Kiwal taariindi

E oo ɗoo taskaram men yewtay ko faati e soppuru leɗɗe e nder yoga e leyɗe Afrik. Ko woni sabaabu mum, ? Holko ɗum waawi battinde e taarindi men ? Ko holɗe peeje haanaa ƴetteede ngam reenude laddeeji ɗin e nder ɗen leyɗe. En yewtidan e Alasaan Jallo malinaajo hertorɗo baŋŋe taariindi e kala ko yowitii e laddeeji. Kono ko addii ɗum en heɗoto miijooji addaaɗi ka tongoode amen WhatsApp, ka joofingol en bismoto Faatumata Kante, gooto e ardiiɓe fedde nde wonaa laamuyankoore daraniinde reenugol taarindi men e nder Gine wi'eteende RENASED

Hannde neɗɗanke faamii wonnde, ɓamtaare waawaa laataade e hoore leydi ndin, si tawii o waylaani noone no o wuuriri e dow mayri. Ngam yo o waawu foolude mbayliigu weeyo, caɗeele taariindi, nguleendi e kokke, ko maa o wayla noone ngurdam makko. Awa ko wiide wonnde neɗɗanke no humii e hunndaari mum sabu ko e mayri o ittata kala ko o wuuri. Tedduɓe on bi'aama bisimilla mon e Kiwal Taarindi. Hannde toɓɓere men yowitii ko ñiiɓi woɓɓe wi’i mawɗi. Hino teskaa e leyɗe goɗɗe e nder Afrik ɗee kulle ladde ko e mullude woni. E yewtiday e hoɓɓe men ko faati e ngartam ñiiɓi (mawɗi)  e hunndari ndin, ko woni sababuuji mullugol majji. Kono kadi no  fotaa daroreede ngam no ɗi reeniree. Hiɓe wi’ee Ibrahima Koggii Jallo  hertorɗo taariindi e aynoowo kiɗɗo daaɓeeji e kulle buruure ka dinngiraaji. Kono ko adii ɗum e heɗoto miijo ngo Hassaan Dikko gooto e heɗiyankooɓe men addani en. Ka joofingol en jaɓɓoto Lamiin Jallo gambinaajo hertorɗo to baŋŋe taarindi. Ɗum non Bissimilla mon.

E oo ɗo taskaram men yewtan ko yowitii e waameeje ndiyam e nder Afrik. Holko fotti wonude peeje lelneteeɗe ngam haɓɓude ɗam ndiyam ilam ? Ngam yewtude e dow ɗee ɗoo toɓɓe en bismoto Ceerno Yero Jallo tawaaɗo e fedde aduniyankoore wi'eteende "Kuruwaa Ruus/ Calambal Boɗewal" to dawla Gine. Ko adii seeditannde makko en heɗoto Belko BANiijeernaajo, joofiniren e jaagorɗo halfinaaɗo kala ko yowitii e ndiyam to Senegal. Ɗum non Bismilla mon.

Musiɓe teɗɗuɓe on salminaama on mbi'aama kadi bisimilla mon e Kiiwal Taariindi ɗoo e Rfi Fulfulde. E oo ɗo taskaram men yewtan ko yowitii e Ndiyam laaɓuɗam no heɓɓorta tawa kono no haaniri non e nder Sahel. Ɗum eno saɗti yogga e leyɗeele Saahel. Ɗon ɗo teskaa ŋakeende golle tintuɗe ngam pooɗude ndiyam. E yogga e diwaanuuji koni sabu ŋakkude ndiyam ɗam ko waasde kissal. Holno waɗetee haa ɗen leyɗeele mbaawa heɓude ndiyam laaɓudam. Ngam yañude toɓɓere nden en bismoto koɗo men Lansana Saako,diiseteeɗo  to baŋŋe ndiyam.                                                                                                                      Kono ko adii e seeditannde makko en keɗoo jantoore nultondiraaɗo men Wagadugu Daraman Tammbura.Ka joofinirde en bismoto kadi Aamadu Usmaan andiraaɗo Belko Bari arɗiiɗo kawtal pelle remooɓe ka ceeɗu to Ñaamey laamorgo leydi Nijeer.  Ɗum non toolii mon, foofo mon.

Hannde neɗanke faamii wonnde, ɓamtaare waawaa laataade e hoore leydi ndin, si tawii o waylaani noone no o wuuriri e dow mayri. Ngam yo o waawu foolude mbayliigu weeyo, caɗeele taariindi, nguleendi e kokke, ko maa o wayla noone ngurdam makko. Awa ko wiide tan wonnde  neɗɗanke no humii e hunndaari mum sabu ko e mayri o ittata  ko o wuura.Tedduɓe on bi'aama bismilla mon e Kiwal Taarindi. E oo ɗoo taskaram men yewtay ko faati e tuuɗe woɓɓe wi’a ɗum kurujuru teskaaɗum e jeereeji ɓurɗi mawnude e yoga e laamorɗe e goɗɗe e nder Afrik . Wano Nuwaakshoot, Bamako, Konakiri walla Dakaar. Ɗum no addande jamaa on tiiɗallaaji, tuunina taarindi men. Ɗuuɗuɓe e dillayɓe on fannu hollii mettu maɓɓe, kono kadi ɓe holli pehe haanaaɗe ƴetteede ngam haɓude ɗee tuuɗe. Ngam yewtude e dow ndee toɓɓere en bismoto Sonna Kalabiri Helene arɗiiɗo fedde nde wonaa laamuyankoore waylaynde tuuɗe wi'eteende " Amavac",  Madaani Si gooto e ardiiɓe fedde sennddikaaɓe renndinde gollooɓe e on fannu ɗon. Kono ko adii ɗum en heɗoto jantoore nultondiraaɗo men to Nuwaakshot. Ka joofingol en jaɓɓoto Kadi JALLO gollanoowo hoore mum jeyaaɗo Gine ginenaajo.

Hannde neɗanke faamii wonnde, ɓamtaare waawaa laataade e hoore leydi ndin, si tawii o waylaani noone no o wuuriri e dow mayri. Ngam yo o waawu foolude mbayliigu weeyo, caɗeele taariindi, nguleendi e kokke, ko maa o wayla noone ngurdam makko. Awa ko wiide tan wonnde  neɗɗanke no humii e hunndaari mum sabu ko e mayri o ittata  ko o wuura.

Tedduɓe on bi'aama bismilla mon e Kiwal Taarindi. E oo ɗoo taskaram men yewtan ko faati e lekkeele huutorteeɗe ngam warugol huɗo e kulloy ka geseele. No wi'ee "pestisiid" e faransiire. E nder hirnaage Afrik, yoga e remooɓe no huutora ɗum. Holko ɗii posonji waawi battinde e taarindi men? Ko woni bone majji? Hoɓɓe men ko Lamiin Ibn Umar Jallo hertyankeejo to baŋŋe ndema e Dr Jeynaba SI wiɗtiyankeejo senegalnaajo gollanoowo "ISRA". Kono ko adii ɗum en heɗoto miijooji woɓɓe e heɗiyankooɓe men. Ka joofingol en bismoto Mariyama Bari Banngura, hooreejo fedde rewɓe remayɓe jeyaaɓe Kidiya hiraande Gine Gine.

Hannde neɗɗanke faamii wonnde, ɓamtaare waawaa laataade e hoore leydi ndin, si tawii o waylaani noone no o wuuriri e dow mayri. Ngam yo o waawu foolude mbayliigu weeyo, caɗeele taariindi, nguleendi e kokke, ko maa o wayla noone ngurdam makko. Ɗum hollii wonnde neɗɗanke no humii e hunndaari (taariindi) mum sabu ko e mayri o ittata kala ko o wuuri. Tedduɓe on bi'aama bisimilla mon e Kiwal Taarindi. E oo ɗoo taskaram en yewtan ko yowitii e jonnde waɗanoonde Nayrobi laamorgo Keniya ñannde nayi faa (haa) jeego'o nduu lewru. Jonnde yowitiinde e kilima. Caggal yewtere maɓɓe e nder ɓalɗe tati hooreeɓe leyɗe Afrik yaltinii hollitol wi'eteengol "Noddaandu Nayrobi". Ɗum ko ngam jogaade konngol gootol ka tumbondiral adunyankowal yowitiingal e mbayliigu weeyo #kop28 waɗayngal e lewru sappo e go’aɓuru Dubay. Holko woni ngartam ngol hollitol ? Mbele ko pehe haanaaɓe ƴetteede ? Ngam yewtude e dow ɗee ɗoo toɓɓe en bismoto Ibrahima Ñanng moritanaajo hertorɗo e baŋŋe taariindi. Kono ko adii ɗum e heɗoto miijooji ɗi hedyankooɓe men addani en ka tongoode amen WhatsApp. Ka joofingol en bismoto Aysatu Juuf, senegalnaajo, gooto e jeyaaɓe pelle afriknaaje ɗe wonaa laamuyankooje dariiɗe ngam no balle heɓora fii haɓugol mbayliigu weeyo e nder Afrik . Ɗum non bismilla.

Hannde neɗɗanke faamii wonnde, ɓamtaare waawaa laataade e hoore leydi ndin, si tawii   o waylaani noone no o wuuriri e dow mayri. Ngam yo o waawu foolude mbayliigu weeyo, caɗeele taariindi, nguleendi e kokke, ko maa o wayla noone ngurdam makko. Awa tedduɓe on wi'aama bismilla mon e kiiwal taarindi e dow Rfi Fulfulde. E oo ɗo taskaram men yewtat ko yowitii e piindiiji e battane mum e taarindi ndii. Hannde hino teskaa wonnde  yoga e leyɗe Afrik piindi hino remee. Ɗuuɗuɓe kadi no huutora ɗum ngam labinde galleeji maɓɓe. Mbele ɗin piindiiji no jogoii battane e taarindi men haa e cellal neɗɗo. Ko ɗum yewteten e oo ɗoo taskaram, koɗo men mo jaɓɓiɗen on ko  Dr Mammadu Sidibe jannoowo e wiɗtotooɗo ka duɗal mawngal Sheykh Anta Joop taskotooɗo tutateeri e piindiiji. Kono ko adii en heɗoto miijooji ɗi heɗiyankooɓe men addani men ka tongoode Whatsapp. Ka joofingol en bismoto Fatumata Binta Jallo ginenaajo gooto e ardiiɗo fedde nde wonaa laamuyankoore dillaynde to baŋŋe taarindi, wi'eteende Agorec. Ɗum non Bisimilla mon.

Hannde neɗɗanke faamii wonndema, ɓamtaare waawa laataade e hoore leydi ndin, si tawii o waylaani noone no o wuuriri e dow mayri. Ngam yo o waawu foolude mbayliigu weeyo, caɗeele taariindi, nguleendi e kokke, ko maa o wayla noone ngurdam makko. Awa tedduɓe on wiyaama bisimilla mon e kiwal taariindi ɗoo e Rfi Fulfulde. E oo ɗo taskaram men yewtat ko yowitii e toppitagol ɗi’e toɓo e nder yoga e ca’e e nder Afrik. Holno ɗe di’e toɓo waawetee topitiraade ngam no jamaa on huutoroɗam. Hara kadi ɗe tampinaali walla mbi'en ɗe maapinaani jamaa on? Hol peeje fotaa ƴeteede ko yowitii e oo alhaali? Ngam yewtude fii ɗee toɓɓe en bismoto koɗo men. Ibrahiima Sori Bah, Ginenaajo gooto e ardiiɓe sarwiisi toplitiiɗo ndiyam, nguleendi, henndu e duule to Kindiya. Ko adii ɗum nultondiraaɗo men to Duala Mariyamu Muumini yewtidii e lorriiɓe e ɗam ndiyam toɓo kono kadi hertorɓe to banŋe taarindi e ko faati e pehe ɗen. En njoofniray kaa taskaram men, tottugol konngol Lansa Gañi Saako, senegaalnaajo hertorɗo alhaali ndiyam. En yewtiday e makko fii ŋakkere ndiyam laaɓuɗam e nder Sahel.Ɗum non Bissimilla mon.

Musiɓɓe tedduɓe on salminaama on bi'aama bismilla mon e yewtere Kiiwal Taariindi e dow Rfi Fulfulde. E oo ɗoo taskaram men yewtan ko faati e pehe haanaaɗe ƴetteede ngam haɓugol mbayliigu weeyo. Hitaande kala tummbondire adunyankooje no waɗeede ngam ɗaɓɓude pehe e ɓɓooje fii no nguleendi weeyo haɓiree. Kono haɗtaa jamaa on, tentinii leyɗe Afrik no wondi e caɗeele mum. Ko nden toɓɓere yewteten fii mum enen e koɗo men on, Malaaɗo Jallo, hertorɗo taariindi ardiiɗo kadi fedde sukaaɓe jannginayɓe ka ɗuɗe mawɗe Konaakiri fii alhaali taarindi. Kono ko adii ɗum, en heɗoto miijooji addaaɗi e tonngoode men WhatsApp. En joofniray yewtere Abi Jah, senegalnaajo ardiiɗo fedde nde wonaa lamuyankoore dilloore e baŋŋe nunɗal kiliman hakkunde leyɗe alɗuɗe e waasuɗe.