Koɗo men hannde

Fedde "Reporter Sans Frontière" (RSF) waɗay hannde noddaandu Bamako e yeeso jaayndeyankooɓe Afriknaaɓe. Noddaandu nduu yowitii ko e oorngal ngal ndee fedde nde wona laamuyankoore fuɗɗi gila e hitaande 2022 ngam reenude jaayndeyankaagal e nder Sahel, ɗoon ɗo jaandiyankooɓe wondi e tiiɗormaaji.
Ko saaɓi fedde RSF suɓi Bamako ko faati e nduu noddaandu ?
Holko ɓe hattonjinii ngam reenude jaayndiyankooɓe e nder Sahel ka rafi ndeenaagu teskaa teskaa wonndude e caɗeele gooɗe ko faati e golle jaayndeyankoɓe ɓee. Ngam jaabaade ɗee namnde, Abdullay JALLO yewtidii e Saadibu Marong ardiiɗo fedde RSF  e nder hirnaange Afrik

Gine, suɓngooji ɗin fow waɗan e ndee hitaande 2025.  Ndee, ko fodoore guwerneman Gine e konngol jaagorɗo halginaaɗo jokkondiral e Leyɗe Njanane. Morisannda Kuyate fodii wonndema referendum, suɓngo faatiingo e joɗɗinngol sariya mawɗo leydi ndii waɗan hikka, ɗoo e ndee hitaande lannude. Mbele ndii foodaari no waawi laataade ? Ko honto Gine tolnii hannde faade e moƴƴinngol doggol wotooɓe ? Mbele Jeneral Maamadi Dummbuya waawan taweede e ɗii suɓngooji ? Koɗo men hannde ko Mammadu Sire JUM ardiiɗo fedde sosiyete siwil DPEG, daraniinde Potal, Jam e ɓamtaare duumiinde. Mammadu Sire JUM no jaaboo lamnde Timbi Bah.

Mali, ko hawanɗi ɗiɗi waɗidi e ndee talataare faltiinde Bamako. Kuliyankooɓe JMIN yanii e boowal laaɗe wonndude e janngirde sandarmaaɓe. Bononndaaji ɗuuɗuɗi waɗii, hay si tawii haa hannde limoore mayɓe ɓen e ndee fiyannde anndaaka. E bi’ol Mammadu Omaar Lih hertorɗo Sahel, oo fitina hollii wonnde ɓee kuliyankooɓe hino waawi yanude e nokkeeli hittuɗi nguu laamu Mali. Ko kanko woni koɗo men hannde. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah. 

Dawlaaji Ndentuɗi Amerik holli anniye mum ngam wallude duunde Afrik heɓɓa julle ɗiɗi e nder jonde kisal dental adunaaru. Kono hari leyɗe afriknaaje lamndinoke jullere wootere ko ɓooyi. Ko woni sabu haa Dawlaji Ndentuɗi Amerik tintini ndee darnde mum faade e duunde Afrik ? Holi ngartam ɗam ɗum addanta leyɗe Afrik ?Ko hHolɗe e leyɗe haani walla joggii darnde ngam joɗanaade e nden jonnde dental adunaaru duunde Afrik ?
Ngam jaabaade ɗee naamne Abdullaay Jallo yewtidii e Dokteer Mammadu Sow hertorɗo baŋŋe ndeenaagu e jokkondire hakkunde leyɗeele. Ko kanko woni koɗo men hannde. Heɗeoɗen mo.

Timmii hanki hitaande gila ardiiɓe laamuuji hakkundeeji Mali, Burkina Faso e Niijeer darnii Dental  leyɗe Sahel, noddiraangal  Nanondiral Liptaako-Gurma sifaangal ñannde sappo e jeego'o lewru 9ɓuru hitaande 2023. Faandaare maɓɓe wonnoo ko haɓude kulliyankaaku e nder leyɗe maɓɓe.
Hitaande caggal ɗum, ko mbaawɗen jaggude e laatinanɗe ngal dental leyɗe Sahel  (AES) ko yowitii e haɓugol kuliyankaaku e falnde ndee ?
Ko yawti ɗum holto ngal dental fewndii  ko faati e bamtaare ɗee leyɗe tati ɗe Sahel ? Caggal lebbi sappo e ɗiɗi gila nde darnaa? Ko ɗee lamnde, Abdullay Jallo yewtidii e Dokteer Abdu BA, jannginoowo ka duɗal mawngal ngal Sheykh Anta Joop  Dakaar, wiɗtotooɗo e hertorɗo jokkondiral hakkunde leyɗe afriknaaje. Ko kanko woni koɗɗo men hannde. Heɗoɗee mo.

Senegaal, hooreejo leydi ndii fosii suudu sarɗiyankooru nduu. Basiiru Jomaay Faay hollii ko saabii yo o ƴettu ngal pellital ko ŋakkere faamondiral hakkunde makko e depitipeeɓe lunndiiɓe laamu makko. Ko kamɓe ɓuri ɗuuɗude e nduu mbatirdu. Nduu suudu sarɗinkooru salike wootude eɓɓooje laamu buy, immorɗe e guwerneman oo. Basiiru Jomaay Faay suɓike ñannde 17 11ɓuru ngam waɗugol suɓngooji sarɗiyankooɓe kesi. Mbele PASTEF fedde politik laamu nguu waawan foolude e ɗii ? Ko holno pelle lunndiɗe laamu heblorta e ɗii suɓngooji ? Koɗo men hannde ko Mammadu Albert Sih hertorɗo dawro Senegaal. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.

Senegal, alat 8 nduu lewru ,laana ndiyam yoolodike e jokolɓe ɓe lomoore mum woni 150 haa 200 ɗannotonooɓe ley maayo baŋŋe Mbuur. Haddu 24 tan njiitaa e maɓɓe no wuuri. Maayɓe ɓee no ɓuri  30 cuhtaaɓe e ndiyam.Ɗaɓɓitugol ngol  no njokki e ngoo maayo. Limoore ndee no hasii ɓeydaade .Ko waɗi to Mbuur ɓeydi kasin kasaara laawi maayo gilla hitaande hikka naati. Ɗum waɗii caggal jonte ɗiɗi,Pedro SANCHEƊ hooreejo jaagorɓe Españ no tawanoo e yiilnde e nder yoga e leyɗe Afrik faa e Senegaal ngam haalude ko fawii e alhaali ɗannagol.Waylagol laamu ɗo Senegaal argol PASTEF e laamu no hokkunoo jokolɓe heewɓe ɗaminaare.Jooni no mbaawuɗen faamirde o alhaali.Hannde koɗo men ko Mammadu WAAN anndiraaɗo MAWO,renndoyanke,gollanɗo fedde UNICEF. Omo jaabo lamnde RAMA JALLO.

Kuliyanaaku ina ɓeydoo e leyɗeele hirnaange Afrik, wontirɗe ka daande maayo, tentinii non Benen. So tawii ka fuɗɗoode ngal kuliyankaagal ko e leyɗe kawtalje Benen iwri, hannde oo bone no yaajude, sabu ɓiɓɓe ndii leydi woɓɓe hino tawtude ɓee kuliyankooɓe. Ko ɗum holli "Instiut Timbuktu". E bi’ol Porofeser Bakari Sammb ardiiɗo ngal ɗuɗal, ngam haɓugol kuliyankaagal ko maa hooreeɓe leyɗe ɗee joɗƴina kaaldal hakkunde maɓɓe e ɓee kuliyankooɓe. Sabu e bi'ol makko ɓee kuliyankooɓe, ko ɓe ɓiɓɓe ɗee leyɗe, woni ko Benen, woni Leyɗe Sahel. Ko Porofeseer Bakari Sammb woni koɗo men hannde e ngal ñallal 11 lewru 9ɓuru, hertanaangal haɓugol kuliyankaaku. Yewtere nde Sori Ibraahiima laatini.

Aljeriya, ko Abdelmajiid Tebbuun laatii hooreejo ndii Leydi e ɗii Suɓngooji faltiiɗi. O heɓii ko ɓadii daaɗe 95% hay so tawii wodii holluɓe limoore suɓiiɓe ɓee ɗuuɗaali. E nder ɗii duuɓi makko 5 arani, jokkondiral hakkunde Aljeriya e leyɗe kawtalje mum moƴƴaali sanne. Lurral teskaama hakkunde Alje e Bamako. Mbele Abdelmajiid Tebbuun waylan jaɓɓal makko politik caggal leydi e nder ɗii duɓii 5 saatiiɗi ? Ko holɗun ngal lurral battinta e deenaagu leyɗe Sahel? Ko Mammadu Omaar Lih hertorɗo Sahel, woni koɗo men hannde. Heɗoɗen mo e faandu haala Ibrahiima Timmbi Bah.

Miliyar 50 dollars, jonneteeɗi e nder duuɓi 3. Ko ɗin hooreejo Siin fodi hooreeɓe Afrik timmuɓe 50 tawaaɓe e jonnde waɗunde e ndee yontere saaliinde hakkunde Siin e Afrik. Ɗii kaalisiiji gollirte e banŋe mahanteeri, ngeygu, ndema e mbaylaaji, e b’iol Cii Jinping, hooreejo Siin. Kono feccere ɗii kaalisiiji ko jonnirteeɗi ñamaande. Mbele ko habbanoo e ndee jonnde koo laatike? Mbele feere newinannde yoɓugol ɗee ñamaale heɓike e ndee jonnde sabu leyɗe hewɗe Afrik hino joganii Siin ñamaale tiiɗɗe? Koɗo men hannde ko Mammadu Faalilu Jallo fagguduyanke. Himo jaaboo lamnde Ibrahiima Timmbi Bah.