Kiwal taariindi

E oo ɗoo taskaram en yewtay ko yowitii e haɓugol tuundi poore. Ko e altineere yawtunde, ñannde jowi nduu lewru,  wonnoo ñalaande teddiniraande kiwal taariindi e nder winndere nden. Toɓɓere yewtaande fii mum nden no yowitii e pehe haanaaɗe ƴetteede ngam haɓugol kala ko yowitii e tuundi poore. Ɗum hawrondirii kadi e ɗee ɓalɗe yawtuɗe jaɓɓagol Faransi jonnde yowitiinde e ɗaɓɓugol pehe no tuundi poore haɓiree.E nji'ii yoga e leyɗe e nder Afrik no leelni sariya ko faati e haɓugol tuundi poore, kono haa jooni caɗeele tuundi poore hino teskaa e ɗen leyɗe. Si yawtii ɗii sariyaaji hettaaɗi, ko holɗe pehe haanaa ƴetteede ngam haɓude no haaniri kala ko yowiti e tuuɗe iwɗe e poore ? Ngam yewtude e dow ndee toɓɓere en bismoto koɗo men. Himo wi’ee Mammadu Wuri Balde hertoɗo taariindi tawaaɗo ACOREC fedde nde wonaa laamuyankoore daraniide hunndaari ndin Gine. Kono ko adii ɗum en heɗoto jantoore nde Muusa Umaar Barri waɗani en Dakaar. En joofniray e Fatumata Kaan, moritannaajo hertorɗo to baŋŋe taarindi. Himo ardii fedde dillaynde to baŋŋe waylugol tuundi walla wi'en kurujuru.

Musiɓɓe teɗɗuɓe on salminaama on bi'aama bismilla mon e dow Kiiwal Taarindi. E oo ɗoo taskaram en yewtan ko yowitii e pehe moƴƴe haanaaɗe yetteede ngam newingol keɓal uyki ki tuunintaa taariinde wano ƴanngal ekolojik kono kadi ɓeydugol goodal uyki fii ɓamtaare duuminde ndee.Ngam yewtude e ɗee ɗoo toɓɓe e bismoto Muusa Elimaan Sall moritanaajo hertorɗo baŋŋe taarindi arɗiiɗo fedde renndinde daraniiɓe kiwal taariindi e nder leydi ndin. Ko adii seeditannde makko en keɗoto miijooji Moodi Saakho e Aruuna Saan ko yowitii e ɗee toɓɓe. En joofniray konngol Faatumata Binta Jallo ginenaajo gooto e ardiiɓe fedde AGOREC.

E taskaram yawtuɗo on en yewtuno no ardiiɓe ɓen toppitorii tuuɗe ɗen fii wota ɗe  sonju walla tampin jamaa on. E oo ɗoo taskaram men yewtay ko faati e  naftoraade kiɗɗum e fransiire no wi’ee "recyclage". No woodi leyɗe jogiiɗe ceaɗeele e ɗen baŋŋe  wano woodi kadi goɗɗe toppitiiɗe ɗen tuuɗe haa ɗe waawee huutoreede.  No jeyaa e ɗen leyɗe Afrik tampirɗe tuudi wano Najeriya e naftoraade kiɗɗum. Kono Senegaal e Kamerun, ko leyɗe muutiiɗe e ɗen e nder Afrik, ko faati e naftoraade kiɗɗum. Ko Ruuth Casandra Nam Biin kamerounaajo woni koɗo men. En yewtiday e makko no golle maɓɓe ɗen siffori. Kono ko adii e heɗoto jantoore gooto e nultondiraaɗo men to Najeriya Yuusef Naaseh. En joofniray e Bussura Talla ardiiɗo suudu gollirdu  dillooru e baŋŋe waylugol tuuɗe elektronik, wi'eteendu Setlik.

Ka taskaram yawtuɗo men yewtuno ko yowitii e darnde nde ɓii-leyɗe e ɓesnguuji ɗii foti daraade fii no gure maɓɓe ɗen laaɓira. Hannde e oo ɗoo taskaram men yewtay kadi ko foti (haani) wonude darnde ardiiɓe leyɗe ɗen ko yowitii e no tuundi ndii toppitortee. Hannde yoga e leyɗe Afrik ko e jiiɓoldu fewndii hakkunde laamu ngun e pelle goɗɗe ko yowitii e toppitagol tuuɗe. Holko woni ɓattane ngal luural ? Holɗe e pehe haanaa lelneede ngam ɗee tuuɗe toppitoree no haaniri tawa wonaa e dow luural ? Ngam yaajnaade e toɓɓere nden en bismoto Mammadu Lamiin Konnde, gooto e hooreeɓe kippuɓe fii laɓɓingol leydi ndin, jeyaaɗo e ajansi laɓɓinoowo laawi e heneere hawtaande. Kono ko adii ɗum en heɗoto miijooji addaaɗi e tonngoode amen WhatsApp. En joofniray e ILBUDO Hawaa mo dowla Boobo Julasso to Burkina Faso ardiiɗo fedde rewɓe toppitotooɓe e waylugol tuundi poore.

E oo ɗoo taskaram men en yewtan ko yowitii e kurujuru woɓɓe no wi’i tuundi. Sabu hino teskaa e nder yoga e leyɗe Afrik anngal toppitagol tuuɗe e caɗeele ko ɗum addanta yimɓe ɓen no aanini fow. Fii haɓugol ɗum woɓɓe no miijii wonde ko ka ɓesnguuji haani fuɗɗaade. Ko holɗum haani wonde darnde ɓii-leydiiɓe ɓen walla ɓesnguuji ɗin ngam haɓude kala ko yowitii e weddagol tuuɗe e hoore laawi ɗin.Ngam yewtude e ndee toɓɓere en bismoto Maadani SI, gooto e arɗiiɓe fedde sendikaaɓe renndinde gollooɓe e on fannu ɗon. Ko kanko woni koɗo men.Ko adii ɗum, en keɗoto seeditande Zeynab Ñanng suka debbo ginenaajo heɗiyankoojo amen.

E oo ɗo taskaram yewtay ko yowitii e caangol jaalibawol woɓɓe no wi’a caangol Niijeer. Caggal maaje Mali e Konngo, ko ngol caangol ɓuri juutude e nder Afrik.  Kono ɗii duuɓi yawtuɗi, ngol caangol no ɗuuɗi tuuɗe. Ɗum ko ko aanini daraniiɓe hundaari ndin Niijer.  Holko  ɗum waawi battinde e ɗen leyɗeele, holko woni nafoore ngol caangol e nder Afrik? Eɗen bismoo Ceerno Ibrahima JALLO, hertiyankoojo taarindi,  diiseteeɗo  Kolonel Mamadi Dummbuya, hooreejo Gine to baŋŋe taariindi. Ko adii en heɗoto jantoore gooto e gollidiiɗo men to Ñaamey. Ka joofingol en bismoto  Samira Sabu, sonnaajo hertorɗo  taarindi gollanoowo Oksfam Niijeer.

E oo ɗoo taskaram men hannde en yewtay ko yowitii e tuundi henndu foofeteendu e nder winndere nden, tentinii e duunde Afrik. Ɗum non ko caggal nde sosiyete suwisnaajo wi'eteeɗo Ikair yaltinii cimtol ko faati e henndu foofeteendu e hitaande 2022. Kono cimtol ngol no holli ko Afrik ɓuri mardude caɗeele e oon fannu wano Caad, ko ndin leydi ɓuri tuunude henndu e nder windere nden. Holko woni sabu ɗum ? Afrik. Holko ɗum waawi battinde e taarindi ndii haa e cellal ɓalli ? Holko fotti wonde safaara walla pehe ngam haɓude oo musiiba ? Ngam yaajnaade e mum en bismoto Muusa Tuure malinaajo gooto e ardiiɓe suudu halfinaandu Metewo Mali. Kono ko adii ɗum en heɗoto jantoore Mariyamu Muumini o faamina en ko ngol cimtol tentini. En jofniray e Aminata Mbow Senegalnaajo, ardiiɗo suudu halfinaandu henndu foofeteendu.

E oo ɗo taskaram men yewtay ko yowitii e  tuundi woɓɓe no wi’a ɗum kurujuru. E nder Afrik yoga e leyɗeele no dañi caɗeele waylugol ɗee tuuɗe ngam no jamaa on waawa huutoraade. Ngam yewtude ndee ɗoo toɓɓere en bismoto koɗo men Moritanaajo hertorɗo to baŋŋe taarindi wi'eteeɗo Fatima Kaan. Himo ardii fedde dillaynde to baŋŋe waylugol tuundi walla wi'en kurujuru. Kono ko adii ɗum en jokkondiray e nultondiraaɗo amen Kamrun ko yowitii e nden toɓɓere. En jofniray e Moodu Faal, senegalnaajo anndiraaɗo Moodu poore sabu darnde makko nden fii haɓugol kala ko woni tuundi.

E oo ɗoo taskaram Abdullaay JALLO e hoɓɓe  makko  yewtan ko yowitii e tutugol leɗɗe wi'eteeɗe "filawo" ka seraaji walla mbi'en ka daande maayo. Ɗum ko fii wota ndiyam maayo ɗam e njaareendi ndin hettu koɗooli ɗin. Ko ɗum saabii ardiiɓe leydi Senegaal gila ɗuuɓi cappanɗe jowi hino tuta ɗen leɗɗe hakkunde Dakar e Senluwi. Holko saabi haa ɓe suɓii ɗee leɗɗe filawo? Ko woni nafa majje to baŋŋe nguure. Mbelle ɗee leɗɗe filawo e no waawi waɗude haa njaareendi ndin e ndiyam ɗam ronnka hettude koɗooli ɗin ka seraaji maaje. Ngam yewtugol fii ndee toɓɓere en bismoto koɗo men Mammadu Yaaya BAH hertorɗo taariindi, halfinaaɗo geɗe taarindi to  galluure Gediawaay, Dakar. Kono ado ɗum heɗoɗen jantoore Ummu BAH yewtunde ko faati e kuule ɗe ardiiɓe Senegaal ƴetti e on alhaali. E njoofniran e gonnguɗi Faatumata Kante, ginenaajo, gooto e ardiiɗo "RENASED" fedde daraniinde hiwugol taariindi ndin Gine.

Keɗoɗee Kiiwal Taarindi ɗoo e Rfi fulfulde. E kaa ɗoo taskaram, Abdullaay JALLO e hoɓɓe makko yewtay ko yowitii e darnde pelle ɗillooje e kiwal taarindi to leydi Burkina Faso. Holko woni darnde maɓɓe ngam rennude taarindi ndii?Eɗen bismoo Ceerno Amadou Haamidu Sidibe koolaaɗo kuuɓal kawtal pelle daraniiɗe kiwal taarindi e laddeeji leydi ndii.