Focus op Wetenschap

Word je een beter mens door boeken te lezen? En zorgt literatuur ervoor dat je anderen beter begrijpt? Dat onderzocht schrijver en onderzoeker Emy Koopman, die op haar onderzoek promoveerde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zij stelt dat literaire technieken inderdaad empathie kunnen bevorderen.

De Nobelprijs voor de geneeskunde gaat dit jaar naar de Japanse celbioloog Yoshinori Ohsumi. Hij krijgt de prijs voor zijn bijdrage aan het onderzoek naar autofagie. Dat is een belangrijk proces dat zich dagelijks in ons lichaam afspeelt. Als dat niet goed werkt kan het tot bijvoorbeeld de ziekte van Parkinson leiden. Judith Klumperman, hoogleraar celbiologie aan het UMC Utrecht, vertelt over dit onderzoek naar ‘kannibalistische cellen’, en waarom dit zulk belangrijk onderzoek is.

Wetenschapsjournalist Martijn van Calmthout verdiepte zich in de natuurkundige Sam Goudsmit en schreef een biografie: Sam Goudsmit - De jacht op de atoombom van Hitler.De atoombommen op Hiroshima en Nagasaki betekenden het einde van de Tweede Wereldoorlog. De Amerikaanse wetenschap was de nazi’s voor bij de ontwikkeling van dit vernietigende massawapen. De Amerikanen waren in de vaste overtuiging dat de nazi’s ver moesten zijn met het ontwikkelen van de atoombom. Een team van militairen en wetenschappers ging, in het kielzog van de geallieerden die in Europa optrokken, op zoek naar die atoombom van Hitler. Deze zoektocht werd geleid door de Amerikaans-Nederlandse natuurkundige Sam Goudsmit. Door zijn natuurkundig onderzoek had Goudsmit een heel uitgebreid netwerk in de wetenschappelijke wereld opgebouwd. Daarom werd hij het wetenschappelijk hoofd van de ALSOS-missie van het Manhattanproject. Deze missie was bedoeld om vast te stellen hoever nazi-Duitsland was gevorderd met de ontwikkeling van een atoombom. Martijn van Calmthout dompelde zich onder in Sam Goudsmits archief dat sinds kort openbaar is. Een paar honderd dozen vol. Van kleine papiertjes met losse aantekeningen tot complete wetenschappelijke rapporten. Maar ook de briefwisseling die Goudsmit onderhield met zijn vrouw gedurende zijn speurtocht.Goudsmit trok met een team van onderzoekers, detectives en militairen in een groepje achter de frontlinie door Europa en kwam allerlei verschrikkingen tegen. Hij pakte verschillende natuurkundigen op om te verhoren. Dat was lastig voor hem, want vaak had hij voordat de oorlog begon nog vriendschappelijke betrekkingen met de Duitse wetenschappers onderhouden.

Rosetta is niet meer. Na een bijzonder ambitieuze ruimtemissie die ruim twaalf jaar duurde, heeft de Europese ruimtevaartorganisatie ESA de ruimtesonde gecontroleerd neer laten storten op komeet 67P. Wij blikken terug op de missie met Fred Jansen, de man die de missie heeft gered.

Slapende bacteriën zouden wel eens de nieuwe vijand van de mens kunnen zijn. We weten natuurlijk al dat bacteriën resistent kunnen zijn tegen antibiotica. Maar ze blijken ook in een soort slaapstand te kunnen schieten waarin antibiotica ook geen vat op ze hebben. En dat is zorgwekkend. Wij spraken erover met Matthias Heinemann, hoogleraar moleculaire systeembiologie aan de Rijksuniversiteit Groningen die publiceerde over het gedrag van deze slapende bacteriën.

Sterrenkundige Marc Klein Wolt en zijn team van de Radboud Universiteit mochten deze zomer een dubbele primeur aankondigen. In 2018 neemt een Chinese satelliet een radiotelescoop uit Nijmegen mee naar de achterkant van de maan. Daarmee zal het de eerste keer zijn dat Nederland een object naar de maan stuurt én dat een Chinese missie een Nederlands instrument meeneemt.

Sinds enige tijd werkt Klein Wolt dus samen met Chinese collega's. En hoewel hij deze relatie als vruchtbaar omschrijft zijn er wel een aantal specifieke eigenaardigheden waar hij rekening mee moet houden. Karin van Den Boogaert hoort hem uit.

U kent ze vast wel: de mammoet en de dodo, twee beroemde uitgestorven diersoorten. Amerikaanse onderzoekers hebben deze maand voor het eerst richtlijnen opgesteld voor de eventuele herintroductie van zulke uitgestorven diersoorten. Lopen de mammoet en de dodo straks weer op aarde rond? Hoe kan dat dan en waarom zouden we dat willen? We praten daar vanochtend over met wetenschapsjournalist Bennie Mols van De Kennis van Nu.

Tweeduizend vertegenwoordigers van 183 landen zijn op dit moment met elkaar in gesprek over de handel in bedreigde planten- en diersoorten. Dat overleg vindt plaats op de CITES-conferentie in Johannesburg, Zuid-Afrika. Vooral de handel in ivoor en de neushoorns domineren het nieuws, als het over deze conferentie gaat.Onterecht, vindt Auke-Florian Hiemstra, hij is als inktvisonderzoeker verbonden aan biodiversiteitscentrum Naturalis. Hij vraagt aandacht voor een heel ander dier: de nautilus. Ook deze bijzondere diersoort dreigt uit te sterven. De nautilus is een soort inktvis voorzien van 90 tentakels, die in een schelp woont.Het is een zogenaamd levend fossiel. Dat wil zeggen dat hij al 500 miljoen jaar op deze aarde leeft en in die tijd nauwelijks is veranderd. Een succesvol dier, want hij overleefde al vijf massa-extincties waar vele andere soorten het loodje legden.Dat maakt het extra schrijnend dat wij mensen zijn schelpen zo mooi vinden dat we ze met duizenden uit de zee halen. Waardoor hij dreigt uit te sterven.

Iedereen droomt weleens iets naars, maar mensen met psychische stoornissen hebben bovengemiddeld veel last van nachtmerries die problemen opleveren voor het dagelijks functioneren. Dat blijkt uit onderzoek van Annette van Schagen, klinisch psycholoog bij Stichting Centrum '45 en promovenda aan de Universiteit Utrecht. Gelukkig is er ook een behandeling die helpt.

De eerste baby met drie biologische ouders is geboren. Dat melden Amerikaanse onderzoekers die het kind met een controversiële techniek verwekten in een lab in Mexico. Volgende maand spreken ze hierover op de conferentie van de American Society of Reproductive Medicine in Salt Lake City. Wij spreken er nu alvast over met Bert Smeets, hoogleraar genoomanalyse aan het universitair Medisch Centrum Maastricht. Hij is gespecialiseerd in mitochondriale ziekten.