan Smits op LinkedIn. Een belangrijk boek om te lezen. Het geeft duiding en laat je zien hoe ver de VS, landen in Europa en Nederland op de fascisme ladder staan. Een duidelijke matrix per land met data er bij van de acties bij de stappen uit het handboek zou het nog duidelijker hebben gemaakt en de lezer de volgende stap sneller laten herkennen. Persoonlijk zou ik het fijn vinden als de acties die ik als individu, als burger, kan ondernemen scherper naar voren komen. Nu heb ik het gevoel dat ik de eerste acties kan afschuiven op de politiek en de media. Lees dit boek en leer fascisme herkennen in het nieuws.

Transcript

Vandaag het gesprek met Musetta van Wetsingh.

Musetta van Wetsingh, mens, maatschappelijk ondernemer en initiatiefnemer van GOED, een burgerbeweging die de energietransitie ziet als middel om armoede en kansenongelijkheid tegen te gaan. Ze denkt in systemen en menselijke dynamieken en handelt vanuit verbinding met zichzelf en anderen.

Laten we beginnen…

Wat ik zoal leerde van Musetta:

00:00 intro -

01:50 Robin Doet, is een maatschappelijke onderneming

02:35 Daarmee staat ze aan de maatschappelijke kant van de energietransitie.

03:35 Een verschuiving van Big Oil naar Big Green.

04:20 Wat ook kan is van Big Oil naar Common Green gaan, waarbij de energie weer van ons allen wordt.

06:05 De ruimte vraag van zonnepanelen in Nederland opgelost.

06:55 We gaan naar een energiesysteem waarbij het ingewikkelder is om het in balans te houden.

10:35 We zitten nog steeds in de industriële revolutie, die is nooit gestopt. Energietransitie is de volgende fase.

12:00 De energietransitie als middel om maatschappelijke verandering en menselijke verbinding weer tot stand te brengen. Telkens kijken wat is het middel en wat is het doel.

13:35 Nalatenschap is het doel van de mens.

14:35 Wat hebben mijn voorouders neergelegd en wat vind ik daarvan.

16:05 De aarde redt zich wel als wij er niet meer zijn.

17:05 De reis naar IJsland die liet zien wat ze wel kan doen.

18:50 Mensen om je heen klaarmaken om vanuit zichzelf te handelen.

20:35 Emotie gebruiken als middel om beslissingen te nemen.

21:30 Je emoties doorvoelen en erkennen.

23:10 Gezien en gehoord worden door in de politiek actief te worden.

24:35 Als we nu de klimaatcrisis niet aanpakken, dan hoeven we niets meer te doen op wonen en sociaal.

28:15 Wij in Nederland gaan diegene zijn die moeten migreren.

31:25 We houden ons zelf voor de gek, want we weten al lang hoe we CO2 uitstoot moeten stoppen.

33:55 Wat wij missen een overheid als hoeder van ons als burgers. Ze zijn slavendrijvers.

34:15 Het kapitalistische systeem draait vooral op om zichzelf in leven te blijven houden en daar moeten we mee breken.

36:45 In burgerinitiatieven worden alle krachten van mensen op een hoop gegooid, die menselijkheid, daar kunnen we iets mee.

38:05 Ze ziet dat er in de samenleving iets veranderd en dat geeft hoop.

41:40 Een mens in verbinding met anderen om voor elkaar te zorgen, in verschillende rollen.

44:50 Fast fashion in kinderkleding, als het kind er is uitgegroeid dan gooi ik het weg.

48:00 Waar voel je je bestaansrecht?

51:25 Het bestaansrecht wat mensen in het huidige systeem meekrijgen is, je moet presteren of je moet je aanpassen.

53:40 De zeven basisbehoeften uit de schematherapie.

54:10 Neem deel in de burgerbeweging Cooperatie GOED (Groen Opwekken en Delen), zodat je een bijdrage kan leveren aan de energietransitie.

55:20 Een kantelpunt voor wind op zee.

57:25 We hadden de energietransitie nooit aan de markt over moeten laten. Alle winsten zijn afgeroomd.

Meer over Musetta van Wetsingh:

https://www.linkedin.com/in/musettavanwetsingh/

https://www.robindoet.org/ons-team/

https://www.cooperatiegoed.nl

Andere bronnen:

Zo werd de energietransitie gebruikt om klimaatbeleid te saboteren | VPRO Tegenlicht - gesprek met Franse historicus Jean-Baptiste Fressoz.

Paradox van Jevons - Wikipedia - de stelling dat technologische vooruitgang die de doelmatigheid verhoogt, waarmee een productiefactor wordt gebruikt, er toe neigt de mate van consumptie van die factor te laten stijgen in plaats van te laten afnemen. Het is het extreme geval van het rebound-effect.

Inner Development Goals - IDGs

Als de dijken breken - Wikipedia (serie van VRT)

I am Scared for Ireland… - Hank Green over het vertragen van de AMOC

Steward owned bedrijven - luister het gesprek met Gijsbert van We Are Stewards

Basisbehoeften uit de schematherapie.

Video van het gesprek met Musetta van Wetsingh

https://youtu.be/iJYuO64_jfo

Kijk hier https://youtu.be/iJYuO64_jfo

Vandaag bespreken we het boek Continent van de kwaliteit van Paul Schenderling.

Subtitel: Hoe Europa een eigen economische koers kan varen

Ik vind het een steengoed boek dat past in deze tijd, waar iedere ondernemer waardevolle inzichten kan uithalen over hoe ze bijdragen aan een betere toekomst van zichzelf, hun omgeving en de planeet. Het lastige is dat het boek te dik is voor 90% van de ondernemers om op te pakken. Een boek met een hoopvolle boodschap en suggesties voor wat je kunt doen. Met een reële actuele analyse van wat op dit moment het probleem is voor Europa en de bedrijven, de mensen en de planeet.

Het lijkt me goed om hier een geillustreerde versie van te maken met de kern, zoals de doeleinden van het leven, de vier grote spelveranderaars, de vier industriële investeringen en de vijf grote impactfactoren om te komen tot een overzicht van de kwaliteiten die een nieuwe economie kan leveren en de strategische stappen naar het continent van kwaliteit. Om af te sluiten met een overzicht van wat ondernemers en burgers kunnen doen en wat dat oplevert.

Het verhaal dat we voorbij de groei moeten komen levert voor veel mensen weerstand op, omdat ze denken dat ze iets verliezen. Een verhaal waarin we naar een kwaliteit van leven gaan is hoopvol en geeft mij energie, je krijgt iets beters.

Het boek kreeg ik van Paul en Tom kreeg het van Bot Uitgevers.

Het boek bestaat uit 4 delen:

I Onze economie dient onze doelen niet meer

II De vier grote spelveranderaars die onze toekomst mede zullen bepalen

III Een hoopvolle realistische visie voor de toekomst van Europa

IV Sufficiëntie, de nieuwe maatstaf voor het succes van bedrijven.

V Handvatten om de nieuwe economie dichterbij te brengen

Inleiding

In het kort de bedreigingen waarmee Europa te maken heeft, de druk vanuit Rusland met de oorlog. De opkomst van radicaal rechts die de democratie aanvalt. De import van spullen uit China waarmee we de productie in Europa zelf onder druk zetten, en daarmee de toekomst van het mkb. Dan de mondiale druk op de ecologische grenzen van de planeet die de natuur (en daarmee de mens) in de problemen brengt.

Verder schetst Paul een beeld van de kwaliteiten van Europa, wat maakt dit continent anders en wat is dat Europese levensgevoel. 

Dan volgt een utileg over de oorzaak waarom de economie in Europa de verkeerde kant op gaat de rol van het kapitaal, de economie boven alles een focus op efficientie waarbij de opbrengsten vloeit naar de grote bedrijven en de rijken en de lasten voor d regio en de rest van de mensen.

Dan laat Paul voorbeelden zijn van de het verborgen potentieel van de nieuw economie zoals goed werk, verbetering kwaliteit producten en diensten, meer gelijkheid, duurzaam ondernemerschap en geluk. Dit is een mooi vooruitzicht om verder te lezen.

I Onze economie dient onze doelen niet meer

Interessant hoofdstuk over welke doelen de economie dient met een mooi overzicht op p60 in een tabel.

De kern is vrijheid, vrede, rechtvaardigheid, naastenliefde en dat levert kwaliteit van leven op (bloei).

Op p64 heeft hij een overzicht van de zeven zekerheden van goed werk. Een goed overzicht over wat je zoekt in werk.

De opkomst van het neoliberialisme, wat mensen ook stemmen in de afgelopen veertig jaar, het neoliberale economische beleid blijft.

p80 Ondemocratisch liberalisme - het boek van Lisa Herzog.

Het belangrijkste verzetswapen: een krachtig contrarratief.

De race naar de bodem doordat we overspoelt worden door goedkope producten omdat de bedrijven in China worden gesteunt door de staat, er veel minder regels zijn en daardoor de mens en de natuur kunnen worden uitgeperst. Daarnaast wordt steeds meer marketing gebruikt. Met het handelsblok tussen de VS en China, terwijl de productie doordraait om de groei van de economie te waarborgen, moeten de producten ergens naar toe, Europa want de regels aan de grens zijn door de mondiale handel die mede door de Duitse grote bedrijven is ondersteund.

II De vier grote spelveranderaars die onze toekomst mede zullen bepalen

De vier grote spelveranderaars van onze tijd:

De strijd om digitale monopolies of anti-monopolies

De strijd om het toekomstige concurrentievermogen

De strijd om internationale economische en politiek orde

De strijd om een leefbare toekomst op deze planeet

(De strijd om de toekomst van de democratie) -

De rol van monopolisten grond - schaars maken. Kennis van de complexe waardeketens. 

Dit verschuift nu naar de eigenaren van de cloud en data. AI geeft veel macht, veel hoeveelheden data opslaan en inzichten uit halen, die je weer kunt gebruiken om mensen te beinvloeden.

De gevolgen van AI op de economie lijkt vooral een efficiency verhaal. Als je bovengemiddeld goede antwoorden wil krijgen op onze vragen dan is de samenwerking tussen de mens en AI belangrijk. Voor de EU is het belangrijk om zelf AI omgeving te bouwen en beheren zodat we niet opnieuw afhankelijk worden van de VS of China.

Interessant punt over de Duitse exportstrategie, grote bedrijven die lage kwaliteit import vanuit China toestaan in ruil voor hoge kwaliteit producten export naar China. Dit verandert nu China zelf steeds meer hoge kwaliteit producten bouwt en ook exporteert en zo de Europese markt uithollen.

De vier industriele investeringen

investeringen in kennis (te weinig durfkapitaal in EU)

investeringen in vergroening

versterking van de defensie

investeringen in eigen energie

Het ziet er naar uit dat er niet een nieuwe mondiale macht ontstaat, maar verschillende machtsblokken denk aan VS, China, de EU, Rusland en India. (pentarchie)

De grote vijf impactfactoren (verantwoordelijk voor het overschreiden van de negen essentiële ecosystemen:

Uitstoot van broeikasgassen: netto nul in 2050

Materiaalverbruik: volledig circulair in 2050

Watergebruik: zoetwaterverbruik met meer dan 25% verminderd in 2030

Landgebruik: voor menselijke consumptie gehalveerd in 2050

Emissies vna toxische stoffen: vervangbare zeer zorgwekkende stoffen in 2050 uitgefasseer en niet-vervangbare zeer zorgwekkende stoffen sterk gereduceerd.

p160

Nuchtere constateringen, nieuw economisch realisme: p166

door de vergrijzing de toekomstige economische groei in Europa tegenvalt;

hogere publieke en private kosen als gevolg van de vier industriële investeringen;

structurele negatieve economische impact van de mondiale milieucrisis.

Positief effect: samenwerking tussen mensen en AI-systemen kan productiviteit verbeteren.

Spelmakers van de toekomste: internationale machtsblokken, bedrijven en regio's (burgerbewegingen, netwerken van bedrijven en decentrale overheden). p169

III Een hoopvolle realistische visie voor de toekomst van Europa

Keuzes maken met kwaliteit als kompas.

de kwaliteiten die de economie kan leveren: p 179

kwalitatief betere producten met lange levensduur verhoogt tastbare welvaart;

deze betere producten zorgen beter voor de aarde en toekomstige generaties

burgers met laag inkomen kwaliteitsdivident geven

vragen om betere productieprocessen - dus innovatie

welvaartswinst (te gebruiken voor de industriele investeringen)

breed gevoel van zekerheid

Europese waarden verdedigen op het mondiale speelveld

strategische stappen naar dat continent van de kwaliteit: p182

verdediging Europese waarden en kwaliteitsnormen op mondiaal economisch speelveld

vloer en plafond van economie reperareren - goed werk en productie en consumptie binnen de draagkracht van de planeet brengen

digitale soevereiniteit opbouwen

structurele oplossing voor financieren vier industriele investeringen

Ruimte scheppen voor regionale, veerkrachtige gemeenschapseconomieen

Quota voor de grote vijf impactfactoren

serieus werk maken van digitale dekolonisering. Eignaarschap van data.

met belastingen en de vorige stappen het geld vinden voor de industriele investeringen

Sterke regio’s maken binnen Europa. Wat is uniek van de regio en hoe kun je dat uitbouwen en delen? Zoal de Achterhoek een bijzondere positie innemen.

IV Sufficiëntie, de nieuwe maatstaf voor het succes van bedrijven.

ik vind dit een lastige term om te delen met anderen.

Relaties bouwen in de keten, niet zoals nu met allemaal anonieme leveranciers waarvan onduidelijk is wat ze precies doen en hoe.

Prijsstrategie, eerlijke prijzen en absolute schaarste

Voor bedrijven: De goede dingen doen, de dingen goed doen en geen kwaad doen.

Sufficientie: het verhaal van de Fairphone (van Abel) p249. Sturen op efficientie is inefficient - absolute schaarste

Kwaliteitsdiensten die bedrijven kunnen leveren: p 272

kwalitatief hoogwaardige diensten die voorzien in de noden van mensen (niet nut)

kwalitatief goed werk en florerende bedrijfsgemeenschappen

creeren nieuwe natuur

Netto positieve bijdragen die bedrijven kunnen leveren:

een netto positieve bijdrage bij de inzet van natuurlijk hulpbronnen in de keten

een netto positieve bijdrage aan wederkerige relaties in de waardeketen

netto positiefe bijdrage aan de continuiteit van de waardeketen

Verliezen van absolute schaarse middelen die bedrijven kunnen vermijden

minimaal verlies van niet-hernieuwbare hulpbronnen

minimaal verlies van ongerepte natuur

minimaal verlies van eigen vrije tijd van mensen

De grootste menselijke nood is nodig zijn p276

Jaarlijkse budgetten voor bedrijven op de grote vijf impactfactoren p285

sufficientie meetbaar maken (IIRF)

V Handvatten om de nieuwe economie dichterbij te brengen

Nieuwe economie dichterbij brengen:

van onderop bij betrokken burgers en ondernemers

innovatieve bedrijvennetwerken (united economy - Heidi Leenaarts)

samenwerking tussen burgers en bedrijven

De economie democratischer maken (boek Lisa Herzog) met oa. belastingherziening p349

aparte rechtsvormen (ander belastingtarief en herkenbaar),...

Vandaag het gesprek met Simone Blüm.

Simone is oprichter van Stoicisters, een platform dat stoïcijnse wijsheid praktisch maakt voor het dagelijks leven van moderne vrouwen.

Ze laat zien hoe je met die eeuwenoude principes rust, kracht en helderheid vindt in de drukte van alledag. En wat het betekent om goed te leven én een goed mens te zijn.

Met Stoicisters bouwt ze bovendien aan een community waar vrouwen elkaar ontmoeten, inspireren en aanmoedigen om stoïcijns te leven.

Laten we beginnen…

Wat ik zoal leerde van Simone:

00:00 intro -

02:05 De afbeeldingen van filosofen uit de klassieke oudheid creëren een masculine beeld van iets dat kosmopolitisch is, filosofie.

05:25 Meer vrouwen bekend maken met het stoïcisme en er ook een vrouwelijk gezicht aan te geven.

07:05 Enkele boeken die een breder perspectief op stoïcisme hebben.

09:30 Ze heeft veel steun aan de deugden uit het stoïcisme, zelfbeheersing, rechtvaardigheid, moed, wijsheid en broederschap (sisterhood).

11:20 Filosofie was vroeger veel meer verbonden met het dagelijks leven, om je te helpen een goed leven te leiden.

12:55 Een praktische vertaling van de filosofie en stoïcisme, zodat meer mensen er mee bekend worden.

13:50 Een netwerk van vrouwen die gebruik maken van elkaars wijsheid en ervaringen.

16:00 Jezelf weerbaar maken tegen het perfecte plaatjes van sociale media.

18:50 Emoties en gevoel zijn oordelen en dat doe je met je rede.

21:20 Het verschil tussen eenvoud en gemak.

23:35 Gebruik technologie op een stoïcijnse manier.

25:40 Er is vast iemand die me kan vertellen wat ik moet doen. Hoe krijg ik mijn leven weer op de rit en uit de chaos?

27:20 Het is minder druk in mijn hoofd en ik kan betere keuzes maken.

28:35 Gelukkig zijn met minder waardoor er minder druk op het inkomen zit.

30:10 De beloning zit vooral in de impact.

33:20 Een positieve impact maken op iemand anders' leven is een onderdeel van stoïcijns zijn. Het leven van een goed leven.

36:30 Het alternatief voor het mannelijke, krachtige stoïcisme de Stoicisters.

37:25 Een onderscheid maken met wie je werkt, bijvoorbeeld alleen met vrouwen. Met een het voorbeeld van Deja Foxx en waarom Erno voor de podcast alleen vrouwelijke leiders uitnodigt.

39:45 Als je je buitengesloten voelt door een bepaalde netwerk, waar ben je dan bang voor, wat zit er achter?

43:40 Elementen uit het stoïcisme misbruikt worden in de sfeer van de macho man voor de eigen agenda.

46:15 Marcus Aurelius als het voorbeeld hoe een leider moet zijn, medemenselijk en onzeker.

48:05 Meer kijken naar de overeenkomsten en wat je van de ander kunt leren, in plaats van de verschillen zoeken en je daar tegen afzetten.

48:15 Richt je op de dingen die binnen je macht liggen en accepteer de dingen die niet binnen je macht liggen.

49:20 Wees het tegenovergestelde van de persoon waar je van denkt die het niet goed doen.

54:00 Het meest lastige is nee zeggen tegen de dingen die je leuk vindt, en vooral als je ervoor gevraagd wordt.

56:50 Houvast aan de deugden bij lastige keuzes, zoals moed.

1:00:35 De maatschappij beter kunnen maken wanneer we de definitie van 'werk' veranderen. Dat dit niet hoeft te gaan over inkomen.

Meer over Simone Blüm:

https://www.linkedin.com/in/simone-bl%C3%BCm-b5391928/ 

https://stoicisters.substack.com

Andere bronnen:

Leer denken als Socrates – Donald Robertson #boekencast afl 127

A Guide to the Good Life - William B Irvine

Stoïcijnse levenskunst - Miriam van Reijen

Boeken van Brandon Sanderson

Ryan Holiday (website) Wikipedia

Going Viral Taught Me the Internet Is Broken — but Fixable | Deja Foxx | TED - uit de video, internet for girls (sisterhood):

GenZ Girl Gang, "an Instagram community determined to redefine sisterhood for a new generation"

Search Engine Lore

Archive of Our Own - Wikipedia

Manifesto - Sunroom - Where women & non-binary creators get paid to exist

Diem | Social Search Engine

Het beest dat ongelijkheid stimuleert – Xaviera Ringeling

Inner Development Goals (IDG)

IDG Global Practitioners Network (GPN)

Video van het gesprek met Simone Blüm

https://youtu.be/5QP2bGxH5Eg

Kijk hier https://youtu.be/5QP2bGxH5Eg

Vandaag het gesprek met Monique Bolung.

Monique is transcultureel systemisch coach en opleider met meer dan dertig jaar ervaring.

Ze was directeur van SchoolvoorCoaching, oprichter van Breinkorf, een bureau voor teamcoaching, en werkt nu vanuit Golden Blues.

Bescheiden als een Indische, plat Amsterdams als het moet — Monique draait niet om de waarheid heen.

Ze begeleidt mensen die willen leven met alles wat ze zijn: kracht, kwetsbaarheid, verlies en verlangen.

Haar werk raakt thema’s als macht en onmacht, verzoening en thuiskomen in ontheemding.

Laten we beginnen…

Wat ik zoal leerde van Monique:

00:00 intro -

02:40 Het was vooral hard werken en ze kwam tot de realisatie dat dit niet was wat ze nu moest doen.

003:55 Op je 69e 'systemic dans and movement' gaan geven.

04:45 We hebben in deze tijd (met Ai) geen behoefte aan nog meer slimmere mensen, maar aan mensen die kunnen doorvoelen en doorgronden.

08:25 Kun je je legacy doorgeven?

12:40 Haar levensenergie is toegenomen, toen ze zich bewust realiseerde dat haar leven eindig is.

16:30 Ze heeft een aantal succesvolle bedrijven gehad, en dat gaf veel werk, succes, geld, maar ook een gevoel van leegte.

17:35 Een voorbeeld hoe je op een lollige manier oud kunt worden.

18:30 Voornemen om oud, stout en fout te zijn op haar leeftijd.

20:05 De komende jaren zal ze veel verlies lijden.

25:05 Ze is statenloos opgegroeid en kreeg op haar zestiende de Nederlandse nationaliteit om te gaan studeren.

34:25 Neem je leven zoals het komt, en leef het zoals je bent, en niet zoals je moet zijn. - haar legacy

36:45 Het verschil tussen onderwijs/opleiden en ontwikkelen.

38:55 We hebben vooral iets te ontwikkelen op de emotionele en sociale kant in deze tijd met de ontwikkeling van de Ai, en minder op de intellectuele kant.

40:40 Iedereen ziet dat dit niet goed gaat, maar we wachten tot de wal het schip keert.

41:35 Ondernemers hebben een soort leeftijdsgrens, die komt na de groei- en succesverslaving.

44:40 De maximalisatie van welzijn in plaats van winst.

48:15 'F*ck you' ongelukkige jeugd ik doe mijn eigen ding.

49:10 In voldoende mate je slachtofferschap en in voldoende mate je daderschap nemen.

51:20 Ze kon niet zeggen, 'Ik ben kwetsbaar.'

52:40 Ondernemers en managers in de top laag van de organisatie hebben vaak iets van, ik heb misschien geen makkelijke start gehad, maar ik trek me er niets van aan en gaan dan in de overdrive en zijn daar succesvol in.

54:50 Het leven kunnen nemen, en blij zijn met wat het leven je geeft.

56:15 Hoe lang heeft het familiesysteem voeten aan de grond in de regio? Hoeveel stabiliteit zit er in je dna?

58:40 De bijdrage die ze levert door met migranten te werken.

1:02:00 Het gesprek aan gaan door de juiste vraag te stellen in plaats van stelling nemen.

1:04:10 Als er meer wij komt, wordt je rijker, ook als individu.

1:09:00 Organisaties hebben meer doorleefd leiderschap en wijsheid nodig.

Meer over Monique Bolung:

www.goldenblues.nl

https://moniquebolung.nl

https://www.linkedin.com/in/moniquebolung/

https://decideforimpact.com/show402-de-prijs-van-migratie-monique-bolung/ - De prijs van migratie.

https://decideforimpact.com/show40/ - Wat moet ik met al dat geld?

Boek:

10 Tips voor Teamcoaching (2020)

Andere bronnen:

Her-innering is niet hetzelfde als geheugen. - YouTube - Paul de Blot

Arawana Hayashi - the art of true move

Sandrijn Dekkers

Blue zone - Wikipedia

Hilbrand Westra - School voor Systemisch Bewustzijn (SSB)

Tao (filosofie) - Wikipedia

Bersiap periode - Wikipedia

Paul Mbikayi

Inner Development Goals

Video van het gesprek met Monique Bolung

https://youtu.be/kcKx2qwq55Q

Kijk hier https://youtu.be/kcKx2qwq55Q

De onderwerpen die we bespreken raken aan belangrijke thema’s zoals levensenergie, leiderschap, kwetsbaarheid, systeemverandering, en de balans tussen succes en zingeving. Hier zijn enkele kernpunten:

1. Levensfase en zingeving

“Op je 69e 'systemic dance and movement' gaan geven” en “Voornemen om oud, stout en fout te zijn”: Dit benadrukt het belang van levenslang leren en experimenteren, ook op latere leeftijd. Het is een oproep om stereotypen over veroudering te doorbreken en te blijven groeien, zelfs als dat onconventioneel is.

“Haar levensenergie nam toe toen ze zich realiseerde dat haar leven eindig is”: Dit sluit aan bij het idee van memento mori—bewustzijn van sterfelijkheid kan leiden tot meer intensiteit en authenticiteit in het leven.

2. Kritiek op succes en leegte

“Succesvolle bedrijven gaven werk, geld, maar ook leegte”: Een herkenbare observatie: succes en materiële welvaart garanderen geen geluk. Veel mensen ervaren dit na jaren van hard werken en zoeken naar diepere betekenis.

“Maximalisatie van welzijn in plaats van winst”: Een pleidooi voor een post-groei economie, waar welzijn en duurzaamheid centraal staan. Dit past bij jouw interesse in postgroei-initiatieven.

3. Emotionele en sociale ontwikkeling in het AI-tijdperk

“We hebben geen behoefte aan slimmere mensen, maar aan mensen die kunnen doorvoelen en doorgronden”: Een krachtige stelling, vooral nu technologie veel cognitieve taken overneemt. Empathie, wijsheid en emotionele intelligentie worden steeds belangrijker.

“Ontwikkelen vs. opleiden”: Onderwijs richt zich vaak op kennis en vaardigheden, maar persoonlijke groei en zelfkennis zijn minstens zo cruciaal.

4. Kwetsbaarheid en leiderschap

“Ik kon niet zeggen: ‘Ik ben kwetsbaar’”: Veel leiders en ondernemers worstelen met kwetsbaarheid, terwijl juist authenticiteit en openheid vertrouwen en verbinding creëren.

“Ondernemers hebben een leeftijdsgrens na groei- en succesverslaving”: Dit suggereert dat er een natuurlijke evolutie is in ambitie—van prestatie naar betekenis.

5. Legacy en verbinding

“Neem je leven zoals het komt, en leef het zoals je bent”: Haar legacy lijkt te gaan over acceptatie, authenticiteit en vrijheid.

“Als er meer ‘wij’ komt, word je rijker als individu”: Een mooie samenvatting van hoe collectief welzijn individueel geluk versterkt.

6. Systeemverandering en verantwoordelijkheid

“We wachten tot de wal het schip keert”: Een kritiek op passiviteit—verandering begint bij individuele actie en moed.

“Doorleefd leiderschap en wijsheid”: Organisaties hebben leiders nodig die ervaring en menselijkheid combineren met visie.

Reflectievragen voor jou

Wat raakt jou het meest in deze uitspraken? Zijn er thema’s die aansluiten bij je eigen ervaringen of werk?

Hoe zie jij de rol van kwetsbaarheid en authenticiteit in leiderschap? Past dit bij wat je ziet in jouw netwerk of organisatie?

Hoe zou jij de balans tussen succes en zingeving beschrijven? Heb je zelf momenten meegemaakt waar je dacht: “Is dit het?” na een periode van hard werken?

Transcript

Erno Hannink: [00:00:00] Hallo en welkom bij aflevering 483 van de Decide for Impact podcast. Vandaag het gesprek met Monique Bolum. Monique is transcultureel systemisch coach en opleider met meer dan 30 jaar ervaring. Ze was directeur van school voor coaching, oprichter van Breinkorf, een bureau voor teamcoaching en werkt nu vanuit Golden Blues.

Bescheiden als een Indische, een plat Amsterdam zoals het moet. Monique draait niet om de waarheid heen. Ze begeleidt mensen die willen leven met alles wat ze zijn. Kracht, kwetsbaarheid, verlies en verlangen. Haar werk raakt thema's als macht en onmacht, verzoening en thuiskomen in ontheemding. Mijn naam is Erno Hanink en ik deel mijn opgedane kennis ervaring en expertise met jou.

Ik coach ondernemers zodat ze besluiten nemen om hun impact te groeien. Het was opnieuw voor de derde keer een [00:01:00] bijzonder gesprek met Monique. Het is altijd fijn om met haar in gesprek te komen en van haar wijsheid te leren. Laten we beginnen. Welkom in de nieuwe podcast aflevering. Vandaag spreek ik met Monique Bolum.

Welkom Monique. Dank je. Opnieuw het is de derde keer dat ik met je spreek in de podcast. Ik spreek elkaar natuurlijk vaker maar voor de podcast.

Monique Bolung: Ja.

Erno Hannink: De vorige keer was in juni 2023 en daarvoor was het nog langer geleden. Het was een van de eerste afleveringen van de podcast. Dat zal ruim tien jaar geleden zijn, denk ik uit mijn hoofd.

En ondertussen is er weer veel veranderd in wat jij doet in jouw leven. Dus ik dacht, dat is wel een mooi moment om te kijken hoe je er nu in staat met je bedrijf, met jezelf. Omdat ik wat ik van je zie en wat ik van je gehoord heb, denk ik, er zitten hele interessante onderwerpen in waar je mee bezig bent.

Dus daar wil ik het heel graag over hebben. Ik denk voor mensen die jou niet kennen, de meest interessante stuk is [00:02:00] waar je mee bezig bent nu. Je hebt zo'n drie rollen bedacht voor jezelf in deze nieuwe fase van je leven. Maar hiervoor had je breinkorf, daar hebben we de vorige keer bijvoorbeeld over gesproken.

Wat was voor jou de reden om met pensioen te gaan of uit breinkorf te stappen, dat je zegt ik ga het nu anders doen?

Monique Bolung: Ja, nou ik merkte met breinkorf, het was gewoon ook keihard werken. Weet je, dus ik dacht ook, ik geloof dat ik toen ik uit breinkorf stapte, was ik 66 geloof ik, 67. Ik had het gevoel ja, dit is niet wat ik nu nog moet doen.

Ik wist toen ook niet wat ik wel moest doen. Dus ik ben 1 januari 2021 uit breinkorf gestapt. En ik zat op de bank en ik dacht nou, ik ben breinkorf ben benieuwd wat er gaat gebeuren. Ik weet eigenlijk niet wat ik ga doen. Dus ik had geen plan, ik had geen [00:03:00] verwachtingen. Ik voelde wel, er hangt iets in de lucht.

Toen merkte ik in de tijd daarna, dat ik zelf ook een soort ontwikkeling doormaakte. Want ja, je bent 67, je krijgt pensioen, je krijgt ook AOW. Ik vond het echt fantastisch dat dat allemaal zomaar op de rekening binnenkwam....