Koɗo men hannde

Togo no waawa taweede e nder dental AES, fedde renndinde Mali, Burkina Faso e Niijeer. Ko
ɗum holli jaagorɗo ndii leydi halfinaaɗo jokkondiral e leyɗe njanane. Robert Dussey anndinii wonde ko
Foor Ñasingbe hooreejo leydi ndii waawi ƴettude ngal pellital hay si o maandinii wonndema
faale togonaaɓe ɓurɓe ɗuuɗude ko tawtugol AES. Holko saabii oo annuye, ko politik walla ko
dawro? Etanɗe diplomasi Senegal e Ghana waawan artirde Leyɗe AES e nder CEDEAO?
Koɗo men hannde ko Abdul Soh diplomatjo senegalnaajo. Himo Jaaboo lamnde Ibrahiima
Timmbi Bah.

Dawlaaji Ndentuɗi Amerik yaltan e fedde OMS e nder lebbi 12. Ngal ko pellital Donald Trump. Oo hoorejo keso ndii leydi ɓurndi alɗude e nduu adunaaru no ŋiñi golle ndee fedde daraniinde cellal gila saaha Covid 19. Ngol jaltol Dawlaaji Ndentuɗi Amerik ko yolnde mawnde laatantoo ndee walde. Sabuna ko Washington ɓurata jonnude OMS kaalisi. Ko holɗun ngol jalton battinta e golle OMS e nder Afrik?

Mbele kulol no woodani eɓɓooje faatiiɗe e marke ɗe OMS tammbitii e nder ndee duunde? Koɗo men hannde ko Dr Abdullay Aw Timmbi BAH

Israyel e Hamas dartinii hare hakkunde maɓɓe gila e ndee alatiire. Ɗum ko caggal lebbi 15 hare saabiinde maayeele yimɓe ujune cappanɗe. Ko e ballal Qatar, Ejipt e Dawlaaji Ndentuɗi Amerik ngal kawral dartingal hare ndee heɓaa. Hannde lamndal ngal ko si tawii ngal kawral ɓooyan? E bi’ol Dr Abubakar Demmba Jaabi, ngal lamndal hino metti jaabaade.

Kono oo hertorɗo politik hollii wonndema si Donald Trump, hooreejo Dawlaaji Ndentuɗi Amerik laatinii eɓɓoore faatiinde e laatingol Palestine, leydi hono Israyel, jam ɗaɓɓaaɗo on hino waawa heɓaade. Si ɗun waasi wonnde, ndee hare ko fuɗɗitotoonde, o ɓeydi hen. Ko Dr Abubakar Demmba Jaabi woni koɗo men hannde. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

O foduno o artan... O laatinii ndee fodoore. Donald Trump artii to suudu laamordu Dawlaaji Ndentuɗi Amerik caggal duuɓi 4 folleede mo e laamu. Oo jooma jawdiijo joƴƴintinte hannde ñalorma Altine 20 lewru 1ɓuru e jullere laamu, o lomtoto Joe Bayden. Ngol gartol Donald Trump waɗii caggal suɓngooji sedduɗi ameriknaaɓe e saaha mo tawata caɗeele mawɗe no jaalii e nduu adunaaru: hare Ukreen, hare Gaza, boneeji mbayliigu weeyo... e tiiɗallaaji goɗɗi.

Ko holno nguu laamu Donald Trump saatii wahude e ngol laawol? Kori o artiran afriknaaɓe ɗanniiɓe naati Dawlaaji Ndentuɗi Amerik? Koɗo men hannde ko Dr Abubakar Siidi Soh, jannginoowo to iniwersite Loyola, Chicago. Himo jaabo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

Benen, ko timmi konunkooɓe 30 waraama e nder fiyannde ñannde 8 nduu lewru. Ko
kuliyankooɓe JNIM jeyaaɓe e fedde Alqa'ida sabii ndee fiyannde waɗunde to Keerol
hakkunde Benen, Niijer e Burkina Faso. Hay so tawii ardiiɓe Benen hollaali limoore mayɓe ɓee,
hooreejo konu nguu nantinii wonnde fitina oo hino mawni. Kolonel Faizou Gomina ƴamii
konu makko ɓeydugol darnde mum e nder ndee hawre. Ko holno ndee feƴƴiri ? Ɓe kuliyankooɓe
saabiiɓe ndee fiyannde ko benenaaɓe walla ko arɓe ? Ngam jaabagol ɗee lamnde hiɗen
jaɓɓii Aliiwu Demmbo, hertorɗo deenaagu. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

Leydi Mali ina wonndi e caɗeele yiite ɗe meeɗaa yi’eede. To laamorgo Bamako, kartiyeeji
keewɗi ina e nder niɓɓere sabu anngal kuran. Ngam safurgol ndee ŋakkere, ko ɓooyaani koo,
hooreejo leydi ndii hollitii ɓe addan panooji naange ɗi satta, ɗi ɓe yeeyata ɓiɓɓe leydi ndii.
Ndee eɓɓoore oo hooreejo leydi, wonaa feeere wallannde malinaaɓe heɓugol kuran. Ko ɗum
holli Abdurahman Saanogo hertorɗo uyki heyɗitoohi (énergie renouɓelable), sabu e yi’annde
makko malinaaɓe waawa heɓude coggu ɗen panooje. Feere lobbere walla moƴƴere ndee,
ko ruttaade e Koddiwaar ngam heɓugol kuran, hono ɗum wonirnoo ado luural dipolomaasi
hakkunde leyɗe ɗiɗi ɗee, o ɓeydi hen. Ko kanko Abdurahmaan Saanogo woni koɗo men
hannde . Himo jaaboo lamnde Ibraahiima Timmbi Bah.

 Ko yewtere tan waawi wallude leydi ndii yaltugol e caɗeele ndeenaagu wonndude e caɗeele politik, ko ɗum holli Muusa Mara. Oo hooreejo jaagorɓe Mali kiɗɗo ñaagike ardiiɓe laamu faddewu Mali yaltingol dawroyankooɓe sokaaɓe, ɓe artira yimɓe raɗaaɓe e leydi ndii. Eb’iol makko, ɓee fof no haana renndineede yewtidee ngam laatingol suɓngooji laaɓɗi. Ko Muusa Mara woni koɗo men hannde. E faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah, o yewtii kadi ko faaati e rafi ndeenaagu. Heɗoɗen…

Daakorɗe Konu Faransi wonɗe Afrik fof uddete si wonaa daakorde wonunde Jibuti. Ko ɗum hollii Jeneraal Paskaal Yaani, gardiiɗo konunkooɓe Fransi wonɓe e nder Afrik. Ngol dillol konu Faransi Afrik wurin fuɗɗike e nder leydi Caad. Daakorɗe Faya-Largeau Abéché wattaama e juuɗe konunkooɓe Caad. Hooreeɓe ndii leydi heɓtan caabi Daakorde wonnde Njamena e lannoode nduu lewru.

Hono non kadi, daakorɗe konu Faransi heddiiɗe e nder leyɗe Afrik hono Gabon, Senegaal e Koddiwaar, ɗee fof hooreeɓe ɗee leyɗe hebtan e nder ɗii lebbi arooji. Koɗo men hannde ko Jeneraal Paskaal Yaani, gardiiɗo konunkooɓe Fransi wonɓe e nder Afrik. E faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah o artii e oo alhaali. Heɗoɗen.

 Jeneraal Paskaal Yaani, gardiiɗo konuŋkooɓe Fransi ɗo Afrik kanko tawaa Koɗo men hannde , o wartii e  ko yaaji gollidan Frans-Afrik e fannu konunkaaku e ɗo ngal fa'i  jaango

Denndaangal loskooje e tefooje baɗaaɗe e ɗii lebbi kam e duuɓi cakkitiiɗi jowitiiɗe e sifa kisal e nder sahel, ko kulɓiniiɗi kadi jeertinooji. Eɗi kollii ɓeydagol njannguuji kuliyankooɓe e ɓeydagol wellitaare maɓɓe e waɗde ko ɓe njiɗi ko. Ɗum hollii kadi rafi kisal ina ɓeyɗii e mbaadi kuuɓtidinndi e ɗeen leyɗe. Wanaa konu France tan haali ɗum, goomuuji winndereyankooji e afriyankooji keewɗi gooŋɗinii kaan ngonka. Jooni a jooɗotaaka yontere tawi a nanaani njanngu waɗii e gootiri e leyɗe tati AES ɗe. Wadde sikki fo wala wonde angal kisal ina ɓeydii e nder yogo e leyɗe diiwal ngal, haa faade e wonde e leyɗe ɗe golf de Gine. Sabu noon alhaali o koko jokkondirii, etee pelle kuliyankooɓe ɓe ina mbellitii e yaadu mum’en e yogo e leyɗe sahel, wadde ko ko ɓe mbelaa ɓe mbaɗata. Ɓe etoto aboraade worgo leyɗe worgo ɗe ngam yaajnude ko ɓe mbaɗata ko. Eɗum jokkondiri, sikki alaa heen.

Koddiwaar, pooɗoɗire ngam laataagol kanndidaajo pelle politik mawɗe e suɓngooji hooreyaaku arooji fuɗɗike e nder ndii leydi. E nder walde PDCI-RDA, ko Tijjan Caam, hooreejo fedde ndee e Jan-Luwi Biyon, banndiraawo makko woni e pooɗondirde ngam tawegol e ɗee wote saatiiɗe e lewru 10ɓuru ndee hitaande hikka. To fedde politik laamuyankoore RHDP, haa hannde alaa ko laaɓi e miijo Alasan Watara mawɗo leydi oo.

O feññinaali si o laatoto kanndidaajo hayso tawii pellitte makko sakkitiiɗe ɗee hino addi yimɓe woɓɓe tuumude mo heblanaade ɗii suɓngooji. Ko faatii e Loran Gbagbo, Charles Ble Gude, walla Paskal Affi NGesan, hino tijja ko ɓe laatii kanndidaaɓe e ɗii suɓngooji. Hannde en taskoto alhaali dawro Koddiwaar lebbi 10 ado ɗii suɓngooji. Koɗo men on ko Dr Abdurahman Bari hertorɗo dawro. Himo Jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

Koɗo men hannde ko Mammadu Tarawore, gooto e ɓee dawroyankooɓe 11 Malinaaɓe jagganooɓe e nder kaso ko fawi e libbi 5. Ko e nder galle maɓɓe, hooreeɓe Mali nanngunoo ɓe sabu cofte maɓɓe dawro. Lewru caggal yaltugol ɓe kaso, Mammadu Tarawore ardiiɗo fedde politik « Alternative pour le Mali », hollii ngoo kaso saabotaako accitugol mo politik. E faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah, o ŋiñiii laamu ɓee konunkooɓe. Konunkooɓe ɓe o ñaagii waɗugol wote ngam artirgol demokarasi e leydi ndii. Keɗoɗen.