Leydi Mali ina wonndi e caɗeele yiite ɗe meeɗaa yi’eede. To laamorgo Bamako, kartiyeeji
keewɗi ina e nder niɓɓere sabu anngal kuran. Ngam safurgol ndee ŋakkere, ko ɓooyaani koo,
hooreejo leydi ndii hollitii ɓe addan panooji naange ɗi satta, ɗi ɓe yeeyata ɓiɓɓe leydi ndii.
Ndee eɓɓoore oo hooreejo leydi, wonaa feeere wallannde malinaaɓe heɓugol kuran. Ko ɗum
holli Abdurahman Saanogo hertorɗo uyki heyɗitoohi (énergie renouɓelable), sabu e yi’annde
makko malinaaɓe waawa heɓude coggu ɗen panooje. Feere lobbere walla moƴƴere ndee,
ko ruttaade e Koddiwaar ngam heɓugol kuran, hono ɗum wonirnoo ado luural dipolomaasi
hakkunde leyɗe ɗiɗi ɗee, o ɓeydi hen. Ko kanko Abdurahmaan Saanogo woni koɗo men
hannde . Himo jaaboo lamnde Ibraahiima Timmbi Bah.

 Ko yewtere tan waawi wallude leydi ndii yaltugol e caɗeele ndeenaagu wonndude e caɗeele politik, ko ɗum holli Muusa Mara. Oo hooreejo jaagorɓe Mali kiɗɗo ñaagike ardiiɓe laamu faddewu Mali yaltingol dawroyankooɓe sokaaɓe, ɓe artira yimɓe raɗaaɓe e leydi ndii. Eb’iol makko, ɓee fof no haana renndineede yewtidee ngam laatingol suɓngooji laaɓɗi. Ko Muusa Mara woni koɗo men hannde. E faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah, o yewtii kadi ko faaati e rafi ndeenaagu. Heɗoɗen…

Daakorɗe Konu Faransi wonɗe Afrik fof uddete si wonaa daakorde wonunde Jibuti. Ko ɗum hollii Jeneraal Paskaal Yaani, gardiiɗo konunkooɓe Fransi wonɓe e nder Afrik. Ngol dillol konu Faransi Afrik wurin fuɗɗike e nder leydi Caad. Daakorɗe Faya-Largeau Abéché wattaama e juuɗe konunkooɓe Caad. Hooreeɓe ndii leydi heɓtan caabi Daakorde wonnde Njamena e lannoode nduu lewru.

Hono non kadi, daakorɗe konu Faransi heddiiɗe e nder leyɗe Afrik hono Gabon, Senegaal e Koddiwaar, ɗee fof hooreeɓe ɗee leyɗe hebtan e nder ɗii lebbi arooji. Koɗo men hannde ko Jeneraal Paskaal Yaani, gardiiɗo konunkooɓe Fransi wonɓe e nder Afrik. E faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah o artii e oo alhaali. Heɗoɗen.

 Jeneraal Paskaal Yaani, gardiiɗo konuŋkooɓe Fransi ɗo Afrik kanko tawaa Koɗo men hannde , o wartii e  ko yaaji gollidan Frans-Afrik e fannu konunkaaku e ɗo ngal fa'i  jaango

Denndaangal loskooje e tefooje baɗaaɗe e ɗii lebbi kam e duuɓi cakkitiiɗi jowitiiɗe e sifa kisal e nder sahel, ko kulɓiniiɗi kadi jeertinooji. Eɗi kollii ɓeydagol njannguuji kuliyankooɓe e ɓeydagol wellitaare maɓɓe e waɗde ko ɓe njiɗi ko. Ɗum hollii kadi rafi kisal ina ɓeyɗii e mbaadi kuuɓtidinndi e ɗeen leyɗe. Wanaa konu France tan haali ɗum, goomuuji winndereyankooji e afriyankooji keewɗi gooŋɗinii kaan ngonka. Jooni a jooɗotaaka yontere tawi a nanaani njanngu waɗii e gootiri e leyɗe tati AES ɗe. Wadde sikki fo wala wonde angal kisal ina ɓeydii e nder yogo e leyɗe diiwal ngal, haa faade e wonde e leyɗe ɗe golf de Gine. Sabu noon alhaali o koko jokkondirii, etee pelle kuliyankooɓe ɓe ina mbellitii e yaadu mum’en e yogo e leyɗe sahel, wadde ko ko ɓe mbelaa ɓe mbaɗata. Ɓe etoto aboraade worgo leyɗe worgo ɗe ngam yaajnude ko ɓe mbaɗata ko. Eɗum jokkondiri, sikki alaa heen.

Koddiwaar, pooɗoɗire ngam laataagol kanndidaajo pelle politik mawɗe e suɓngooji hooreyaaku arooji fuɗɗike e nder ndii leydi. E nder walde PDCI-RDA, ko Tijjan Caam, hooreejo fedde ndee e Jan-Luwi Biyon, banndiraawo makko woni e pooɗondirde ngam tawegol e ɗee wote saatiiɗe e lewru 10ɓuru ndee hitaande hikka. To fedde politik laamuyankoore RHDP, haa hannde alaa ko laaɓi e miijo Alasan Watara mawɗo leydi oo.

O feññinaali si o laatoto kanndidaajo hayso tawii pellitte makko sakkitiiɗe ɗee hino addi yimɓe woɓɓe tuumude mo heblanaade ɗii suɓngooji. Ko faatii e Loran Gbagbo, Charles Ble Gude, walla Paskal Affi NGesan, hino tijja ko ɓe laatii kanndidaaɓe e ɗii suɓngooji. Hannde en taskoto alhaali dawro Koddiwaar lebbi 10 ado ɗii suɓngooji. Koɗo men on ko Dr Abdurahman Bari hertorɗo dawro. Himo Jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

Koɗo men hannde ko Mammadu Tarawore, gooto e ɓee dawroyankooɓe 11 Malinaaɓe jagganooɓe e nder kaso ko fawi e libbi 5. Ko e nder galle maɓɓe, hooreeɓe Mali nanngunoo ɓe sabu cofte maɓɓe dawro. Lewru caggal yaltugol ɓe kaso, Mammadu Tarawore ardiiɗo fedde politik « Alternative pour le Mali », hollii ngoo kaso saabotaako accitugol mo politik. E faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah, o ŋiñiii laamu ɓee konunkooɓe. Konunkooɓe ɓe o ñaagii waɗugol wote ngam artirgol demokarasi e leydi ndii. Keɗoɗen. 

Hitaande 2024 hitaanike Afriknaaɓe ɗannotooɓe hitaande ɓaleere. Hiɓe timmi yimɓe 10 400 mayɓe e nder maayo hakkunde Afrik e Espaañ e ndee hitaande saaliinde. Immiiɓe Afrik naati Espaañ hino yaha 47 000 e limoore jaagorgal halfinaangal geɗe ndii leydi. Hewɓe e ɓee ko Senegaal e Moritani ummorii. Hari haa hannde sifa ndee limoore heɓaaka. Holko saabii garol hooreeɓe hesɓe

Senegaal ustaali sukaaɓe senegalnaaɓe wonuɓe e etaade yahugol leyɗe porto ? Hol peeje haana ɓameede ngam ustugol ɗee maayeele yimɓe ɗannotooɓe e nder ɗee maaje ? Koɗo men hannde ko Aamadu Bokar Sam tawaaɗo e fedde Españaare daraniinde hakkeeji feruɓe no wi’ee CEPAIM. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah

Konu Faransi yaltan Senegaal e Koddiwaar. Ko ɗum hooreeɓe ɗee leyɗe ɗiɗi holli e ndee talataare. Basiiru Jomay Faay e Alasan Waatara ƴettii ngal pellital caggal nde hooreeɓe leyɗe Sahel wonndude e Caad, riiwi konu Faransi e leyɗe maɓɓe. Ngol riiwol Faransi ɗoo wonaa ko ŋalɗini, e yi'annde Dr Abdu Bah sabu e bi’ol makko ɓiɓɓe ɗee leyɗe yiɗaa ko konu Faransi heddii e nder duunde Afrik. Mbele yaltugol nguu konu gonal ngal ɗuuɓi cappanɗe e nder ɗee leyɗe wooday ko battini ? Ko holno darnde Faransi laatorta Afrik e nder ɗii ɗuuɓi arooji ? Koɗo men hannde ko Dr Abdu Bah, jannginoowo to Iniversite. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima
Timmbi Bah.

Gine, laamu faddewu gasaali hanki wano haldiranoo non. Lamndal ngal hannde, ko honnde demokarasi artata e ndii leydi?  Ƴettoowo konngol e innde guwerneman on hollii wonnde woote referandom  hino waawa laataade e nder ɗii lebbi jeego’o arooji. Ko Usman Gaawal Jallo woni koɗo men hannde. E faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah, o jaabike kadi lunndiiɓe laamu Gine, nodduɓe seppooji gila e ndee yontere aroore. Keɗoɗen.

Laamu faddewu hino haanunoo lannude hannde, ñannde 31 lewru 12ɓuru. Kono, hooreeɓe leydi ndii hollii wonndema ndii ahdi waawa laataade sabu dosɗe walla ñuyle artirooje laamu potal joɗɗinaaka haa hannde. Wasde teddinnde ndii alahdi welaani lunndiiɓe laamu nguu. Hewɓe e maɓɓe noddii seppooji e ɗee balɗe arooje.

Holko saabii nguu laamu faddewu waawataa joofude e nder ndee hitaande ?

Ko holɗun ɗii seppooji ɗi ɓee lunndiiɓe noddi jibbinta ?

Koɗo men hannde ko Dr Abdullay Jallo lunndiiɗo laamu ardiiɗo fedde politik MSD. Himo jaaboo lamnde Ibrahhima Timmbi Bah

Hooreejo jaagorɓe Senegaal, Usmaan SONKO waɗii yewtere mum politik kuuɓal yeeso sarɗiyankooɓe leydi ndii e aljuma yawtunde. Ɗum ko toɓɓe walla eɓɓooje ɗe ɓe jogii gollude e nder duuɓi 25 arooji ɗii, maa mi wi’a haa e hitaande 2050. No jeyaa e ɗen toɓɓe weynugol eɓɓoore sariya fii bortugol sariya yaaforɗo fitinaaji waɗunooɗi hakkunde hitaande 2021 e 2024. Sariya mo Makki Sall ƴamunoo yo woote.

Ɓamtude faggudu leydi ndii e fawgol kala naatoowo Senegaal jogaade visa si tawii senegalnaajo ƴettan visa fii yahugol e ndin leydi. Ngam taskaade ndee yewtere Usmaan Sonko hooreejo jaagorɓe ngam anndinnde toɓɓe ɗe

guwerneman oo haani ɗoworde e nder oo mannda maɓɓe, miɗo ɓanniti Ibrahiimaa ANN, jaayndeyankoojo senegalnaajo herɗorɗo dawro, Ko kanko woni koɗo men.

Faatumata Si Sawaane